Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

णाकारं दक्षिणे न्यस्य यकारं मूर्ध्नि विन्यसेत् । अधश्चोर्द्ध्वं च हृदये पार्श्वतः पृष्ठतोऽग्रतः ॥ ४७ ॥

ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset | adhaścorddhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato'grataḥ || 47 ||

‘ಣ’ಕಾರವನ್ನು ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ‘ಯ’ಕಾರವನ್ನು ಶಿರೋಮೂರ್ಧ್ನಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಸಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ—ಕೆಳಗೆ, ಮೇಲೆಗೆ, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ—ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

णाकारम्the syllable ‘ṇa’
णाकारम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootण-कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ण इति कारः)
दक्षिणेon the right (side)
दक्षिणे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम्), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
न्यस्यhaving placed
न्यस्य:
पूर्वकाल-क्रिया (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनि- अस्/न्यस् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from नि+अस् (न्यस्य); अर्थः ‘निक्षिप्य/स्थापयित्वा’
यकारम्the syllable ‘ya’
यकारम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootय-कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
मूर्ध्निon the head/crown
मूर्ध्नि:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पदरूपम्: मूर्ध्नि
विन्यसेत्should place/arrange
विन्यसेत्:
क्रिया (क्रियापद)
TypeVerb
Rootवि-न्यस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन
अधःbelow
अधः:
क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक/क्रियाविशेषण (adverb: ‘below/downwards’)
and
:
समुच्चय (समुच्चयार्थक)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
ऊर्ध्वम्above/upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (अव्ययार्थक-द्वितीया)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोगः (accusative used adverbially: ‘upwards’)
and
:
समुच्चय (समुच्चयार्थक)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
हृदयेin the heart
हृदये:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
पार्श्वतःat the sides
पार्श्वतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपार्श्वतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘from the side/at the side’
पृष्ठतःat the back
पृष्ठतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय: ‘from behind/at the back’
अग्रतःin front
अग्रतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय: ‘in front/before’

Narada (teaching ritual nyasa procedure in the Uttara-bhaga context)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"From placing syllables on the body to establishing an all-around inner protection centered in the heart."}

FAQs

It teaches nyāsa—ritually installing mantra-syllables on specific parts of the body—so the practitioner’s body becomes a sanctified support for mantra, protection, and focused worship.

By prescribing disciplined mantra-vidhi (placing syllables at head, heart, and directions), it supports steady remembrance and reverence during worship—practical devotion expressed through correct ritual practice.

It reflects applied mantra-śāstra and ritual procedure (vidhi) akin to śikṣā/prayoga traditions—precise phonetic syllables and their prescribed placement as part of formal worship methodology.