Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 45

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।2.118.45।।प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

Transliteration

viśvāmitras tu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ | provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 2.118.45 ||

Translation

ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ನನ್ನ ತಂದೆ ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜಿಸಿದನು; ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂಬ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: as for
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विषय-परिवर्तन/अन्वय (particle)

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण विश्वामित्रः; समास: धर्म + आत्मन्

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• पित्रा: by (my) father
• पित्रा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सुपूजितः: well-honoured
• सुपूजितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण विश्वामित्रः

• प्रोवाच: said, spoke
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पितरम्: to the father
• पितरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• भ्रातरौ: the two brothers
• भ्रातरौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; कर्म (object) in sense ‘about/for the two brothers’ (elliptic)

• रामलक्ष्मणौ: Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; द्वन्द्व-समास: रामः च लक्ष्मणः च

Context

Having accepted the honour extended by my father, righteous Viswamitra spoke to him about those two brothers, Rama and Lakshmana.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Sītā’s father (Janaka implied)
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Honoring dharmic authority: kings uphold dharma by reverencing sages; sages uphold dharma by guiding rulers toward righteous action.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra is received with honor by Janaka and then introduces/commends Rāma and Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Mutual propriety: Janaka’s hospitality and Viśvāmitra’s righteous advocacy for the princes.