Sarga 48
अयोध्यायाः शोकवर्णनम् (Ayodhya’s Lament and Civic Desolation)
अयोध्याकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮರಳಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದ ನಾಗರಿಕರ ಸಮೂಹ ಶೋಕಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಕಣ್ಣೀರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ, ಪ್ರಾಣವೇ ಹೊರಟುಹೋಗುವಂತೆ, ಅವರು ಮರಣವನ್ನೇ ಬಯಸುವವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮನೆಗೂ ಅಳಲು; ಸ್ತ್ರೀಯರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಪತಿಗಳನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾರೆ; ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಡುಗೆ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಸಂತಾನಜನನದ ಹರ್ಷವೂ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋದವರ—ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ—ಮಹಿಮೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಆತಿಥ್ಯಪರ ರಾಜ್ಯದಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ: ಅರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಪುಷ್ಪಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಋತುವಲ್ಲದ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸುವುವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸೀತೆಗೆ ಸೇವೆ, ಪುರುಷರು ರಾಮನಿಗೆ ಸೇವೆ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿ, ವನವಾಸವನ್ನೂ ಚಲಿಸುವ ಸೇವಾಸಮುದಾಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ನಾಗರಿಕರು ಕೈಕೇಯಿಯ ಅಧರ್ಮಮಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ನಾಯಕವಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ದಶರಥನ ಮರಣ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಮಹಾವಿಲಾಪವನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನ ಗುಣಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ತುತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆಯಾದಾಗ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಪಠಣ ನಿಂತು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚುತ್ತವೆ; ಅಯೋಧ್ಯೆ ನಕ್ಷತ್ರರಹಿತ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ, ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ನಗರವಾಗಿ—ಧರ್ಮಕ್ಷಯದ ರೂಪಕವಾಗಿ—ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಣ್ಣರೂ ಗಾಢವಾಗಿ ಪೀಡಿತರೂ ಆದರು. ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಮರಣಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಅವರ ಪ್ರಾಣವೇ ಹೊರಟಂತೆಯೂ ಮನೋಬಲ ಶೂನ್ಯವಾದಂತೆಯೂ ಕಂಡರು.
Verse 2
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಣ್ಣರೂ ಗಾಢವಾಗಿ ಪೀಡಿತರೂ ಆದರು. ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಮರಣಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಅವರ ಪ್ರಾಣವೇ ಹೊರಟಂತೆಯೂ ಮನೋಬಲ ಶೂನ್ಯವಾದಂತೆಯೂ ಕಂಡರು.
Verse 3
स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैस्समावृता।अश्रूणि मुमुचुस्सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः।।2.48.3।।
ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಅಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು; ಬಾಷ್ಪದಿಂದ ಅವರ ಮುಖಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು.
Verse 4
न चाहृष्यन् नचामोदन् वणिजो न प्रसारयन्।न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः।।2.48.4।।
ಯಾರೂ ಹರ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಆನಂದಿಸಲಿಲ್ಲ; ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹರಡಲಿಲ್ಲ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಶೋಭೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಗೃಹಸ್ಥರು ಅಡುಗೆಗೂ ಕೈ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.48.5।।
ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅವರು ದುಃಖಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅಪಾರ ಧನ ಬಂದರೂ ಹರ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದರೂ ತಾಯಿಗೂ ಆನಂದ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 6
गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम्।व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान्।।2.48.6।।
ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಗಂಡಸರು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ದುಃಖಾಕುಲರಾದ ಅವರು ಗದರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು—ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಗಜಾಂಕುಶದಂತೆ ತಿವಿಯುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 7
किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारै: किं धनेन वा।पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम्।।2.48.7।।
ರಾಘವ (ಶ್ರೀರಾಮ)ನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮನೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಪತ್ನಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಧನವೋ? ಪುತ್ರರೋ ಅಥವಾ ಸುಖಭೋಗಗಳೋ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 8
एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मण स्सह सीतया।योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने।।2.48.8।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಧನ್ಯನೂ ಸತ್ಪುರುಷನೂ ಒಬ್ಬನೇ—ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ವನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಪರಿಚರ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು.
Verse 9
आपगाः कृतपुण्यास्ता पद्मिन्यश्च सरांसि च।येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि।।2.48.9।।
ಆ ನದಿಗಳು, ಕಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪುಣ್ಯವಂತವು; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಶ್ರೀರಾಮನು ಶುದ್ಧ ಜಲದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವನು.
Verse 10
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः।आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः।।2.48.10।।
ಸುಂದರ ಕಾನನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳು, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಪರ್ವತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವನವಾಸಿಯಾದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನಂದನ (ರಾಮ)ನಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುವವು.
Verse 11
काननं वापि शैलं वा यं रामोऽधिगमिष्यति।प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम्।।2.48.11।।
ರಾಮನು ಯಾವ ಅರಣ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ಪರ್ವತವನ್ನಾಗಲಿ ಸೇರುವನೋ, ಅದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಬಂದವನೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು; ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದು.
Verse 12
विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरि धारिणः।राघवं दर्शयिष्यन्ति नगा भ्रमरशालिनः।।2.48.12।।
ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಮಂಜರಿಗಳ ಭಾರದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭ್ರಮರಗಳ ಗುಂಜಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮರಗಳು ರಾಘವ (ರಾಮ)ನಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುವವು—ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬಂದಂತೆಯೇ.
Verse 13
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च।दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम्।।2.48.13।।
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಪರ್ವತಗಳು ರಾಮನು ಬಂದಾಗ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನೂ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುವು.
Verse 14
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः।विदर्शयन्तो विविधान् भूयश्चित्रांश्च निर्झरान्।।2.48.14।।
ಪರ್ವತಗಳು ವಿಮಲವಾದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಸುಂದರ, ವಿಚಿತ್ರ ನಿರ್ಝರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುವು.
Verse 15
पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्।यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः।।2.48.15।।
ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳ ಮೇಲಿನ ವೃಕ್ಷಗಳು ರಾಘವನನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸುವುವು. ರಾಮನಿರುವಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲ; ಅವನಿರುವಲ್ಲಿ ಅಪಮಾನವೂ ಪರಾಭವವೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 16
स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च।पुरा भवति नोदूरादनुगच्छाम राघवम्।।2.48.16।।
ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶೂರ, ಮಹಾಬಾಹು, ದಶರಥನ ಪುತ್ರನು. ಅವನು ನಮ್ಮಿಂದ ಬಹುದೂರ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಬನ್ನಿ, ರಾಘವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸೋಣ.
Verse 17
पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः।स हि नाथो जनस्यास्य स गति स्सपरायणम्।।2.48.17।।
ಅಂತಹ ಮಹಾತ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಛಾಯೆಯೇ ಸುಖಕರ. ಅವನೇ ಈ ಜನರ ನಾಥನು—ಅವನೇ ಅವರ ಮಾರ್ಗ, ಅವರ ಗುರಿ, ಅವರ ಪರಮಾಶ್ರಯ.
Verse 18
वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्।इति पौरस्त्रियो भर्तृ़न् दुखार्तास्तत्तदब्रुवन्।।2.48.18।।
“ನಾವು ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಪರಿಚರಿಸುತ್ತೇವೆ; ನೀವು ಮಾತ್ರ ರಾಘವನನ್ನು ಸೇವಿಸಿರಿ.” ಎಂದು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ನಗರಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳಿಗೆ ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
Verse 19
युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति।सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति।।2.48.19।।
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಘವನು ನಿಮ್ಮ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ—ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ—ವಿಧಿಸುವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸೀತಾಮಾತೆಯು ಈ ಸ್ತ್ರೀಜನರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುವಳು.
Verse 20
को न्वनेनाऽप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च।सम्प्रियेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा।।2.48.20।।
ಜನರು ಕಂಠಾವರೋಧದಿಂದ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮತ್ತು ವಾಸವೇ ಅನನುರೂಪವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ದುಃಖದಿಂದ ಹಿಡಿದ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಯಾರು ಅಲ್ಲಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಡಬಲ್ಲನು?
Verse 21
कैकेय्या यदि चे द्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत्।न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः।।2.48.21।।
ಕೈಕೇಯಿಯ ಕೈಗೆ ಅಧರ್ಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಅನಾಥರಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟರೆ—ನಮಗೆ ಜೀವಿತದಿಂದಲೇ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹಾಗಾದರೆ ಪುತ್ರರು ಎಲ್ಲಿ, ಧನವೂ ಎಲ್ಲಿ?
Verse 22
यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात्।कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी।।2.48.22।।
ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಭವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಪತಿಯನ್ನುೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ಕುಲಕಳಂಕಿನಿ ಕೈಕೇಯಿ—ಇನ್ನಾರನ್ನು ತಾನೇ ಎಂದಾದರೂ ಬಿಡುವಳು?
Verse 23
कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि।जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे।।2.48.23।।
ಕೈಕೇಯಿ ಜೀವಂತಿರುವವರೆಗೆ ನಾವು—ನಾವು ಜೀವಂತಿರುವವರೆಗೆ—ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಲಿಗಾರರಂತೆ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪುತ್ರರ ಮೇಲೆಯೂ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Verse 24
या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा।कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम्।।2.48.24।।
ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭೂಪತಿಯಾದ ರಾಜನ ಪುತ್ರನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಆ ಅಧರ್ಮಿಣಿ ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಯಾರು ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕಬಲ್ಲರು?
Verse 25
उपद्रुतमिदं सर्वमनालम्बमनायकम्।कैकेय्या हि कृते सर्वं विनाशमुपयास्यति।।2.48.25।।
ಈ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯವು ಉಪದ್ರವದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ—ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯನಾಯಕವಿಲ್ಲದೆ; ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗಲಿದೆ.
Verse 26
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः।मृते दशरथे व्यक्तं विलापस्तदनन्तरम्।।2.48.26।।
ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಜೀವಿಸಲಾರನು; ದಶರಥನು ಮೃತನಾದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಲಾಪವೇ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು.
Verse 27
ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्या स्सुदुर्गताः।राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत।।2.48.27।।
ಕ್ಷೀಣಪುಣ್ಯರಾಗಿ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಬಿದ್ದವರೇ! ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯಿರಿ; ಅಥವಾ ರಾಘವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರಿ; ಇಲ್ಲವೇ ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿರಿ.
Verse 28
मिथ्याप्रव्राजितो राम स्ससीत स्सहलक्ष्मणः।भरते सन्निसृष्टास्स्म स्सौनिके पशवो यथा।।2.48.28।।
ಸೀತಾ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ರಾಮನನ್ನು ಕಪಟದಿಂದ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ—ಕಸಾಯಿಗೆ ಪಶುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ.
Verse 29
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಗ್ರಜ ಶ್ರೀರಾಮನು—ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವಂತ, ಗೂಢ ಭುಜ-ಸ್ಕಂಧಗಳವನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವವನು, ಪದ್ಮನೇತ್ರ, ಹಾಗೂ ಆಜಾನುಬಾಹು.
Verse 30
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
ಅವನು ಮೊದಲು ಅಭಿವಾದಿಸಿ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು; ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ, ವಚನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾದಿ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ—ಸಕಲ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮನೋಹರ ದರ್ಶನವಂತನು.
Verse 31
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲನು, ಮದಿಸಿದ ಗಜದಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಆ ಮಹಾರಥಿ; ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ವನಗಳನ್ನು ಶೋಭಿಸುವನು.
Verse 32
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः।चुक्रुशु र्दुःखसन्तप्ता मृत्योरिव भयागमे।।2.48.32।।
ಹೀಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಸ್ತ್ರೀಯರು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿ, ಮರಣದ ಆಗಮನದಂತೆ ಭಯ ಬಂದಂತೆ ಕೂಗಿದರು.
Verse 33
इत्येवं विलपन्तीनां स्त्रीणां वेश्मसु राघवम्।जगामास्तं दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.48.33।।
ರಾಘವನ ಕುರಿತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ದಿನಕರನು ಅಸ್ತನಾದನು ಮತ್ತು ರಜನಿ ಸಮೀಪಿಸಿತು.
Verse 34
नष्टज्वलनसन्तापा प्रशान्ताध्यायसत्कथा।तिमिरेणाभिलिप्तेव सा तदा नगरी बभौ।।2.48.34।।
ಆಗ ನಗರಿ ತಿಮಿರದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದಂತೆ ಕಾಣಿತು; ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ನಶಿಸಿತು, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಥೆಗಳ ಧ್ವನಿ ಶಾಂತವಾಯಿತು.
Verse 35
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया।अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम्।।2.48.35।।
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಹರ್ಷ ನಶಿಸಿ, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ—ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿ ನಕ್ಷತ್ರವಿಹೀನ ಆಕಾಶದಂತೆ ಕಾಣಿತು.
Verse 36
तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरायथा सुते भ्रातरि वा विवासिते।विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतसस्सूतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत्।।2.48.36।।
ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರು ರಾಮನ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ದುಃಖಾಕುಲರಾದರು; ಮಗನೋ ಸಹೋದರನೋ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟಂತೆ. ದೀನರೂ ವಿಚೇತನರೂ ಆಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತ ಅತ್ತರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗಂತು ಶ್ರೀರಾಮನು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 37
प्रशान्तगीतोत्सवनृत्तवादनाव्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया।तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सामहार्णव स्सङ्क्षपितोदको यथा।।2.48.37।।
ಗೀತೆ, ಉತ್ಸವ, ನೃತ್ಯ, ವಾದ್ಯಧ್ವನಿಗಳು ಶಾಂತವಾದವು; ಹರ್ಷವು ದೂರವಾಯಿತು, ಅಂಗಡಿಬಾಗಿಲುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು. ಆಗ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿ, ನೀರು ಹಿಂಜರಿದ ಮಹಾಸಾಗರದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು.
Frequently Asked Questions
The sarga frames an ethical crisis of political legitimacy: citizens consider life in Ayodhyā “disagreeable” without Rāma and reject the prospect of Kaikeyī’s adharmic rule, even swearing not to live as servants under it (2.48.20–25).
The chapter teaches that social well-being depends on dharma rather than material abundance: when righteousness and rightful leadership are perceived as removed, joy, ritual continuity, and economic life collapse, while service and hospitality become the community’s remaining moral resources (2.48.3–7; 2.48.18–19; 2.48.34–37).
Ayodhyā is portrayed through cultural markers—markets, household cooking, sacrificial fires, and scriptural recitation—while the forest landscape is mapped via rivers, lotus-pools, mountains with slopes, flowering trees with bees, and waterfalls, all imagined as offering atithi-like hospitality to Rāma (2.48.9–15; 2.48.34–35).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.