Sarga 39

Verse 1

रामस्य तु वचः शृत्वा मुनिवेशधरं च तम्।समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः।।2.39.1।।नैनं दुःखेन सन्तप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः।।2.39.2।।

ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಮುನಿವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡ ರಾಜ ದಶರಥನು ಪತ್ನಿಗಳೊಡನೆ ಚೇತನಾಹೀನನಾದನು. ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದ ಅವನು ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಲಾರದೆ, ನೋಡಿದ ಮೇಲೂ ಉತ್ತರಿಸಲಾರದೆ ಉಳಿದನು.

Verse 2

रामस्य तु वचः शृत्वा मुनिवेशधरं च तम्।समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः।।2.39.1।।नैनं दुःखेन सन्तप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः।।2.39.2।।

ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿದ ರಾಜನು ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೇ ಆಗಲಿಲ್ಲ; ನೋಡಿದರೂ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಲಾರನು।

Verse 3

स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन्।।2.39.3।।

ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ಮಹಾಬಾಹು ಭೂಪತಿ ರಾಜನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಅಚೇತನನಾದಂತೆ ಆಯಿತು; ಬಳಿಕ ರಾಮನನ್ನೇ ಮನಸಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು.

Verse 4

मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवःकृताः।प्राणिनो हिंसिता वापि तस्मादिदमुपस्थितम्।।2.39.4।।

“ನಾನು ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂತಾನವಿಹೀನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ವಿಪತ್ತು ನನಗೆ ಬಂದಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 5

न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते।।2.39.5।।योऽहं पावकसङ्काशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम्।।2.39.6।।

“ನಿಯತ ಕಾಲ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ದೇಹದಿಂದ ಜೀವ ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ನಾನು ಪೀಡಿತನಾದರೂ, ನನಗೆ ಮರಣವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 6

न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते।।2.39.5।।योऽहं पावकसङ्काशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम्।।2.39.6।।

“ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ—ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿ—ಆದರೂ ನನ್ನ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 7

एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं क्लिश्यते जनः।स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम्।।2.39.7।।

ನಿಜವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಈ ಜನರು ದುಃಖಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧನೆಗೆ ಯತ್ನಿಸುವ ಆಕೆ ಈ ವಂಚನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 8

एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण पिहितेन्द्रियः।रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक ह।।2.39.8।।

ಹೀಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿ, ಕಣ್ಣೀರುಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು ‘ರಾಮ’ ಎಂದು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಮುಂದೆ ಮಾತಾಡಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 9

संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात्स महीपतिः।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।2.39.9।।

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 10

औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात्परम्।।2.39.10।।

ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರಥಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನೀನು ತಕ್ಷಣ ಬಾ; ಮತ್ತು ಈ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಜನಪದದ ಸೀಮೆ ಪಾರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸು.

Verse 11

एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम्।।2.39.11।।

ಗುಣವಂತರ ಗುಣಗಳ ‘ಫಲ’ವೆಂದು ಜನರು ಹೇಳುವುದೇ ಇದಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ—ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯೇ ಇಂತಹ ಸಜ್ಜನ, ವೀರ ಪುತ್ರನನ್ನು ವನಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಾಸಿತಗೊಳಿಸುವುದು.

Verse 12

राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।योजयित्वाऽययौ तत्र रथमश्वैरलङ्कृतम्।।2.39.12।।

ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ವೇಗವಂತನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು.

Verse 13

तं रथं राजपुत्राय सूत: कनकभूषितम्।आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः।।2.39.13।।

ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಸೂತನು ರಾಜಪುತ್ರನಿಗೆ, ಕನಕಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಥ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 14

राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंञ्चये।उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वत श्शुचिम्।।2.39.14।।

ದೇಶಕಾಲವನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧನಸಂಚಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯನೂ ಸರ್ವಥಾ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹನೂ ಆದ ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 15

वासांसि च महार्हाणि भूषणानि वराणि च।वर्षाण्येतानि सङ्ख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय।।2.39.15।।

ವನವಾಸದ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ವೈದೇಹಿಗಾಗಿ ಮಹಾರ್ಹ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಭರಣಗಳನ್ನೂ ತಕ್ಷಣ ತಂದುಕೊಡು.

Verse 16

नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।प्रायच्छत्सर्वमाहृत्य सीतायै सममेव तत्।।2.39.16।।

ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವನು ಕೋಶಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಂದು, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸೀತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 17

सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः।।2.39.17।।

ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧಳಾದ ಸುಜಾತ ವೈದೇಹಿ, ಆ ವಿಚಿತ್ರ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಳು.

Verse 18

व्यराजयत वैदेही वेश्म तत्सुविभूषिता।उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः।।2.39.18।।

ಸುಸಜ್ಜಿತಳಾದ ವೈದೇಹಿ ಆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಿದಳು—ಉದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕಾಶ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ।

Verse 19

तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।अनाचरन्ती कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम्।।2.39.19।।

ಎರಡು ಭುಜಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಮೈಥಿಲಿಯ ಲಲಾಟವನ್ನು ಮುದ್ದಿಟ್ಟು, ಶ್ವಶ್ರೂ ವಚನ ಹೇಳಿದಳು—ಸೀತೆಯ ನಡೆ ದೀನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗದಿದ್ದರೂ।

Verse 20

असत्य स्सर्वलोकेऽस्मिन्सततं सत्कृताः प्रियैः।भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः।।2.39.20।।

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಸದಾ ಸತ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪತಿಗೆ ವಿಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಒಪ್ಪದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಸತ್ಯ—ಅವಿಶ್ವಾಸಿನಿಯರೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 21

एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि।।2.39.21।।

ಒಮ್ಮೆ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವವೆಂದರೆ—ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಆಪತ್ತು ಬಂದರೆ ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಕೂಡ।

Verse 22

असत्यशीला विकृता दुर्ग्राह्यहृदयास्सदा।युवत्यः पापसंङ्कल्पाः क्षणमात्राद्विरागिणः।।2.39.22।।

ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪದ ಯುವತಿಯರು ಅಸತ್ಯಾಚಾರಿಣಿಯರು, ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿಕೃತರು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ದುರ್ಗ್ರಾಹ್ಯರು; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಸ्नेಹದಿಂದ ವಿರಕ್ತರಾಗುವರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 23

न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि सङ्ग्रहः।स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः।।2.39.23।।

ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೃದಯವನ್ನು ಕುಲವೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವೂ ಅಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ದಾನವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧನವೂ ಅಲ್ಲ—ಯಾವುದೂ ಗೆಲ್ಲಲಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

साध्वीनां हि स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते शमे।स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते।।2.39.24।।

ಆದರೆ ಶೀಲ, ಸತ್ಯ, ಶ್ರುತಿ-ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪತಿಯೊಬ್ಬನೇ ಪರಮ ಪವಿತ್ರತೆ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾವನಕಾರಕನಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो मम।तव दैवतमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा।।2.39.25।।

ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು; ಅವನು ನಿರ್ಧನನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಧನನಾಗಿರಲಿ—ಅವನೇ ನಿನ್ನ ದೈವತವಾಗಿರಲಿ.

Verse 26

विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।कृताञ्जलिरुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिताम्।।2.39.26।।

ಅವಳ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಹಿತವಾದ ವಚನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸೀತೆಯು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಶ್ವಶ್ರುವಿನ ಎದುರು ನಿಂತು ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 27

करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे।।2.39.27।।

ಆರ್ಯೇ, ನೀವು ನನಗೆ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು. ಭರ್ತನಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಅದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿಯೂ ಇದ್ದೇನೆ.

Verse 28

न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।धर्माद्विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा।।2.39.28।।

ಆರ್ಯೇ, ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ದುರ್ಜನನೊಡನೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ನಾನು ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಲು ಅಸಮರ್ಥೆನು—ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಭೆ ಬೇರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲದಂತೆ.

Verse 29

नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो वर्तते रथः।नापतिस्सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा।।2.39.29।।

ತಂತಿಗಳಿಲ್ಲದ ವೀಣೆ ನಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಚಕ್ರವಿಲ್ಲದ ರಥ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಭರ್ತನಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀ ಸುಖದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವಳಿಗೆ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರೂ ಸಹ.

Verse 30

मितं ददाति हि पिता मितं माता मितं सुतः।अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत्।।2.39.30।।

ತಂದೆ ಮಿತವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ತಾಯಿಯೂ ಮಿತವಾಗಿ, ಪುತ್ರನೂ ಮಿತವಾಗಿ. ಆದರೆ ಅಮಿತ ಸುಖದ ದಾತನಾಗಿ ಭರ್ತನು ಪರಿಗಣಿತನು—ಅಂಥ ಭರ್ತನನ್ನು ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಪೂಜಿಸದೆ ಇರಳು?

Verse 31

साहमेवं गता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।आर्ये किमवमन्येऽहं स्त्रीणां भर्ता हि दैवतम्।।2.39.31।।

ನಾನು ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಳಾಗಿ, ಧರ್ಮದ ಪರಾ–ಅಪರ ಮರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದವಳು; ಹೇ ಆರ್ಯೆ, ನಾನು ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಅವಮಾನಿಸಲಿ? ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ಪತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ದೈವತ.

Verse 32

सीताया वचनं श्रुत्वा कौशल्या हृदयङ्गमम्।शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम्।।2.39.32।।

ಸೀತೆಯ ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಳಾದ ಕೌಶಲ್ಯೆ ದುಃಖ–ಹರ್ಷಜನ್ಯವಾದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸಹಸಾ ಸುರಿಸಿದಳು.

Verse 33

तां प्राञ्जलिरभिक्रम्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्। रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत्।।2.39.33।।

ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮಾತೃಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಕೃತಳಾದ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 34

अम्ब मा दुःखिता भूस्त्वं पश्य त्वं पितरं मम।।क्षयो हि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.39.34।।

“ಅಮ್ಮಾ, ನೀನು ದುಃಖಿಸಬೇಡ; ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳು. ವನವಾಸದ ಅವಧಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿಯೇ ಮುಗಿಯುವುದು.”

Verse 35

सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।सा समग्रमिह प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम्।।2.39.35।।

“ನಿನಗೆ ಆ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಐದು—ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ನಿದ್ರೆಯಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವವು; ನಂತರ ಸುಹೃದರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಷೇಮದಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವೆ.”

Verse 36

एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।त्रयश्शतशतार्धाश्च ददर्शा वेक्ष्य मातरः।।2.39.36।।

ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತವೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತವೂ ಆದ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಜನನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಅವನು ಇತರ ಮಾತೃಗಳ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿದನು—ಮೂರು ನೂರು ಐವತ್ತು ಮಾತೃಗಳನ್ನು.

Verse 37

ता श्चापि स तथैवार्ता मातृ़र्दशरथात्मजः।धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः।।2.39.37।।

ಅವರೂ ಸಹ ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿದ್ದಾಗ, ದಶರಥನಂದನನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಈ ವಚನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನುಡಿದನು.

Verse 38

संवासात्परुषं किञ्चिदज्ञानाद्वापि यत्कृतम्।तन्मे समनुजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः।।2.39.38।।

ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ ನಾನು ಏನಾದರೂ ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾಡಿದಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ; ಈಗ ನಾನು ನಿಮಗೆಲ್ಲ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 39

वचनं राघवस्यैतध्दर्मयुक्तं समाहितम्।शुश्रुवुस्ताः स्त्रियंस्सर्वा श्शोकोपहतचेतसः।।2.39.39।।

ದುಃಖದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಧರ್ಮಯುಕ್ತವೂ ಸಮಾಧಾನಪೂರ್ಣವೂ ಆದ ರಾಘವನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

Verse 40

जज्ञेऽथ तासां सन्नादः क्रौञ्चीनामिव निस्वनः।मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे।।2.39.40।।

ರಾಘವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾನವೇಂದ್ರನ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಕ್ರೌಂಚೀ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕರుణ ನಾದದಂತೆ ಭಾರೀ ಅಳಲು ಎದ್ದಿತು.

Verse 41

मुरजपणवमेघघोषवत्दशरथवेश्म बभूव यत्पुरा।विलपितपरिदेवनाकुलंव्यसनगतं तदभूत्सुदुःखितम्।।2.39.41।।

ಹಿಂದೆ ಮೃದಂಗ-ಪಣವಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಶರಥನ ಅರಮನೆ, ಈಗ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅಳಲು-ಪರಿದೇವನೆಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತವಾಯಿತು.