Hayagrīva-pūjā-vyākhyāna (Worship Procedure and Mantra-Siddhi of Hayagrīva)
ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಪ್ರಣವಕೇಂದ್ರಿತ, ವಿಷ್ಣುಸಂಬಂಧ ಮಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಋಷಿ ಇಂದು, ಛಂದಸ್ ವಿರಾಟ್, ದೇವತೆ ದಧಿವಾಮನ; ಬೀಜ ತಾರಾ/ಓಂ, ಶಕ್ತಿ ವಹ್ನಿಜಾಯಾ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಸ್ಥಾಪನೆ, ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಂತ್ರಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ನಂತರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಹೋಮವಿಧಿ—ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಜಪ ಮತ್ತು ಅದರ ದಶಾಂಶವನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಹೋಮ. ಪಾಯಸ, ದಧಿಯನ್ನ, ಕೆಂಪು ಕಮಲ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಭಯನಾಶ, ರೋಗಶಮನ, ವಶೀಕರಣ, ಬಂಧವಿಮೋಚನ, ಅನ್ನವೃದ್ಧಿ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಳಿಕ ಯಂತ್ರ/ಮಂಡಲ ವಿನ್ಯಾಸ—ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಕೇಸರ-ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಷಡಂಗ ಪೂಜೆ, ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹಗಳು, ಶಕ್ತಿಗಳು, ಆಯುಧಗಳು, ದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಅಷ್ಟದಿಗ್ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯರ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಎರಡನೇ ಮಂತ್ರಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವ (ತುರಗಾನನ)—ಋಷಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಛಂದಸ್ ಅನುಷ್ಟುಪ್; ಹೊರವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಾಂಗ, ಮಾತೃಕೆಗಳು, ಭೈರವಗಳು, ಅವತಾರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಜಲ, ಗ್ರಹಣಕಾಲ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಸರಸ್ವತ-ಸಿದ್ಧಿ—ವಾಣಿ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವ—ಪ್ರದಾನವಾಗುವುದೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । प्रणवो हृदयं विष्णुर्नेन्तः सुरपतिस्तथा । महाबलाय स्वाहांतो मंत्रो वसुधराक्षरः ॥ १ ॥
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೃದಯ; ಅದರೊಳಗೆ ದೇವಾಧಿಪತಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ‘ಸ್ವಾಹಾ’ಯಿಂದ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಮಂತ್ರ ಮಹಾಬಲವನಿಗೆ, ಲೋಕಧಾರಕ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ.
Verse 2
मुनिरिंन्दुर्विराट् छन्दो देवता दधिवामनः । तारो बीजं तथा शक्तिर्वह्निजाया प्रकीर्तिता ॥ २ ॥
ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ಇಂದು, ಛಂದಸ್ಸು ವಿರಾಟ್, ದೇವತೆ ದಧಿವಾಮನ. ಬೀಜ ‘ತಾರ’ ಅಂದರೆ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’; ಶಕ್ತಿ ‘ವಹ್ನಿಜಾಯಾ’—ಅಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ—ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 3
चंद्राक्षिरामबाणेंषु नेत्रसंख्यैर्मनूद्भवैः । वर्णैः षडंगं कृत्वा च मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः ॥ ३ ॥
‘ಚಂದ್ರಾಕ್ಷಿ, ರಾಮ, ಬಾಣ…’ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ನೇತ್ರಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಂತ್ರೋದ್ಭವ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಷಡಂಗ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಶಿರಸ್ಸು, ಭಾಲ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 4
कर्णयोर्घ्राणयोरोष्टतालुकण्ठभुजेषु च । पृष्टे हृद्युदरे नाभौ गुह्ये चोरुस्थले पुनः ॥ ४ ॥
ಕಿವಿಗಳಲ್ಲೂ ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲೂ; ತುಟಿಗಳು, ತಾಲು, ಕಂಠ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ; ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ; ಹೃದಯಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಉದರದಲ್ಲಿ; ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ; ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತೆ ತೊಡೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—(ಇವು ನ್ಯಾಸಸ್ಥಾನಗಳು).
Verse 5
जानुद्वयं जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् । अष्टादशैव मंत्रोत्थास्ततो देवं विचिंन्तयेत् ॥ ५ ॥
ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು, ಜಂಘೆಗಳು/ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ (ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು) ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ನಂತರ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 6
मुक्तागौरं रत्नभूषं चन्द्रस्थं भृङ्गसन्निभैः । अलकैर्विलसद्वक्त्रं कुम्भं शुद्धांबुपूरितम् ॥ ६ ॥
ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತವಾಗಿ, ಚಂದ್ರಲಾಂಛನದಿಂದ ಗುರುತಾಗಿ, ಜೇನುಹುಳಿನಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಸುರುಳಿಕೇಶಗಳಿಂದ ಮುಖ ಶೋಭಿಸುವ ಕುಂಭವು ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು।
Verse 7
दध्यन्नपूर्णचषकं दोर्भ्यां संदधतं भजेत् । लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं घृतप्लुतैः ॥ ७ ॥
ಮೊಸರು-ಅನ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಭಜಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು। ನಂತರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿ, ಅದರ ದಶಮಾಂಶವನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಹವಿಯಿಂದ ಹೋಮಿಸಬೇಕು।
Verse 8
पायसान्नैः प्रजुहुयाद्दध्यन्नेन यथाविधि । चन्द्रांते कल्पिते पीठे पूर्वोक्तें पूजयेच्च तम् ॥ ८ ॥
ಪಾಯಸಾನ್ನದಿಂದ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಮೊಸರು-ಅನ್ನದಿಂದಲೂ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು। ನಂತರ ಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 9
संकल्पमूर्तिमूलेन संपूज्य च विधानतः । केसरेषु षडंगानि संपूज्य दिग्दलेषु च ॥ ९ ॥
ವಿಧಿಯಂತೆ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಕೇಸರಗಳಲ್ಲಿ ಷಡಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ದಿಕ್ಕಿನ ದಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 10
वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् । कोणपत्रेषु शांतिं च श्रियं सरस्वतीं रतिम् ॥ १० ॥
ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧರನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಣದಳಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಶ್ರೀ, ಸರಸ್ವತಿ, ರತಿಯನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 11
ध्वजं च वैनतेयं च कौस्तुभं वनमालिकम् । शंखं चक्रं गदां शार्ङ्गं दलेष्वष्टसु पूजयेत् ॥ ११ ॥
ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮದ ಎಂಟು ದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಧ್ವಜ, ವೈನತೇಯ ಗರುಡ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ, ವನಮಾಲೆ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸು—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 12
दलाग्रेषु केशवादीन्दिक्पालांस्तदनंतरम् । तदस्त्राणि च सम्पूज्य गजानष्टौ समर्चयेत् ॥ १२ ॥
ನಂತರ ದಳಗಳ ಅಗ್ರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಶವ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ದಿಕ್ಪಾಲರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಎಂಟು ದಿಗ್ಗಜಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।
Verse 13
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोंऽजनः । पुष्पदंतः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १३ ॥
ಐರಾವತ, ಪುಂಡರೀಕ, ವಾಮನ, ಕುಮುದ, ಅಂಜನ, ಪುಷ್ಪದಂತ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರತೀಕ—ಇವರೇ ದಿಗ್ಗಜಗಳು।
Verse 14
करिण्योऽभ्रमुकपिलोपिंगलानुपमाः क्रमात् । ताम्रकर्णी शुभ्रदंती चांगना ह्यंजना वती ॥ १४ ॥
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕರಿಣಿಯರು: ಅಭ್ರಮುಖಾ, ಕಪಿಲಾ, ಪಿಂಗಲಾ, ಅನುಪಮಾ; ಹಾಗೆಯೇ ತಾಮ್ರಕರ್ಣೀ, ಶುಭ್ರದಂತೀ, ಚಾಂಗನಾ ಮತ್ತು ಅಂಜನವತೀ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 15
एवमाराधितो मंत्री दद्यादिष्टानि मंत्रिणे । श्रीकामः पायसाज्येन सहस्रं जुहुयात्सुधीः ॥ १५ ॥
ಈ ರೀತಿ ಆರಾಧನೆ ನೆರವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಋತ್ವಿಜನಿಗೆ ನಿಗದಿತ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿ ಪಾಯಸಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿ ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 16
महतीं श्रियमाप्नोति धान्याप्तिर्धान्य होमतः । शतपुष्पासमुत्थैश्च बीजैर्हुत्वा सहस्रतः ॥ १६ ॥
ಮಹತೀ ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಧಾನ್ಯ-ಹೋಮದಿಂದ ಧಾನ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಶತಪುಷ್ಪಾದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಹಸ್ರವಾರ ಹೋಮಿಸಿದರೆ ಈ ಫಲ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 17
महाभयं नाशयेद्धि नात्र कार्या विचारणा । दद्ध्योदनेन शुद्धेन हुत्वा मुच्यते दुर्गतेः ॥ १७ ॥
ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಹಾಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ—ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ. ಶುದ್ಧ ದಧ್ಯೋದನದಿಂದ (ಮೊಸರು-ಅನ್ನದಿಂದ) ಹೋಮ ಮಾಡಿದರೆ ದುರ್ಗತಿ ಹಾಗೂ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 18
ध्यात्वा त्रैविक्रमं रूपं जपेन्मंत्रं समाहितः । कारागृहाद्भवन्मुक्तो बद्धो मंत्रप्रभावतः ॥ १८ ॥
ತ್ರೈವಿಕ್ರಮ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಮಂತ್ರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದವನು ಕೂಡ ಕಾರಾಗೃಹದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
भित्तौ संपाद्य देवेशं फलके वा प्रपूजयेत् । नित्यं सुगंधकुसुमैर्महतीं श्रियमाप्नुयात् ॥ १९ ॥
ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ—ಅಥವಾ ಮರದ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ—ದೇವೇಶನ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಿತ್ಯ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಮಹತೀ ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 20
हुत्वा रक्तोत्पलैर्मंत्री वशयेत्सकलं जगत् । अन्नाज्यैर्जुहुयान्नित्यमष्टाविंशतिसंख्यया ॥ २० ॥
ರಕ್ತೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು (28) ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 21
सिताज्यान्नं च विधिवत्प्राप्नुयादन्नमक्षयम् । अपूपैः षड्रसोपेतैर्हुनेद्वसुसहस्रकम् ॥ २१ ॥
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆ-ತುಪ್ಪಯುಕ್ತ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಕ್ಷಯ ಅನ್ನಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಷಡ್ರಸೋಪೇತ ಅಪೂಪಗಳನ್ನು (ಸಿಹಿ ಕೇಕುಗಳನ್ನು) ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 22
अलक्ष्मीं च पराभूय महतीं श्रियमाप्नुयात् । जुहुयादयुतं मंत्री दध्यन्नं च सितान्वितम् ॥ २२ ॥
ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಸಾಧಕನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರಜ್ಞನು ಮೊಸರು-ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 23
यत्र यत्र वसेत्सोऽपि तत्रान्नगिरिमाप्नुयात् । पद्माक्षरैर्युतं बिल्वांतिकस्थो जुहुयान्नरः ॥ २३ ॥
ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಅನ್ನಗಿರಿಯಂತೆ ಅಪಾರ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಸಮೀಪ ನಿಂತು ಪದ್ಮಾಕ್ಷರಯುಕ್ತ ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 24
महालक्ष्मीं स लभते तत्र तत्र न संशयः । जुहुयात्पायसैर्लक्षं वाचस्पतिसमो भवेत् ॥ २४ ॥
ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪಾಯಸದಿಂದ (ಹಾಲಿನ ಖೀರು) ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ವಾಚಸ್ಪತಿ (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಸಮಾನವಾದ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 25
लक्षं जप्त्वा तद्दशांशं पुत्रजीवफलैर्हुनेत् । तत्काष्टैरेधिते वह्नौ श्रेष्टं पुत्रमवाप्नुयात् ॥ २५ ॥
ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ದಶಾಂಶವನ್ನು ಪುತ್ರಜೀವದ ಫಲಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದೇ ಮರದ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಲಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
ससाध्यतारं विलसत्कर्णिकं च सुवर्णकैः । विलसत्केसरं मंत्राक्षरद्वंद्वाष्टपत्रकम् ॥ २६ ॥
ಸಾಧಕನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪದ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ—ಅದರ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯತಾರಾ-ಚಿಹ್ನ ಹೊಳೆಯಲಿ, ಸ್ವರ್ಣಕೇಸರಗಳು ಮಿನುಗಲಿ, ಮತ್ತು ಮಂತ್ರದ ಯುಗ್ಮಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಎಂಟು ದಳಗಳು ರೂಪಗೊಂಡಿರಲಿ।
Verse 27
शेषयुग्मार्णांत्यपत्रं द्वादशाक्षरवेष्टितम् । तद्बहिर्मातृकावर्णैर्यंत्रं सम्पत्प्रदं नृणाम् ॥ २७ ॥
ಉಳಿದ ಯುಗ್ಮಾಕ್ಷರಗಳ ಅಂತ್ಯವರ್ಣಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ ಹೊರದಳವನ್ನು ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವೇಷ್ಠಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಹೊರಗೆ ಮಾತೃಕಾ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಯಂತ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿ, ಅದು ಜನರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ।
Verse 28
रक्तं त्रिविक्रमं ध्यात्वा प्रसूनै रक्तवर्णकैः । जुहुयादयुतं मंत्री सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ २८ ॥
ರಕ್ತವರ್ಣ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನನ್ನು (ವಿಷ್ಣುವನ್ನು) ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಕೆಂಪು ಹೂಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 29
ध्यायेञ्चंद्रासनगतं पद्मानामयुतं हुनेत् । लभेदकंटकं राज्यं सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ २९ ॥
ಚಂದ್ರಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪದ್ಮಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಿ; ಆಗ ಅವನು ಕಂಟಕರಹಿತ (ನಿರ್ವಿಘ್ನ) ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಸರ್ವ ಶುಭಲಕ್ಷಣಸಹಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 30
हुत्वा लवंगैर्मध्वाक्तैरपामार्गदलैस्तु वा । अयुतं साध्यनामाढ्यं स वश्यो जायते ध्रुवम् ॥ ३० ॥
ಜೇನು ಲೇಪಿತ ಲವಂಗಗಳಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಅಪಾಮಾರ್ಗದ ಎಲೆಗಳಿಂದಲೋ—ಸಾಧ್ಯನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ—ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 31
अष्टोत्तरशतं हुत्वा ह्यपामार्गदलैः शुभैः । तावज्जप्त्वा च सप्ताहान्महारोगात्प्रमुच्यते ॥ ३१ ॥
ಶುಭ ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಎಲೆಗಳಿಂದ ನೂರ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳ ಜಪ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 32
उहिरत्पदमाभाष्य प्रणवोहीय शब्दतः । सर्ववार्गीश्वरेत्यंते प्रवदेदीश्वरेत्यथ ॥ ३२ ॥
ಮೊದಲು “ಉಹಿರತ್” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಂತರ ನಿಗದಿತ ಶಬ್ದವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರಣವ “ಓಂ” ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ “ಸರ್ವವಾರ್ಗೀಶ್ವರ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಬಳಿಕ “ಈಶ್ವರ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 33
सर्ववेदमयाचिंत्यपदान्ते सर्वमीरयेत् । बोधयद्वितवांतोऽयं मन्त्रस्तारादिरीरितः ॥ ३३ ॥
ಸರ್ವವೇದಮಯ ಧ್ಯಾನಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ “ಸರ್ವಂ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ತಾರಾ (ಓಂ)ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ “ದ್ವಿ/ತ” ಅಕ್ಷರಾಂತವಾಗಿರುವ ಈ ಮಂತ್ರವು ಬೋಧವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 34
ऋषिर्ब्रह्मास्य निर्दिष्टश्छंदोऽनुष्टुबुदाहृतम् । देवता स्याद्धयग्रीवो वागैश्वर्यप्रदो विभुः ॥ ३४ ॥
ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಛಂದಸ್ಸು ಅನಿಷ್ಟುಪ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಹಯಗ್ರೀವನು, ವಾಕ್ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವನು।
Verse 35
तारेण पादैर्मंत्रस्य पञ्चांगानि प्रकल्पयेत् । तुषाराद्रिसमच्छायं तुलसीदामभूषितम् ॥ ३५ ॥
ತಾರಾ-ಮಂತ್ರದ ಪಾದಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರದ ಪಂಚಾಂಗ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮಶಿಖರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶ್ವೇತವರ್ಣ, ತುಳಸಿ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ।
Verse 36
तुरंगवदनं वंदे तुंगसारस्वतः पदम् । ध्यात्वैवं प्रजपेन्मंत्रमयुतं तद्दशांशतः ॥ ३६ ॥
ಅಶ್ವಮುಖನಾದ ಪರಮೋನ್ನತ ಸಾರಸ್ವತ ದೇವರಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅದರ ದಶಾಂಶದಿಂದ ಸಮಾಪನ ವಿಧಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 37
मध्वक्तैः पायसैर्हुत्वा विमलादिसमन्विते । पूजयेद्वेष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ ३७ ॥
ಮಧುಮಿಶ್ರಿತ ಹವ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಯಸದಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ‘ವಿಮಲಾ’ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೈಷ್ಣವ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 38
कर्णिकायां चतुर्दिक्षु यजेत्पूर्वादितः क्रमात् । सनंदनं च सनकं श्रियं च पृथिवीं तथा ॥ ३८ ॥
ಕರ್ಣಿಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸನಂದನ, ಸನಕ, ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಹಾಗೂ ಪೃಥಿವೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 39
तद्वहिर्दिक्षु वेदाश्च षट्कोणेषु ततोऽर्चयेत् । निरुक्तं ज्योतिषं पश्चाद्यजेद्व्याकरणं ततः ॥ ३९ ॥
ನಂತರ ಹೊರಗಿನ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಷಟ್ಕೋಣಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ನಿರುಕ್ತ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಮತ್ತು ನಂತರ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 40
कल्पं शिक्षां च छंदांसि वेदांगानि त्विमानि वै । ततोऽष्टदलमूले तु मातरोऽष्टौ समर्चयेत् ॥ ४० ॥
ಕಲ್ಪ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು—ಇವೇ ವೇದಾಂಗಗಳು. ನಂತರ ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಾತೃಕೆಯರನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 41
वक्रतुंडादिकानष्टो दलमध्ये प्रपूजयेत् । दलाग्रेष्यर्चयेत्पश्चात्साधकश्चाष्टभैरवान् ॥ ४१ ॥
ಪದ್ಮದಳಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಕ್ರತುಂಡಾದಿ ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಾಧಕನು ದಳಗಳ ಅಗ್ರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಷ್ಟಭೈರವಗಳನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 42
असितांगं रुरुं चैव भीषणं रक्तकनेत्रकम् । बटुकं कालदमनं दंतुरं विकटं तथा ॥ ४२ ॥
ಅಸಿತಾಂಗ, ರುರು, ಭೀಷಣ, ರಕ್ತಕನೇತ್ರಕ, ಬಟುಕ, ಕಾಲದಮನ, ದಂತುರ ಮತ್ತು ವಿಕಟ—ಇವರನ್ನೂ ಆವಾಹಿಸಿ/ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
Verse 43
तद्बहिः षोडशदलेष्ववतारान्हरेर्दश । शंखं चक्रं गदां पद्मं नंदकं शार्ङ्गमेव च ॥ ४३ ॥
ಅದರ ಹೊರಗೆ ಹದಿನಾರು ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ, ನಂದಕ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಇರಿಸಬೇಕು.
Verse 44
तद्बहिर्भूगृहे शक्रमुखान्दश दिगीश्वरान् । वज्राद्यांस्तद्बहिश्चेष्ट्वाद्वारेषु च ततः क्रमात् ॥ ४४ ॥
ಅದರ ಹೊರಗೆ ಆವರಣಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಾದಿ ದಶ ದಿಗೀಶ್ವರರನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಇನ್ನೂ ಹೊರಗೆ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾದಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು.
Verse 45
महागणपतिं दुर्गां क्षेत्रेशं बटुकं तथा । समस्तप्रकटाद्याश्च योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत् ॥ ४५ ॥
ಮಹಾಗಣಪತಿ, ದುರ್ಗೆ, ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಮತ್ತು ಬಟುಕ—ಇವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಯೋಗಿನಿಯರೂ ಅದರ ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 46
तद्बहिः सप्त नद्यश्च तद्बाह्ये तु ग्रहान्नव । तद्बाह्ये पर्वतानष्टौ नक्षत्राणि च तद्बहिः ॥ ४६ ॥
ಅದರ ಹೊರಗೆ ಏಳು ನದಿಗಳು; ಅವುಗಳ ಆಚೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೊರಗೆ ಎಂಟು ಪರ್ವತಗಳು; ಅವುಗಳ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಇವೆ.
Verse 47
एवं पंचदशावृत्त्या संपूज्य तुरगाननम् । वागीश्वरसमो वाचि धनैर्धनपतिर्भवेत् ॥ ४७ ॥
ಈ ರೀತಿ ಹದಿನೈದು ಆವರ್ತನಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತುರಗಾನನನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಗೀಶ್ವರನ ಸಮನಾಗಿ, ಧನದಲ್ಲಿ ಧನಪತಿಯ ಸಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 48
एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति । अष्टोत्तरसहस्रं तु शुद्धं वार्यभिमंत्रितम् ॥ ४८ ॥
ಈ ರೀತಿ ಮಂತ್ರ ಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಸಾಧಕನು ಅದರ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅರ್ಹನು. ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
Verse 49
बीजेन मासमात्रं यः पिबेद्धीमान् जितेन्द्रियः । जन्ममूकोऽपि स नरो वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम् ॥ ४९ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯಾದವನು ಬೀಜದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಜನ್ಮಮೂಕನಾದರೂ ಸಹ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಾಕ್ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 50
वियद्भुगुस्थमर्धीराबिंदुमद्बीजमीरितम् । चंद्रसूर्योपरागे तु पात्रे रुक्ममये क्षिपेत् ॥ ५० ॥
‘ವಿಯತ್’ ಮತ್ತು ‘ಭೃಗು’ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ‘ಅರ್ಧೀರಾ’ ಹಾಗೂ ಬಿಂದುಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬೀಜಮಂತ್ರವನ್ನು, ಚಂದ್ರ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಬೇಕು.
Verse 51
दुग्धं वचां ततो मंत्री कंठमात्रोदके स्थितः । स्पर्शाद्विमोक्षपर्यंतं प्रजपेन्मंत्रमादरात् ॥ ५१ ॥
ಆಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಕಂಠಮಟ್ಟದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಷಣದಿಂದ ವಿಧಿಯ ವಿಮೋಚನದವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರಜಪ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 52
पिबेत्तत्सर्वमचिरात्तस्य सारस्वतं भवेत् । ज्योतिष्मतीलताबीजं दिनेष्वेकैकवर्द्धितम् ॥ ५२ ॥
ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚಿರವಾಗಿ ಕುಡಿಯಲಿ; ಶೀಘ್ರವೇ ಅವನಿಗೆ ಸಾರಸ್ವತ ಸಿದ್ಧಿ (ವಾಕ್ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ) ಲಭಿಸುತ್ತದೆ। ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಲತೆಯ ಬೀಜವನ್ನು ದಿನೇದಿನೇ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು।
Verse 53
अष्टोत्तरशतं यावद्भक्षयेदभिमंत्रितम् । सरस्वत्यवतारोऽसौ सत्यं स्याद्भुवि मानवः ॥ ५३ ॥
ಮಂತ್ರಾಭಿಮಂತ್ರಿತ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ನೂರ ಎಂಟು ತನಕ ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಆ ಮಾನವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಸರಸ್ವತೀ ಅವತಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 54
किं बहूक्तेन विप्रेंद्र मनोरस्य प्रसादतः । सर्ववेदागमादीनां व्याख्याता ज्ञानवान् भवेत् ॥ ५४ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಇನ್ನೇನು ಬಹಳ ಹೇಳಲಿ—ಮನೋರೆಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಗಮಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನವಂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 55
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने सनत्कुमारविभागे तृतीयपादे हयग्रीवोपासनानिरूपणं नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७२ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಸನತ್ಕುಮಾರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ತೃತೀಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಹಯಗ್ರೀವೋಪಾಸನಾ ನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
In śāstric mantra-vidhi, these identifiers establish lineage (ṛṣi), sonic-form/recitational structure (chandas), and the mantra’s intended divine referent (devatā). The chapter preserves this Vedic-style apparatus inside a Purāṇic setting to authorize correct recitation, nyāsa, and ritual application.
Classical sādhana manuals treat japa as internal energizing and homa as external sealing/confirmation; the one-tenth homa is a standard completion ratio (pūraścaraṇa-style logic). The chapter uses fixed counts to formalize ‘mantra-siddhi’ before allowing prayoga (applications).
The lotus diagram acts as a cosmological and theological map: the center holds the resolved deity-form; filaments/petals host limbs, Vyūhas, Śaktis, weapons, and guardians; outer rings expand to Vedas/Vedāṅgas, grahas, rivers, mountains, and nakṣatras—integrating mantra, body (nyāsa), and cosmos into a single worship architecture.
Airāvata, Puṇḍarīka, Vāmana, Kumuda, Añjana, Puṣpadanta, Sārvabhauma, and Supratīka; along with their female counterparts: Abhramukhā, Kapilā, Piṅgalā, Anupamā, Tāmra-karṇī, Śubhra-dantī, Cāṅganā, and Añjanavatī.