Sarga 47
अयोध्यायाः पौरविलापः (Lament of the Citizens of Ayodhya on Rama’s Absence)
अयोध्याकाण्ड
ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪೌರರು ಶ್ರೀರಾಮನು ಇನ್ನು ಕಾಣಿಸದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಂಭಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶೋಕವು ಅವರ ಕರ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸ್ವಪರಿಚಯದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಇತ್ತಿಚ್ಚೆಲ್ಲಾ ರಾಮನ ಯಾವುದಾದರೂ ಗುರುತು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮಂದಗೊಳಿಸಿದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮೂಹವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಮನು ತಂದೆಯಂತೆ ರಕ್ಷಕ; ಅವನ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನವೇ ನಿರರ್ಥಕ ಎಂದು. ವಿಲಾಪ ಕ್ರಮೇಣ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮರಣ ಅಥವಾ ಆತ್ಮದಾಹದಂತಹ ಅತಿರೇಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿಗೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ನಗರದ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರವಾದ ರಾಮನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವುದನ್ನು ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವಿಪತ್ತೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ; ರಥಮಾರ್ಗವೇ ಅಡಗಿಹೋಗುವುದು ವಿಧಿಯ ಅಡ್ಡಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಣಿದು ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಕಾಲಿಡುತ್ತಾರೆ, ಶೋಕದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾರರು. ಸರ್ಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಮೆಗಳ ಪದರಗಳು—ಗರುಡನಿಂದ ಸರ್ಪಶೂನ್ಯವಾದ ನದಿಯಂತೆ, ಚಂದ್ರರಹಿತ ಆಕಾಶದಂತೆ, ಜಲರಹಿತ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ರಾಮವಿಹೀನ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ರಾಜಕೀಯ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕೊರತೆಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना।शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः।।।।
ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಭಾತದತ್ತ ತಿರುಗಿದಾಗ, ರಾಘವನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಆ ಪೌರರು ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿ, ಚೇತನಾಹೀನರಾಗಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟರಾಗಿದರು.
Verse 2
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः।आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः।।।।
ಶೋಕಜನ್ಯ ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ತೋಯ್ದುಹೋಗಿ, ಅವರು ಇತ್ತತ್ತ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೆ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಮನ ಅಲ್ಪಚಿಹ್ನೆಯನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
Verse 3
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता।कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः।।।।
ಆ ಮನಸ್ವಿಗಳು, ಧೀಮಂತ ರಾಮನಿಂದ ವಿರಹದಿಂದ ವಿಷಾದಾರ್ತ ಮುಖಗಳಾಗಿ, ಕರುಣೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ ದೀನ ವಚನಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 4
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः।नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम्।।।।
ನಮ್ಮ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ ಆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಇಂದು ನಾವು ವಿಶಾಲವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಮಹಾಭುಜ ರಾಮನನ್ನು ಕಾಣಲಾರದೆ ಇದ್ದೇವೆ.
Verse 5
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः।भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः।।।।
ಮಹಾಬಾಹು ರಾಘವನು—ಭಕ್ತಜನರಿಗಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದ ಕರ್ಮವಂತನು—ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು?
Verse 6
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः।।।।
ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದವನು—ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೇಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು?
Verse 7
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा।रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः।।।।
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣ ಹೊಂದೋಣ, ಅಥವಾ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೇ ಹೊರಡೋಣ; ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ನಮಗೆ ಜೀವನವೇನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 8
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च।तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम्।।।।
ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಒಣಕಟ್ಟೆಗಳು ಇವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಚಿತೆಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ, ನಂತರ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸೋಣ.
Verse 9
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम्।।।।
ಅನಸೂಯನೂ ಪ್ರಿಯವಚನನೂ ಮಹಾಬಾಹುವೂ ಆದ ಆ ರಾಘವನನ್ನು ‘ನಾವು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆವು’ ಎಂದು—ನಾವು ಏನು ಹೇಳೋಣ? ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
Verse 10
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना।भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका।।।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆ ನಗರಿ ರಾಘವನಿಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡಾಗ ದೀನವಾಗುವುದು; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು ಎಲ್ಲರೂ ಆನಂದವಿಹೀನರಾಗುವರು.
Verse 11
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना।विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम्।।।।
ನಾವು ಸದಾ ಜಯಾತ್ಮನಾದ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯ ಆ ವೀರನೊಡನೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದೆವು; ಈಗ ಅವನಿಂದ ವಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ನೋಡಬಲ್ಲೆವು?
Verse 12
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः।विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः।।।।
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ಭುಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಆ ಜನರು ಕರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುಗಳಂತೆ ಅಳಲಾಡಿದರು.
Verse 13
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः।मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः।।।।
ನಂತರ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಣ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಆದರೆ ದಾರಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಹಾ ವಿಷಾದವು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಿಸಿತು.
Verse 14
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः।किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति।।।।
ರಥದ ಗುರುತು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮನಸ್ವಿಗಳಾದ ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿ, “ಇದು ಏನು? ದೈವದಿಂದ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು—ಇನ್ನು ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 15
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः।अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम्।।।।
ನಂತರ, ಬಂದಿದ್ದ ಅದೇ ದಾರಿಯಿಂದ, ಮನಸ್ಸು ಕ್ಲಾಂತಗೊಂಡ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಸಜ್ಜನರು ವ್ಯಥಿತರಾಗಿದ್ದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಗೆ ತಲುಪಿದರು.
Verse 16
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः।आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः।।।।
ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ನಷ್ಟದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿನವರು, ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 17
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते।आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा।।।।
ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಈ ನಗರಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಗರುಡನು ಹ್ರದದ ಆಳದಿಂದ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಂತೆ, ಸರ್ಪರಹಿತ ನದಿ ಹೇಗೆ ನಿಷ್ಪ್ರಭವಾಗುವುದೋ ಹಾಗೆ.
Verse 18
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम्।अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः।।।।
ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲ ಮನಸ್ಸಿನವರು ಅವರು, ಆನಂದ ನಾಶವಾದ ನಗರವನ್ನು ಕಂಡರು—ಚಂದ್ರವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಂತೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಸಾಗರದಂತೆ.
Verse 19
ते तानि वेश्मानि महाधनानिदुःखेन दुःखोपहता विशन्तः।नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वानिरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः।।।।
ಅವರು ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖಪೀಡಿತರಾಗಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಆ ಮಹಾಧನಸಂಪನ್ನ ಮನೆಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಹರ್ಷವು ನಾಶವಾಗಿತ್ತು; ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೂ ಸ್ವಜನರನ್ನಾಗಲಿ ಇತರರನ್ನಾಗಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು.
Frequently Asked Questions
The community confronts a civic dharma-crisis: having accompanied or enabled Rāma’s departure, they must face returning without him and account for their role; their proposed actions (even self-destruction) dramatize the perceived collapse of meaningful life when the moral exemplar is absent.
The sarga teaches how leadership functions as moral orientation: when the dhārmic anchor is removed, perception, recognition, and agency degrade—suggesting that social order depends not only on institutions but on embodied virtue that citizens internalize.
Ayodhyā is the primary landmark, mapped through civic spaces (roads, homes) and the chariot-route; culturally, the lament tradition is foregrounded, along with imagery of pyre/fire and the Garuḍa–serpent motif used to express the city’s loss of beauty and protection.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.