Sarga 50

Verse 1

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः।अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।2.50.1।।

ವಿಶಾಲವೂ ರಮಣೀಯವೂ ಆದ ಕೋಸಲ ದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜ್ಯೇಷ್ಠನಾದ ಧೀಮಾನ್ ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿ; ಕೈಮುಗಿದು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 2

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते।दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च।।2.50.2।।

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶದಿಂದ ಪರಿಪಾಲಿತವಾದ ನಗರಶ್ರೇಷ್ಠೆ ಅಯೋಧ್ಯೇ! ನಿನಗೆ ನಾನು ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನೊಳಗೆ ವಾಸಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ವಂದಿಸಿ ವಿದಾಯ ಕೋರುತ್ತೇನೆ.

Verse 3

निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः।पुनर्द्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सङ्गतः।।2.50.3।।

ವನವಾಸವು ಮುಗಿದು, ಜಗತ್ಪತಿಯೆನಿಸಿದ ತಂದೆಯ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ದರ್ಶನಮಾಡುವೆನು.

Verse 4

ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम्।अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदं जनम्।।2.50.4।।

ಆಮೇಲೆ ರಕ್ತತಾಮ್ರ ನೇತ್ರಗಳವನಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ದೀನನಾಗಿ, ಬಲಗೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜನಪದದ ಜನರಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 5

अनुक्रोशो दया चैव यथार्हं मयि वः कृतः।चिरं दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये।।2.50.5।।

ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀವು ಯಥೋಚಿತ ಅನುಕ್ರೋಶವೂ ದಯೆಯೂ ತೋರಿದ್ದೀರಿ; ದುಃಖವನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಎಳೆಯುವುದು ಪಾಪೀಯ—ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈಗ ಹೋಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.

Verse 6

तेऽभिवाद्य महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।विलपन्तो नरा घोरं व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित्।।2.50.6।।

ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಅಭಿವಾದನೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಜನರು ಭಾರೀ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.

Verse 7

तथा विलपतां तेषामतृप्तानां च राघवः।अचक्षुर्विषयं प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे।।2.50.7।।

ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು, ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಲ ದರ್ಶನದ ತೃಪ್ತಿ ದೊರಕದೆ; ಆಗ ರಾಘವನು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು—ರಾತ್ರಿ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಂಗತವಾಗುವಂತೆ।

Verse 8

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

ನಂತರ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಘವನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿದನು—ಧಾನ್ಯಧನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ದಾನಶೀಲ ಹಾಗೂ ಶುಭಜನರಿಂದ ವಾಸಿತ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನಿರ್ಭಯ, ಚೈತ್ಯಗಳೂ ಯೂಪಗಳೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ; ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ತೋಟಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ತೃಪ್ತ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಟ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಗೋಕುಲಗಳೂ ಗೋಪಶುಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ; ನರೆಂದ್ರರಿಗೆ ದರ್ಶನೀಯ, ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷ—ವೇದಪಾಠದ ನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ।

Verse 9

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

ನಂತರ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಘವನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿದನು—ಧಾನ್ಯಧನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ದಾನಶೀಲ ಹಾಗೂ ಶುಭಜನರಿಂದ ವಾಸಿತ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನಿರ್ಭಯ, ಚೈತ್ಯಗಳೂ ಯೂಪಗಳೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ; ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ತೋಟಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ತೃಪ್ತ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಟ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಗೋಕುಲಗಳೂ ಗೋಪಶುಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ; ನರೆಂದ್ರರಿಗೆ ದರ್ಶನೀಯ, ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷ—ವೇದಪಾಠದ ನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ।

Verse 10

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

ನಂತರ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಮನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿದನು—ಧಾನ್ಯಧನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ದಾನಶೀಲ ಜನರಿಂದ ಶುಭ್ರ; ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಭಯರಹಿತವಾಗಿ ಮನೋಹರ; ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನಗಳೂ ಯೂಪಗಳೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ; ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮಾವಿನ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ; ತೃಪ್ತ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಟ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಗೋಕುಲಗಳ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಸೇವಿತ; ರಾಜರಿಗೆ ದರ್ಶನೀಯ, ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷದ ನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ.

Verse 11

मध्येनमुदितं स्फीतं रम्योद्यानसमाकुलम्।राज्यं भोग्यं नरेन्द्राणां ययौ धृतिमतां वरः।।2.50.11।।

ಧೈರ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಘವನು ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸಾಗಿದನು—ಆನಂದದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿತ, ಸಮೃದ್ಧ, ಮನೋಹರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ನರೆಂದ್ರರು ಭೋಗಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ರಾಜ್ಯ।

Verse 12

तत स्त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयामशैवलाम्।ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिषेविताम्।।2.50.12।।

ನಂತರ ರಾಘವನು ಪುಣ್ಯಮಯಿಯಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು—ದಿವ್ಯ, ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವವಳು, ಶಿವಕರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಶೈವಾಳರಹಿತಳಾಗಿ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತ-ಪೂಜಿತಳಾಗಿ।

Verse 13

आश्रमैरविदूरस्थैः श्रीमद्भिस्समलङ्कृताम्।कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभि स्सेविताम्भोह्रदां शिवाम्।।2.50.13।।

ಶುಭಕರವಾದ ಗಂಗೆಯು—ತೀರದಿಂದ ದೂರವಲ್ಲದ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿ—ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹರ್ಷಿತ ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಸೇವಿತಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು; ಅವರು ಅವಳ ನಿರ್ಮಲ ಜಲಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 14

देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम्।नानागन्धर्वपत्नीभि स्सेवितां सततं शिवाम्।।2.50.14।।

ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ಕಿನ್ನರರಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶುಭ ಗಂಗೆಯು, ಅನೇಕ ಗಂಧರ್ವಪತ್ನಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಂಗಳಮಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 15

देवाऽऽक्रीडशताकीर्णां देवोद्यानशतायुताम्।देवार्थमाकाशगमां विख्यातां देवपद्मिनीम्।।2.50.15।।

ನೂರಾರು ದಿವ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನೂರಾರು ದೇವೋದ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ, ದೇವರ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವಳು—‘ದೇವಪದ್ಮಿನೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 16

जलाघाताट्टहासोग्रां फेननिर्मलहासिनीम्।क्वचिद्वेणीकृतजलां क्वचिदावर्तशोभिताम्।।2.50.16।।

ಜಲಾಘಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅವಳ ಉಗ್ರ ಅಟ್ಟಹಾಸವು ಭಯಂಕರ ನಗೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು; ನುರಿತ ಫೇನು ಅವಳ ನಿರ್ಮಲ ಹಾಸ್ಯದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೆಡೆ ಅವಳ ಧಾರೆ ಕನ್ಯೆಯ ವೇಣಿಯಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಿದು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಆವರ್ತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 17

क्वचित् स्तिमितगम्भीरां क्वचिद्वेगजलाकुलाम्।क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषां क्वचिद्भैरवनिस्वनाम्।।2.50.17।।

ಎಲ್ಲೀಯೋ ಆಕೆ ಸ್ಥಿಮಿತವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿದ್ದಳು, ಎಲ್ಲೀಯೋ ವೇಗವಂತ ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಅಶಾಂತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಇಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಮಹಿಮೆಯ ಘೋಷ ಕೇಳಿಬಂದಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಭೈರವ ನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 18

देवसङ्घाप्लुतजलां निर्मलोत्पलशोभिताम्।क्वचिदाभोगपुलिनां क्वचिन्निर्मलवालुकाम्।।2.50.18।।

ದೇವಸಂಘಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಜಲವತಿಯಾದ ಆಕೆ ನಿರ್ಮಲ ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಎಲ್ಲೀಯೋ ವಿಶಾಲವಾದ ಮರಳುತಟಗಳು, ಎಲ್ಲೀಯೋ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಲುಕೆಯು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 19

हंससारससङ्घुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम्।सदा मदैश्च विहगैरभिसन्नादितान्तराम्।।2.50.19।।

ಹಂಸ-ಸಾರಸಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ಘೋಷಿಸುವ, ಚಕ್ರವಾಕಗಳ ಮಧುರ ಕೂಜನದಿಂದ ನಾದಿಸುವ; ಸದಾ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ವಿಹಂಗಗಳ ಕೇಕೆಯಿಂದ ಅವಳ ಅಂತರಾಳದ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 20

क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिवशोभिताम्।क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नां क्वचित्पद्मवनाकुलाम्।।2.50.20।।

ಕೆಲವೆಡೆ ಅವಳ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮರಗಳು ಹಾರಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಕೆಲವೆಡೆ ಅರಳಿದ ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಅವಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಳು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಮಲವನಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 21

क्वचित्कुमुदषण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम्।नानापुष्परजोध्वस्तां समदामिव च क्वचित्।।2.50.21।।

ಕೆಲವೆಡೆ ಕುಮುದಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಅರ್ಧ ಅರಳಿದ ಮೊಗ್ಗುಗಳೂ ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಾನಾ ಪುಷ್ಪಗಳ ಪರಾಗದಿಂದ ಧೂಸರಗೊಂಡು, ಅವಳು ಮೃದುವಾಗಿ ಮದಿಸಿದವಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 22

व्यपेतमलसङ्घातां मणिनिर्मलदर्शनाम्।दिशागजैर्वनगजै र्मत्तैश्च वरवारणैः।।2.50.22।।देवोपवाह्यैश्च मुहुस्सन्नादितवनान्तराम्।

ಮಲಿನತೆಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಅವಳು ನಿರ್ಮಲ ಮಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಮತ್ತು ಅವಳ ತೀರದ ವನಾಂತರಗಳು ಮರುಮರು, ಮದಮತ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವಾರಣಗಳ—ಕಾಡಾನೆಗಳೂ ದಿಶಾಗಜಸಮಾನ ಮಹಾಬಲಿಗಳೂ, ದೇವರಿಗೆ ವಾಹಕರಾಗುವ ಯೋಗ್ಯ ಗಜಗಳೂ—ಘೋಷದಿಂದ ನಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 23

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः।।2.50.23।।फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम्।।2.50.24।।

ಅವಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹನೀಯ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 24

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः।।2.50.23।।फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम्।।2.50.24।।

ಅವಳ ತೀರಗಳು ಫಲಗಳು, ಪುಷ್ಪಗಳು, কোমಲ ಕಿಸಲಯಗಳು, ಗುಡ್ಡೆಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಅವಳ ಜಲದಲ್ಲಿ ಶಿಂಶುಮಾರಗಳು, ನಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭುಜಂಗಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 25

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम्।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा।।2.50.25।।समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम्।आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति।।2.50.26।।

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅವತರಿಸಿದ ದಿವ್ಯ, ನಿರಪರಾಧ, ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು—ಶಂಕರನ ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದ, ಸಗರವಂಶದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ (ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ) ಪ್ರಕಾಶಿತ, ಸಾರಸ-ಕ್ರೌಂಚಗಳ ನಾದದಿಂದ ಗೂಂಜುವ, ಸಮುದ್ರದ ಮಹಿಷಿಯಾದ ಆ ಗಂಗೆಯನ್ನು—ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀರಾಮನು ಶೃಂಗಿಬೇರಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ತಲುಪಿದನು.

Verse 26

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम्।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा।।2.50.25।।समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम्।आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति।।2.50.26।।

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅವತರಿಸಿದ ದಿವ್ಯ, ನಿರಪರಾಧ, ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು—ಶಂಕರನ ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದ, ಸಗರವಂಶದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ (ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ) ಪ್ರಕಾಶಿತ, ಸಾರಸ-ಕ್ರೌಂಚಗಳ ನಾದದಿಂದ ಗೂಂಜುವ, ಸಮುದ್ರದ ಮಹಿಷಿಯಾದ ಆ ಗಂಗೆಯನ್ನು—ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀರಾಮನು ಶೃಂಗಿಬೇರಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ತಲುಪಿದನು.

Verse 27

तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः।सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे।।2.50.27।।

ಅಲೆಗಳೂ ಭ್ರಮರಗಳೂ (ಆವರ್ತಗಳೂ) ತುಂಬಿ ಕುದಿಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾರಥಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೂತ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಸಾರಥೇ, ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸೋಣ.”

Verse 28

अविदूरादयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान्।सुमहानिङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे।।2.50.28।।

“ಸಾರಥೇ, ನದಿಯಿಂದ ದೂರವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಅತಿವಿಶಾಲ ಇಂಗುದೀ ವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಅನೇಕ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು কোমಲ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸೋಣ.”

Verse 29

द्रक्ष्याम स्सरितां श्रेष्ठां सम्मान्यसलिलां शिवाम्।देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम्।।2.50.29।।

“ನಾವು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ, ಮಂಗಳಮಯ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡೋಣ—ಅವಳ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ದೇವರುಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮೃಗಗಳು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.”

Verse 30

लक्ष्मणश्च सुमन्त्रश्च बाढमित्येव राघवम्।उक्त्वा तमिङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः।।2.50.30।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಸುಮಂತ್ರನೂ ರಾಘವನಿಗೆ “ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆ ಇಂಗುದೀ ವೃಕ್ಷದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಿದರು.

Verse 31

रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः।रथादवातरत्तस्मात्सभार्य स्सहलक्ष्मणः।।2.50.31।।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಂದನನಾದ ರಾಮನು ಆ ಮನೋಹರ ವೃಕ್ಷದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದನು.

Verse 32

सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यास्मान्मोचयित्वा हयोत्तमान्।वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे कृताञ्जलिः।।2.50.32।।

ಸுமಂತ್ರನೂ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿ ಬಿಡಿಸಿ, ವೃಕ್ಷಮೂಲದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 33

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमस्सखा।निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः।।2.50.33।।

ಅಲ್ಲಿ ಗುಹನೆಂಬ ರಾಜನಿದ್ದನು—ರಾಮನಿಗೆ ಆತ್ಮಸಮಾನ ಸ್ನೇಹಿತ; ನಿಷಾದ ಜಾತಿಯವನು, ಬಲವಂತನು, ತನ್ನ ಜನರ ನಾಯಕನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

Verse 34

स शृत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयमागतम्।वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैः ज्ञातिभिश्चाभ्युपागतः।।2.50.34।।

ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಗುಹನು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರು, ಅಮಾತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 35

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादुपस्थितम्।सह सौमित्रिणा राम स्समागच्छद्गुहेन सः।।2.50.35।।

ನಂತರ ದೂರದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ಗುಹನನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದನು.

Verse 36

तमार्तस्सम्परिष्वज्य गुहो राघवमब्रवीत्।यथाऽयोध्या तथेयं ते राम किं करवाणि ते।।2.50.36।।ईदृशं हि महाबाहो कः प्राप्स्यत्यतिथिं प्रियम्।

ವ್ಯಥಿತನಾದ ಗುಹನು ರಾಘವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ರಾಮ, ನಿನಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಂತೆಯೇ. ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಮಹಾಬಾಹೋ, ನಿನ್ನಂತಹ ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭಾಗ್ಯ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?”

Verse 37

ततो गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम्।।2.50.37।।अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह।

ನಂತರ ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಂದು, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಅर्घ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 38

स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही।।2.50.38।।वयं प्रेष्या भवान्भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः।

“ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ! ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯೂ ನಿನ್ನದೇ. ನಾವು ನಿನ್ನ ಸೇವಕರು; ನೀನು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ. ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶಾಸಿಸು.”

Verse 39

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यंचेदमुपस्थितम्।।2.50.39।।शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते।

ಇಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಿ ತಿನ್ನುವದು, ಚವಚವಿಸಿ ತಿನ್ನುವದು, ಕುಡಿಯುವದು ಮತ್ತು ಲೇಹ್ಯ—ಎಲ್ಲವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನಗಳೂ ಇವೆ, ನಿಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಸಹ ಇದೆ.

Verse 40

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

ಗುಹನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾಘವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ನೀನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ—ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ ಎದುರುಬಂದು ಭೇಟಿಯಾದುದರಿಂದಲೂ, ಸ್ನೇಹಭರಿತ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ.”

Verse 41

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

ತನ್ನ ದಪ್ಪ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: “ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಹೇ ಗುಹ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕುಶಲವೇ?”

Verse 42

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत्।।दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः।अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च।।2.50.42।।

ತನ್ನ ದಪ್ಪ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: “ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಹೇ ಗುಹ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕುಶಲವೇ?”

Verse 43

यत्त्विदं भवता किञ्चित्प्रीत्या समुपकल्पितम्।सर्वं तदनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे।।2.50.43।।

ನೀನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರೆ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ದಾನ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

Verse 44

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशिनं च माम्।विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्।।2.50.44।।

ಕುಶ, ವಲ್ಕಲ ಹಾಗೂ ಅಜಿನವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಫಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ನನ್ನನ್ನು—ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ತಪಸ್ವಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನಾಗಿ ತಿಳಿ.

Verse 45

अश्वानां खादनेनाहमर्थी नान्येन केनचित्।एतावताऽत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः।।2.50.45।।

ನನಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಮಾತ್ರ; ಇನ್ನಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಇಷ್ಟೇ ಮಾಡಿದರೆ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜಿತನಾಗಿ ಭಾವಿಸುವೆನು.

Verse 46

एते हि दयिता राज्ञः पितुर्दशरथस्य मे।एतैस्सुविहितैरश्वै भविष्याम्यहमर्चितः।।2.50.46।।

ಈ ಕುದುರೆಗಳು ನನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡರೆ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಅರ್ಚಿತನಾಗಿ ಭಾವಿಸುವೆನು.

Verse 47

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात्।गुहस्तत्रैव पुरुषां स्त्वरितं दीयतामिति।।2.50.47।।

ಆಮೇಲೆ ಗುಹನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಜನರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು: “ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಿ, ಮೇವು ಕೊಡಿ.”

Verse 48

ततश्चीरोत्तरासङ्गः सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम्।जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाऽऽहृतं स्वयम्।।2.50.48।।

ನಂತರ ಚೀರ (ವಲ್ಕಲ)ದ ಮೇಲ್ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಆಹಾರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸ್ವತಃ ತಂದ ನೀರನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 49

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः।सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः।।2.50.49।।

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಶಯನಿಸಿದ್ದ ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರಕ್ಷಾಳಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಮರದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು ಮರದ ಬಳಿ ನಿಂತನು.

Verse 50

गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन्।अन्वजाग्रत्ततो राममप्रमत्तो धनुर्धरः।।2.50.50।।

ಸೂತ ಮತ್ತು ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಹನೂ—ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದು, ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ—ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತ ಜಾಗರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 51

तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः।अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदाव्यतीयाय चिरेण शर्वरी।।2.50.51।।

ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶಯನಿಸಿದ್ದ ಆ ಧೀಮಂತ, ಯಶಸ್ವಿ, ಮಹಾತ್ಮ ದಾಶರಥಿ—ಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನು ಕಾಣದವನು—ಅವನಿಗೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ತೋರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತು.