Sarga 34

Verse 1

ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।उवाच राम स्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति।।।।

ಆಮೇಲೆ ಕಮಲಪತ್ರನೇತ್ರನಾದ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾದ, ಮಹಾನ್ ನಿರುಪಮನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆ ಸೂತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ನನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸು—ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು.”

Verse 2

स रामप्रेषितः क्षिप्रं सन्तापकलुषेन्द्रियः।प्रविश्य नृपतिं सूतो निश्वसन्तं ददर्श ह ।।।।

ರಾಮನ ಆದೇಶದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂತ ಸುಮಂತ್ರನು—ಶೋಕದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮಸುಕಾಗಿ—ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಳವಾದ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 3

उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम्।।।।

ಅವನು ಜಗತೀಪತಿಯನ್ನು ಮಂಕಾದವರಾಗಿ ಕಂಡನು—ಗ್ರಹಣಗ್ರಸ್ತ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಭಸ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಕೆರೆಯಂತೆ.

Verse 4

आलोक्य तु महाप्राज्ञः परमाकुलचेतसम्।राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरासदत्।।।।

ರಾಮನು ಶೋಕಿಸುತ್ತ, ಮನಸ್ಸು ಪರಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಸಾರಥಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 5

तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।भयविक्लबया वाचा मन्दया श्लक्ष्णमब्रवीत्।।।।

ಮೊದಲು ಸೂತನು ಜಯಾಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ವಂದಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದನು; ನಂತರ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುವ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ಮಂದವಾಗಿ ಮೃದುಸ್ವರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 6

अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्वा सर्वञ्चैवोपजीविनाम्।।।।

ಈ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಸರ್ವಧನವನ್ನು ನೀಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Verse 7

स त्वा पश्यतु भद्रं ते रामस्सत्यपराक्रमः।सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वामिदानीं दिदृक्षते।।1.34.7।।

ಭದ್ರಂ ತೇ! ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಮನಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿರಿ; ಎಲ್ಲ ಸುಹೃದರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಈಗ ಅವನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।वृतं राजगुणै स्सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः।।।।

ಹೇ ಜಗತೀಪತೇ! ಅವನನ್ನು ನೋಡು—ಎಲ್ಲ ರಾಜಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಕಿರಣಗಳಿಂದ ವೃತನಾದ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ—ಈಗ ಮಹಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9

स सत्यवादी धर्मात्मा गाम्भीर्यात्सागरोपमः।आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम्।।।।

ಸತ್ಯವಚನನಾದ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗರಸಮಾನನಾದ, ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾದ ಆ ನರೇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 10

सुमंन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।दारैः परिवृतस्सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्।।।।

“ಸುಮಂತ್ರನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ದಾರೆಯರನ್ನು (ಪತ್ನಿಯರನ್ನು) ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಾ. ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಶ್ರೀರಾಮನ ದರ್ಶನವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 11

सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।आर्याह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम्।।।।

ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಆರ್ಯೆಯರೇ, ರಾಜನು ನಿಮಗೆ ಕರೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿರಿ—ತಡಮಾಡಬೇಡಿ.”

Verse 12

एवमुक्ताः स्त्रिय स्सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।प्रचक्रमु स्तद्भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम्।।।।

ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ, ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಪತಿಯ ಆದೇಶರೂಪವಾದ ಶಾಸನವನ್ನು ಅರಿತು ಆ ಭವನದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 13

अर्धसप्तशतास्तास्तु प्रमदास्ताम्रलोचनाः।कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः।।।।

ನಂತರ ಅರ್ಧಸಪ್ತಶತ (ಮೂರು ನೂರು ಐವತ್ತು) ಪ್ರಮದೆಯರು—ದುಃಖದಿಂದ ತಾಮ್ರವರ್ಣವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವ್ರತನಿಷ್ಠೆಯರಾಗಿ—ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರು.

Verse 14

आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्राऽनय मे सुतम्।।।।

ಪತ್ನಿಯರು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಭೂಪತಿ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ ಸೂತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಸುಮಂತ್ರಾ, ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತಂದುಕೊ.”

Verse 15

स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तदा।जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः।।।।

ಆಮೇಲೆ ಸೂತನು ರಾಮನನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನೂ (ಸೀತೆಯನ್ನು) ಕರೆದುಕೊಂಡು, ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ಪತಿ ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋದನು.

Verse 16

स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा दूरात्कृताञ्जलिम्।उत्पपातासनात्तूर्णमार्त स्त्रीजनसंवृतः।।।।

ದೂರದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡು, ಶೋಕಾಕುಲವಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಸ್ತ್ರೀಜನರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ತಕ್ಷಣ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು.

Verse 17

सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।तमसंप्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्छितः।।।।

ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಶಾಂಪತಿ ರಾಜನು ವೇಗದಿಂದ ಓಡಿಬಂದನು; ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 18

तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तदा।।।।

ಆಗ ರಾಮನೂ ಮಹಾರಥಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಆ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು; ದುಃಖದಿಂದ ಶೋಕಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಂತೆ ಇದ್ದ ನೃಪನನ್ನು ಕಂಡರು.

Verse 19

स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमूर्छितः।।।।

ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ಅಚಾನಕ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕರುಣ ನಿನಾದ ಎದ್ದಿತು—“ಹಾ ಹಾ ರಾಮ!”—ಅದು ಆಭರಣಗಳ ಝಣಝಣ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗಿ ಮಿಶ್ರವಾಯಿತು.

Verse 20

तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।पर्यंङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन्।।।।

ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು; ಸೀತೆಯೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಅಳುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಾ ರಾಜನನ್ನು ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 21

अथ रामो मुहूर्तेन लब्धसंज्ञं महीपतिम्।उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा शोकार्णवपरिप्लुतम्।।।।

ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಭೂಪತಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿತು; ಆಗ ರಾಮನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತು, ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 22

आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम्।।।।

ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಈಶ್ವರನೂ ಆಗಿದ್ದೀರಿ. ನಾನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಕುಶಲವೂ ಮಂಗಳವೂ ಇರುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ.

Verse 23

लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेति मां वनम्।कारणैर्बहुभि स्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಅನುಮತಿ ದಯಪಾಲಿಸು; ಸೀತೆಯೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಹಠವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಅನೇಕ ಸತ್ಯಸಮ್ಮತ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

Verse 24

अनुजानीहि सर्वान्नः शोकमुत्सृज्य मानद।लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिव प्रजाः।।।।

ಹೇ ಮಾನದ, ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಮತಿ ದಯಪಾಲಿಸು—ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ, ನನಗೂ, ಸೀತೆಯಿಗೂ—ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗೆ ಅನುಜ್ಞೆ ನೀಡುವಂತೆ.

Verse 25

प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम्।।।।

ರಾಜನ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತ, ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಗತೀಪತಿ ರಾಜನು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 26

अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।अयोध्यायास्त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम्।।।।

“ಹೇ ರಾಘವ, ಕೈಕೇಯಿಯು ವರದಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ಭ್ರಮೆಗೆ ತಳ್ಳಿದ್ದಾಳೆ. ನೀನು ನನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಇಂದು ನೀನೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಾಗು.”

Verse 27

एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः।।।।

ನೃಪತಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ತಂದೆಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 28

भवान्वर्ष सहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।अहं त्वरण्येवत्स्यामि न मे कार्यं त्वयाऽनृतम्।।।।

ಹೇ ನೃಪತೇ, ನೀವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಈ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರಿ. ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆನು; ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ನೀವು ಅಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಡಿ.

Verse 29

नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।पुनःपादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप।।।।

ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು—ಹದಿನಾಲ್ಕು—ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದು, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಹೇ ನರಾಧಿಪ, ನಾನು ಮರಳಿ ಬಂದು ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿಯುವೆನು.

Verse 30

रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयतः।कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत्।।।।

ಸತ್ಯಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು, ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನೊಡನೆ ಪರಸ್ಪರ ತಣಿವಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 31

श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम्।।।।

ಹೇ ತಾತ, ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೂ ವೃದ್ಧಿಗೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಪುನರಾಗಮನಕ್ಕೂ—ಹೋಗು; ನಿನ್ನ ಪಥವು ಮಂಗಳಕರವಾಗಲಿ, ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ನಿರ್ಭಯವಾಗಲಿ.

Verse 32

न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनस स्तव।विनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन।।।।

ತಾತ, ನೀನು ಸತ್ಯಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ರಘುನಂದನ, ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.

Verse 33

अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।एकाहदर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम्।।।।

ಆದರೆ ಇಂದು—ಈ ರಾತ್ರಿಯೇ, ಮಗನೇ—ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗಬೇಡ. ಇನ್ನೊಂದು ದಿನವಾದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಿಕ್ಕರೆ, ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆ.

Verse 34

मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।तर्पित स्सर्वकामैस्त्वं श्वः काले साधयिष्यसि।।।।।

ತಾಯಿಯನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ನೋಡಿ ಇಂದು ಈ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸು. ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾದ ಬಳಿಕ, ನಾಳೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹೊರಡಬಹುದು.

Verse 35

दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव त्वया।मत्प्रियार्थं प्रियांस्त्यक्त्वा यद्यासि विजनं वनम्।।।।

ಮಗನೇ, ಹೇ ರಾಘವ, ನೀನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅತಿದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ: ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಿಯಜನರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರ್ಜನ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ.

Verse 36

न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया छन्नाग्निकल्पया।।।।

ಇದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ, ಮಗನೇ—ಹೇ ರಾಘವ, ನಾನು ಸತ್ಯದ ಶಪಥ ಮಾಡಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬೂದಿಯ ಕೆಳಗೆ ಮರೆವಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಗುಪ್ತ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ನಾನು ಮೋಸಹೋಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 37

वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याऽभिप्रचोदितः।।.।।

ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ವಂಚನೆಯನ್ನು ನೀನು ದಾಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ; ಸದಾಚಾರವೂ ಕುಲಧರ್ಮವೂ ನಾಶಮಾಡುವ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗಿ.

Verse 38

न चैतदाश्चर्यतमं यत्तज्येष्ठस्सुतो मम।अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि।।।।

ಮತ್ತು ಇದು ಅತಿಶಯ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವೂ ಅಲ್ಲ—ನೀನು, ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನೇ, ಓ ಮಗನೇ, ತಂದೆಯನ್ನು ಅಸತ್ಯವಚನಿಯಾಗದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.

Verse 39

अथ रामस्तथा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत्।।।।

ಆಮೇಲೆ, ದುಃಖಿತನಾದ ತಂದೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ರಾಮನು ಶೋಕದಿಂದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 40

प्राप्स्यामि यानद्य गुणान्को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे।।।।

ಇಂದು ನಾನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಪುಣ್ಯಗುಣಗಳನ್ನು—ನಾಳೆ ನನಗೆ ಯಾರು ನೀಡುವರು? ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಾನು ನಿರ್ಗಮನವನ್ನೇ ವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 41

इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम्।।।।

ಈ ಭೂಮಿ—ರಾಜ್ಯ ಸಹಿತ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಹಿತ, ಧನ-ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದುದು—ನಾನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಿ.

Verse 42

वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।यस्तुष्टेन वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया।।।।दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।

ವನವಾಸದ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇಂದು ಎಂದಿಗೂ ಅಲುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ರಾಜಾ, ವರದಾತಾ! ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ನೀಡಿದ ವರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಲಿ; ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ, ನೀನು ವಚನಸತ್ಯನಾಗಿರು.

Verse 43

अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन्।।।।चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैस्सह।

ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ, ನಾನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು, ವನಚರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಇರುವುದು.

Verse 44

मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम्।।।।न हि मे काङ्क्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन।।।।

ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ; ಭೂಮಿಯ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಭರತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡಲಿ. ನನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆಯಿಲ್ಲ, ಸ್ವಂತ ಸುಖವೂ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ; ಹೇ ರಘುನಂದನ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಥಾನಿದೇಶವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದೇ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.

Verse 45

मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम्।।2.34.44।।न हि मे काङ्क्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन।।2.34.45।।

ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ; ಭೂಮಿಯ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಭರತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡಲಿ. ನನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆಯಿಲ್ಲ, ಸ್ವಂತ ಸುಖವೂ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ; ಹೇ ರಘುನಂದನ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಥಾನಿದೇಶವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದೇ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.

Verse 46

अपगच्छतु ते दु:खं माभूर्बाष्पपरिप्लुतः।न हि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः।।।।

ನಿನ್ನ ದುಃಖವು ದೂರವಾಗಲಿ; ಕಣ್ಣೀರುಗಳಿಂದ ಮುಳುಗಿಬಿಡಬೇಡ. ಅಜೇಯ ಸಮುದ್ರ—ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಎಂದಿಗೂ ಕದಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 47

नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।नैव सर्वानिमान् कामा न्नस्वर्गं नैव जीवितम्।।।।

ನನಗೆ ರಾಜ್ಯವೂ ಬೇಡ, ಸುಖವೂ ಬೇಡ, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತ್ಯವೂ ಬೇಡ. ಈ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳೂ ಬೇಡ, ಸ್ವರ್ಗವೂ ಬೇಡ, ಜೀವಿತವೂ ಸಹ ಬೇಡ.

Verse 48

त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे।।।।

ಪುರುಷರ್ಷಭನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಎದುರಲ್ಲೇ, ಸತ್ಯದ ಮೇಲೂ ನಾನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪುಣ್ಯದ ಮೇಲೂ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 49

न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।स शोकं धारयस्वेमं न हि मेऽस्ति विपर्ययः।।।।

ತಾತಾ, ಪ್ರಭುವೇ, ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಶೋಕವನ್ನು ಸಂಯಮಿಸು; ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 50

अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये।।।।

ರಾಘವನೇ, ಕೈಕೇಯಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ‘ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗು’ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ನಾನು ‘ಹೋಗುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸತ್ಯ—ನನ್ನ ವಚನ—ವನ್ನು ನಾನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 51

मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते।।।।

ದೇವಾ, ನೀನು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ; ನಾವು ವನದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸುವೆವು. ಅದು ಶಾಂತ, ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದದು, ನಾನಾ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಾದದಿಂದ ಮೊಳಗುವದು.

Verse 52

पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।तस्माद्दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः।।।।

ತಾತ, ತಂದೆಯೇ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೈವತವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಂದೆಯನ್ನು ನನ್ನ ದೈವತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ಪಿತೃವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.

Verse 53

चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नरसत्तम।पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं सन्तापोऽयं विमुच्यताम्।।।।

ನರಸತ್ತಮ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬಂದವನಾಗಿ ಕಾಣುವೆ. ಈ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಬಿಡು.

Verse 54

येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पगलो जनः।स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः।।।।

ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕಾದವನು ನೀನೇ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನೀನು ಏಕೆ ಇಂತಹ ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ?

Verse 55

पुरं च राष्ट्रं च मही च केवलामया निसृष्टा भरताय दीयताम्।अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम्।।।।

ಈ ಪುರಿ, ಈ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಾನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಭರತನಿಗೆ ನೀಡಲಿ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವಿಸಲು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

Verse 56

मया निसृष्टां भरतो महीमिमांसशैलषण्डां सपुरां सकाननाम्।शिवां सुसीमामनुशास्तु केवलंत्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत्।।।।

ನಾನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಈ ಶುಭ ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು, ನಗರಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು ಸಹಿತ, ಸುಸೀಮಿತ ಗಡಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದುದನ್ನು—ಭರತನು ಒಬ್ಬನೇ ಆಳಲಿ. ಹೇ ನೃಪತೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.

Verse 57

न मे तथा पार्थिव धीयते मनोमहत्सु कामेषु न चात्मनःप्रिये।यथा निदेशे तव शिष्टसम्मतेव्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ।।।।

ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ, ಮಹಾ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಷ್ಟು ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟು. ಹೇ ಅನಘ, ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ನಿನ್ನ ದುಃಖವು ದೂರವಾಗಲಿ.

Verse 58

तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययंन सर्वकामान्न सुखं न मैथिलीम्।न जीवितं त्वामनृतेन योजयन्वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा।।।।

ಆದುದರಿಂದ ಇಂದು, ಹೇ ಅನಘ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವುದಾದರೆ ನಾನು ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲ, ಸುಖವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ, ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲ—ಜೀವಿತವನ್ನೂ ಸಹ—ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಿನ್ನ ವ್ರತ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ ಎಂಬುದನ್ನೇ ನಾನು ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 59

फलानि मूलानि च भक्षयन्वनेगिरींश्च पश्यन् सरितस्सरांसि च।वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपम्सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः।।।।

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ, ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ನದೀಸರೋವರಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ, ವಿಚಿತ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿ.

Verse 60

एवं स राजा व्यसनाभिपन्नःशोकेन दुःखेन च ताम्यमानः।आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञोमोहं गतो नैव चिचेष्ट किंञ्चित्।।।।

ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಶೋಕದುಃಖಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತ, ಪುತ್ರನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ; ನಂತರ ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮೂರ್ಚ್ಛೆಗೆ ಜಾರಿಬಿದ್ದು, ಏನೂ ಚಲನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 61

देव्यस्तत स्संरुरुदुस्समेतास्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।रुदन् सुमन्त्रोऽऽपि जगाम मूर्छांहाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम्।।।।

ನಂತರ ದೇವಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ, ನರದೇವನ ಪತ್ನಿ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸುಮಂತ್ರನೂ ಅಳುತ್ತಲೇ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಗೆ ಜಾರಿಬಿದ್ದನು; ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ‘ಹಾ ಹಾ!’ ಎಂಬ ಕರుణಾರವ ಮೊಳಗಿತು.