Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 111, Shloka 8

अयोध्याकाण्डे एकादशोत्तरशततमः सर्गः

Sarga 111: Counsel on Gurus, Parental Debt, and Bharata’s Protest

एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्।प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।।।

evaṃ madhuram uktaḥ san guruṇā rāghavaḥ svayam | pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ ||

ಗುರುವು ಹೀಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಪುರುಷರ್ಷಭನಾದ ರಾಘವನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ತಾನೇ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

एवम्thus, in that way
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
मधुरम्sweetly, with sweet words
मधुरम्:
Karma (कर्म/विशेष्य-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (adjective used adverbially with 'उक्तः')
उक्तःhaving been addressed/said to
उक्तः:
Karta (कर्ता/विशेष्य—राघवः)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'सन्' इत्यनेन सह भावे
सन्being, while (so)
सन्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) शतृ/सत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावार्थे—“being/while being”
गुरुणाby the preceptor
गुरुणा:
Karta (कर्ता—कर्तृकरण/तृतीया)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; साधन/कर्तृ-निर्देशः (agent in passive sense)
राघवःRama (Raghava)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
स्वयम्personally, himself
स्वयम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः/स्वकृत्य-निर्देशक (emphatic reflexive adverb)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः प्रति+उप (प्रत्यु-)
समासीनम्seated
समासीनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + सद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्—वसिष्ठम्
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
पुरुषर्षभःbest of men
पुरुषर्षभः:
Karta (कर्ता; राघवस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—पुरुषाणाम् ऋषभः (best among men)

When Rama, the best of men, was advised personally by Vasistha, the preceptor, with sweet words, he replied to him who was sitting beside him:

R
Rāma
V
Vasiṣṭha

FAQs

Dharma is transmitted through respectful dialogue: counsel (upadeśa) and measured reply model how ethical decisions are discussed within tradition.

A transition verse marking that Rāma, after hearing Vasiṣṭha’s sweet counsel, begins his response.

Composure and respect: Rāma responds without agitation, honoring his teacher’s role.