Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

Verse 1

शौनक उवाच । सूत साधो चिरं जीव सर्वशास्त्रविशारदः । यत्त्वया पायिता विद्वन्वयं कृष्णकथामृतम् ॥ १ ॥

ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಸಾಧು ಸೂತನೇ! ನೀನು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗಿರು, ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದ. ಹೇ ವಿದ್ವನ್, ನೀನು ನಮಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕಥಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿಸಿದ್ದೀ.

Verse 2

श्रुत्वा तु मोक्षधर्मान्वै नारदो भगवत्प्रियः । सनंदनमुखोद्गीतान्किं पप्रच्छं ततः परम् ॥ २ ॥

ಸನಂದನನ ಮುಖದಿಂದ ಗಾನಗೊಂಡ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ನಾರದನು ನಂತರ ಏನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು?

Verse 3

मानसा ब्रह्मणः पुत्राः सनकाद्या मुनीश्वराः । चरंति लोकानन्तसिद्धा लोकोद्धरणतत्पराः ॥ ३ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಸನಕಾದಿ ಮುನೀಶ್ವರರು ಅನಂತ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸದಾ ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 4

नारदोऽपि महाभाग नित्यं कृष्णपरायणः । तेषां समागमे भद्रा का कथा लोकपावनी ॥ ४ ॥

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನಾರದನೂ ನಿತ್ಯ ಕೃಷ್ಣಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಆ ಮುನಿಗಳ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾವನವಾದ ಯಾವ ಕಥೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?

Verse 5

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभाग त्वया लोकोपकारिणा । कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्पृष्ट नारदर्षिणा ॥ ५ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಲೋಕೋಪಕಾರವನ್ನು ಬಯಸಿ ನೀನು ಶುಭವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೀ. ನಾರದ ಋಷಿಯು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 6

श्रुत्वा सनंदनप्रोक्तान्मोक्षधर्मान्सनातनान् । नारदो भार्गवश्रेष्ठ पुनः पप्रच्छ तान्मुनीन् ॥ ६ ॥

ಸನಂದನನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಸನಾತನ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹೇ ಭಾರ್ಗವಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಾರದನು ಮತ್ತೆ ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 7

नारद उवाच । सर्वदेवेश्वरो विष्णुर्वेदे तंत्रे च कीर्तितः । समाराध्यः स एवात्र सर्वैः सर्वार्थकांक्षिभिः ॥ ७ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಸರ್ವದೇವೇಶ್ವರನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಸದರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅವನನ್ನೇ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 8

कैर्मंत्रैर्भगवान्विष्णुः समाराध्यो मुनीश्वराः । के देवाः पूजनीयाश्च विष्णुपादपरायणैः ॥ ८ ॥

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು? ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಪಾದಪರಾಯಣರಾದವರು ಯಾವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯರೆಂದು ಗೌರವಿಸಬೇಕು?

Verse 9

तंत्रं भागवतं विप्रा गुरुशिष्यप्रयोजकम् । दीक्षणं प्रातराद्यं च कृत्यं स्याद्यत्तदुच्यताम् ॥ ९ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಭಾಗವತ ತಂತ್ರವನ್ನು—ಅಂದರೆ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಃಕಾಲಾದಿ ನಿತ್ಯಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು—ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ।

Verse 10

यैर्मासैः कर्मभिर्यैर्वा जप्यैर्होमादिभिस्तथा । प्रीयेत परमात्मा वै तद्ब्रूत मम मानदाः ॥ १० ॥

ಯಾವ ಯಾವ ಮಾಸಗಳಿಂದ, ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಜಪಗಳಿಂದ—ಹಾಗೂ ಹೋಮಾದಿ ವಿಧಿಗಳಿಂದ—ಪರಮಾತ್ಮನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹೇ ಮಾನದ ಮಹಾತ್ಮರೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ।

Verse 11

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । सनत्कुमारो भगवानुवाचार्कसमद्युतिः ॥ ११ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಾರದನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೂರ್ಯಸಮ ದ್ಯುತಿಯುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तंत्रं भागवतं तव । यज्ज्ञात्वाऽमलया भक्त्या साधयेद्विष्णुमव्ययम् ॥ १२ ॥

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನಾರದಾ, ಕೇಳು; ನಿನಗೆ ಭಾಗವತ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವ್ಯಯ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು।

Verse 13

त्रिपदार्थं चतुष्पादं महातंत्रं प्रचक्षते । भोगमोक्षक्रियाचर्याह्वया पादाः प्रकीर्तिताः ॥ १३ ॥

ಮಹಾತಂತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಧಾನಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪಾದಗಳು ‘ಭೋಗ’, ‘ಮೋಕ್ಷ’, ‘ಕ್ರಿಯಾ’, ‘ಚರ್ಯಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 14

पादार्थास्तु पशुपतिः पशुपाशास्त्रय एव हि । पतिस्तत्र शिवोह्येको जीवास्तु पशवः स्मृताः ॥ १४ ॥

ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮೂರೇ—ಪಶುಪತಿ, ಪಶುಗಳು, ಪಾಶಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಪತಿ ಶಿವನೇ; ಜೀವಗಳು ‘ಪಶು’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 15

यावन्मोहादिसंयोगाः स्वरूपाबोधलक्षणाः । तावत्पशुत्वमेतेषां द्वैतवत्पश्य नारद ॥ १५ ॥

ಮೋಹಾದಿಗಳ ಸಂಯೋಗ—ಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಲಕ್ಷಣ—ಇರುವವರೆಗೆ ಇವರಿಗೆ ಪಶುತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ. ಓ ನಾರದಾ, ಇದನ್ನು ದ್ವೈತವಾಗಿ ನೋಡು।

Verse 16

पाशाः पंचविधास्त्वेषां प्रत्येकं तेषु लक्षणम् । पशवस्त्रिविधाश्चापि विज्ञाताः कलसंज्ञिकाः ॥ १६ ॥

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪಾಶ’ಗಳು ಐದು ವಿಧ; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಲಕ್ಷಣ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಪಶು’ (ಅರ್ಪಣ/ಆಹುತಿ) ಕೂಡ ಮೂರು ವಿಧ, ‘ಕಲಸ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ॥

Verse 17

तलपाकलसंज्ञश्च सकलश्चेति नामतः । तत्राद्यो मलसंयुक्तो मलकर्मयुतः परः ॥ १७ ॥

ಅವು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ‘ತಲಪಾಕಲಸಂಜ್ಞ’ ಮತ್ತು ‘ಸಕಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲದು ಮಲ (ಅಶುದ್ಧಿ) ಸಂಯುಕ್ತ; ಎರಡದು ಮಲಸಂಬಂಧಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥

Verse 18

मलमायाकर्मयुतस्तृतीयः परिकीर्तितः । आद्यस्तु द्विविधस्तत्र समासकलुषस्तथा ॥ १८ ॥

ಮೂರನೆಯದು ಮಲ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೂ ಎರಡು ವಿಧ—ಒಂದು ‘ಸಮಾಸ’ (ಮಿಶ್ರ) ಹಾಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಲుషಿತ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥

Verse 19

असमासमलश्चेति द्वितीयोऽपि पुनस्तथा । पक्वापक्वमलेनैव द्विविधः परिकीर्तितः ॥ १९ ॥

ಎರಡನೆಯದೂ ‘ಅಸಮಾಸಮಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಮತ್ತೆ ಕೇವಲ ‘ಪಕ್ವ’ ಮತ್ತು ‘ಅಪಕ್ವ’ ಮಲದ ಭೇದದಿಂದಲೇ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥

Verse 20

शुद्धेऽध्वनि गतावेतौ विज्ञानप्रलयाकलौ । कलादितत्त्वनियतः सकलः पर्यटत्ययम् ॥ २० ॥

ಈ ಎರಡು—ವಿಜ್ಞಾನ-ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಲಯ-ಕಲಾ—ಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಕಲಾ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ನಿಯತವಾದ ಈ ‘ಸಕಲ’ ಜೀವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟಿಸುತ್ತಾನೆ॥

Verse 21

कर्मानुगशरीरेषु तत्तद्भुवनगेषु च । पाशाः पंच तथा तत्र प्रथमौ मलकर्मजौ ॥ २१ ॥

ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಆ ದೇಹಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಐದು ‘ಪಾಶ’ಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಮಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಜನ್ಯವು.

Verse 22

मायेयश्च तिरोधानशक्तिजो बिंदुजः परः । एकोऽप्यनेकशक्तिर्दृक्क्रियाच्छादनकोमलः ॥ २२ ॥

ಅವನು ಮಾಯಾಜನ್ಯನು, ತಿರೋಧಾನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನು, ಬಿಂದುಜನ್ಯ ಪರತತ್ತ್ವ. ಒಬ್ಬನೇ ಆದರೂ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಗಳವನು; ದೃಕ್ (ಜ್ಞಾನ) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡನ್ನೂ ಮೃದುವಾಗಿ ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

तुषकंचुकवद्देहनिमित्तं चात्मनामिह । धर्माधर्मात्मकं कर्म विचित्रफलभोगदम् ॥ २३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ದೇಹನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಕರ್ಮವು ತೂಷ/ಹೊಲೆಯ ಕವಚದಂತೆ ಆವರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ವಿಚಿತ್ರ ಫಲಭೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 24

प्रवाहनित्यं तद्बीजांकुरन्यायेन संस्थितम् । इत्येतौ प्रथमौ चाथ मायेयाद्यान् श्रृणुद्विज ॥ २४ ॥

ಅದು ಪ್ರವಾಹರೂಪವಾಗಿ ನಿತ್ಯ; ಬೀಜ-ಅಂಕುರ ನ್ಯಾಯದಂತೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೇ ಮೊದಲವು; ಈಗ, ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಮಾಯಾಜನ್ಯ ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 25

सञ्चिदानंदविभवः परमात्मा सनातनः । पतिर्जयति सर्वेषामेको बीजं विभुः परम् ॥ २५ ॥

ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ವೈಭವಸ್ವರೂಪನಾದ ಸನಾತನ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಎಲ್ಲರ ಏಕೈಕ ಪತಿ; ಅವನೇ ಜಯಶಾಲಿ. ಅವನೇ ಒಂದೇ ಬೀಜ (ಮೂಲಕಾರಣ), ಪರಾತ್ಪರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಮವಿಭು.

Verse 26

मनस्यति न चोदेति निवृत्तिं च प्रयच्छति । वर्वर्ति दृक्क्रियारूपं तत्तेजः शांभवं परम् ॥ २६ ॥

ಇದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಬಹಿರ್ಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೇ ಸ್ಥಿತ—ಅದೇ ಪರಮ ಶಾಂಭವ ತೇಜಸ್ಸು.

Verse 27

शक्तो मया हरौ भुक्तो पशुगणस्य हि । तच्छक्तिमाद्यामेकांतां विद्रूपाख्यां वदंति हि ॥ २७ ॥

ನನಗೆ ಶಕ್ತಿ ದೊರಕಿತು; ಜೀವಸಮೂಹದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತನಾದೆ. ಆ ಆದ್ಯ, ಏಕಾಂತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ‘ವಿದ್ರೂಪಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 28

तया चोज्जृंभितो बिंदुर्दिक्क्रियात्मा शिवाभिधः । अशेषतत्त्वजातस्य कारणं विभुरव्ययम् ॥ २८ ॥

ಅವಳಿಂದ ಬಿಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು—ದಿಕ್ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ‘ಶಿವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಜಾತದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಅವ್ಯಯ ಕಾರಣನು.

Verse 29

अस्मिन्निलीना निखिला इच्छायाः शक्तयः स्वकम् । कृत्यं कुर्वंति तेनेदं सर्वानुग्राहकं मुने ॥ २९ ॥

ಇದರಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಗಳೆಲ್ಲ ಲೀನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮುನೇ, ಈ ತತ್ತ್ವವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹಕವೂ ಆಧಾರವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 30

चिज्जडानुग्रहार्थाय यस्य विश्वं सिसृक्षतः । आद्योन्मेषोऽस्य नादात्मा शांत्यादिभुवनात्मकः ॥ ३० ॥

ಚೇತನ ಮತ್ತು ಜಡ—ಎರಡರ ಅನುಗ್ರಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಮೊದಲ ಉನ್ಮೇಷ ‘ನಾದ’ಸ್ವರೂಪ—ಶಾಂತಿ ಮೊದಲಾದ ಭುವನಗಳ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 31

तच्छक्तितत्त्वं विप्रेंद्र प्रोक्तं सावयवं परम् । ततो ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोः ॥ ३१ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಅವಯವಗಳೊಡನೆ ಆ ಪರಮ ಶಕ್ತಿ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉತ್ತ್ಕರ್ಷ-ಅಪಕರ್ಷ (ಪದವಿಭೇದ) ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 32

प्रसरश्चाप्यभावेन तत्त्वं चैतत्सदाशिवम् । दृक्शक्तिर्यत्र न्यग्भूता क्रियाशक्तिर्विशिष्यते ॥ ३२ ॥

ಪ್ರಸರ (ಬಾಹ್ಯ ವಿಸ್ತಾರ) ಇಲ್ಲದಾಗ ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಸದಾಶಿವ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೃಕ್‌ಶಕ್ತಿ (ಶುದ್ಧ ದರ್ಶನಶಕ್ತಿ) ಅಧೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 33

ईश्वराख्यं तु तत्तत्त्वं प्रोक्तं सर्वार्थकर्तृकम् । यत्र क्रिया हि न्यग्भूता ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुते ॥ ३३ ॥

ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಈಶ್ವರ-ತತ್ತ್ವ’ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಎಲ್ಲಾ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವ ಕರ್ತೃ. ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಅಧೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನೋದ್ರೇಕ (ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 34

तत्तत्त्वं चैव विद्याख्यं ज्ञानरूपं प्रकाशकम् । नादो बिंदुश्च सकलः सदाख्यं तत्त्वमाश्रितौ ॥ ३४ ॥

ಅದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ವಿದ್ಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಜ್ಞಾನರೂಪದ ಪ್ರಕಾಶಕ, ಪ್ರಕಟಕ. ನಾದ, ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಸಕಲವು ‘ಸದಾ’ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 35

विद्येशाः पुनरैशं तु मंत्रा विद्याभिधं पुनः । इमानि चैव तत्त्वानि शुद्धाध्वेति प्रकीर्तितम् ॥ ३५ ॥

ಮತ್ತೆ ವಿದ್ಯೇಶರು ಈಶ-ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ‘ವಿದ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ‘ಶುದ್ಧಾಧ್ವ’—ಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 36

साक्षान्निमित्तमीशोऽत्रेत्युपादानसबिंदुराट् । पंचानां कालराहित्याक्रमो नास्तीति निश्चितम् ॥ ३६ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಈಶ್ವರನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣ; ಅವನೇ ಉಪಾದಾನಕಾರಣದ ಅಧಿಪತಿ, ಮೂಲಬಿಂದು. ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳು ಕಾಲಾತೀತವಾದುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲ—ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ.

Verse 37

व्यापारवसतो ह्येषां विहिता खलु कल्पना । तत्त्वं वस्तुत एकं तु शिवाख्यं चित्रशक्तिकम् ॥ ३७ ॥

ಇವುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವು ನಿಜವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪಾರದ ಆಧಾರದಿಂದಲೇ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ತತ್ತ್ವತಃ ಸತ್ಯ ಒಂದೇ—‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ವಿಚಿತ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದುದು.

Verse 38

शक्तं यां वृत्तिभेदात्तुविहिताः खलु कल्पनाः । चिज्जडानुग्रहार्थाय कृत्वा रूपाणि वै प्रभुः ॥ ३८ ॥

ವೃತ್ತಿಭೇದದಿಂದ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಭು ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೂ ಜಡಕ್ಕೂ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಲು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

अनादिमलरुद्धानां कुरुतेऽनुग्रहं चिताम् । मुक्तिं च विश्वेषां स्वव्यापारे समर्थेताम् ॥ ३९ ॥

ಅನಾದಿ ಮಲಗಳಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ತಗಳಿಗೆ ಅವನು ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಥನು.

Verse 40

विधत्ते जडवर्गस्य सर्वानुग्राहकः शिवः । शिवसामान्यरूपो हि मोक्षस्तु चिदनुग्रहः ॥ ४० ॥

ಸರ್ವಾನುಗ್ರಾಹಕನಾದ ಶಿವನು ಜಡವರ್ಗದ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಕೃಪೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿವಸ್ವರೂಪವೇ; ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದ ಅನುಗ್ರಹವೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 41

सोऽनादित्वात्कर्मणो हि तत्तद्भोगं विना भवेत् । तेनानुग्राहकः शम्भुस्तद्भुक्त्यै प्रभुर्व्ययः ॥ ४१ ॥

ಕರ್ಮವು ಅನಾದಿಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅದರ ಫಲಭೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಕಾರಣ ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭು ಶಂಭು ಕೃಪಾನುಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಜೀವಿಗೆ ಆ ಕರ್ಮಫಲಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 42

कुरुते सूक्ष्मकरणभुवनोत्पत्तिमंजसा । कर्त्तोपादानकरणैर्विना कार्ये न दृश्यते ॥ ४२ ॥

ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕರಣಗಳೂ ಲೋಕಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುವುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ತೃ, ಉಪಾದಾನ ಮತ್ತು ಕರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 43

शक्तयः करणं चात्र मायोपादानमिष्यते । नित्यैका च शिवा शक्त्या ह्यनादिनिधना सती ॥ ४३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕರಣಗಳೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಉಪಾದಾನಕಾರಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಶಿವಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ, ನಿತ್ಯ—ನಿಜವಾಗಿ ಅನಾದಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ.

Verse 44

साधारणी नराणां वै भुवनानां च कारणम् । स्वभावान्मोहजननी स्वचिताजनकर्मभिः ॥ ४४ ॥

ಈ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣರೂಪವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮೋಹವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ—ಸ್ವಚಿತ್ತಜನಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ.

Verse 45

विश्वी सूक्ष्मा परा माया विकृतैः परत्तु सा । कर्माण्यावेक्ष्य विद्येशो मायां विक्षोभ्य शक्तिभिः ॥ ४५ ॥

ಆ ಪರಮ ಮಾಯೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ; ಆದರೂ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಕೃತಿಗಳಿಗಿಂತ ಪರವಾಗಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕದಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 46

विधत्ते जीवभोगार्थं वपूंषि करणानि च । सृजत्यादो कालतत्त्वं नानाशक्तिमयी च सा ॥ ४६ ॥

ಜೀವನ ಭೋಗಾನುಭವ (ಸುಖ–ದುಃಖ)ಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ದೇಹಗಳನ್ನೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೂ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಆದಿಯಲ್ಲೇ ಕಾಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ—ಅವಳು ನಾನಾಶಕ್ತಿಮಯಿ ದೇವಿ।

Verse 47

भावि भूतं मवञ्चेदं जगत्कलयते लयम् । सूते ह्यनंतरं माया शक्तिं नियमनात्मिकाम् ॥ ४७ ॥

ಈ ಜಗತ್ತು—ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂತ ಸಹಿತ—ಲಯದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾಯೆ ನಿಯಮನಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜನಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 48

सर्वं नियमयत्येषा तेनेयं नियतिः स्मृता । अनंतरं च सा माया नित्या विश्वविमोहिनी ॥ ४८ ॥

ಅವಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಮಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ‘ನಿಯತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯೆ—ನಿತ್ಯ, ವಿಶ್ವವನ್ನೆಲ್ಲ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವವಳು।

Verse 49

अनादिनिधना तत्त्वं कलाख्यं जनयत्यपि । एकतस्तु नृणां येन कलयित्वा मलं ततः ॥ ४९ ॥

ಅನಾದಿ-ಅನಂತ ತತ್ತ್ವವು ‘ಕಲಾ’ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಕಡೆ ಮಾನವರ ಮಲ (ಅಶುದ್ಧಿ) ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ವಿಭಾಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 50

कर्तृशक्तिं व्यंजयति तेनेदं तु कलाभिधम् । कालेन च नियत्योपसर्गतां समुपेतया ॥ ५० ॥

ಇದು ಕರ್ತೃತ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಕಲಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ, ನಿಯತಿಯ ಉಪಸರ್ಗಸ್ಥಿತಿ (ಆವರಣ/ಅಧೀನತೆ) ಪಡೆದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 51

व्यापारं विदधात्येषा भूपर्यंतं स्वकीयकम् । प्रदर्शनाथ वै पुंसो विषयाणां च सा पुनः ॥ ५१ ॥

ಈ ಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಸ್ವಕೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮಿತಿವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪುನಃ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 52

प्रकाशरूपं विद्याख्यं तत्त्वं सूते कलैव हि । विद्या त्वावरणं भित्वा ज्ञानशक्तेः स्वकर्मणा ॥ ५२ ॥

ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪವಾದ ‘ವಿದ್ಯಾ’ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವೇ ಕಲೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ವಿದ್ಯೆ ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಆವರಣವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 53

विषयान्दर्शयत्येषात्मनांशाकारणं ह्यतः । करोति भोग्यं यानासौ करणेन परेण वै ॥ ५३ ॥

ಈ ಕರಣವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಆತ್ಮನ ಅಂಶರೂಪ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ಕರಣದ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಭೋಗ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 54

उद्बुद्धशक्तिः पुरुषः प्रचोद्य महदादिकान् । भोग्ये भोगं च भोक्तारं तत्परं करणं तु सा ॥ ५४ ॥

ಪುರುಷನ ಶಕ್ತಿ ಉದ್ಬುದ್ಧವಾಗಿ (ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು) ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದ ವಿಕಾರಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಭೋಗ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೋಗ, ಭೋಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಭೋಗಕ್ಕೆ ತತ್ಪರವಾದ ಕರಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ—ಆ ಕರಣಗಳೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅವಳು (ಪ್ರಕೃತಿ).

Verse 55

भोग्येस्य भोग्यतिर्मासाञ्चिद्व्यक्तिर्भोग उच्यते । सुखादिरूपो विषयाकारा बुद्धिः समासतः ॥ ५५ ॥

ಭೋಗ್ಯ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಚಿತ್ತವು ‘ಭೋಗ್ಯತಿ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪ್ರಕಟಣೆಯೇ ‘ಭೋಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ, ವಿಷಯಾಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಸುಖಾದಿ ರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದೇ ಭೋಗ।

Verse 56

भोग्यं भोक्तुश्च स्वेनैव विद्याख्यं करणं तु तत् । यद्यर्कवत्प्रकाशा धीः कर्मत्वाञ्च तथापि हि ॥ ५६ ॥

ಭೋಗ್ಯ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತ—ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ವಂತ ‘ವಿದ್ಯೆ’ ಅಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಕರಣ (ಸಾಧನ). ಧೀ ಸೂರ್ಯವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೂ, ಕ್ರಿಯಾರೂಪವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕರ್ಮತತ್ತ್ವವೆಂದು ಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 57

करणांतरसापेक्षा शक्ता ग्राहयितुं च तम् । संबन्धात्कारणाद्यैस्तद्भोगौत्सुक्येन चोदनात् ॥ ५७ ॥

ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಕರಣಗಳ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಆ (ಜ್ಞಾನ)ಶಕ್ತಿ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ—ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಕಾರಣಾದಿಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೋಗದ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ.

Verse 58

तञ्चष्टाफलयोगाञ्च संसिद्धा कर्तृतास्य तु । अकर्तृत्वाभ्युपगमे भोक्तृत्वाख्या वृथास्य तु ॥ ५८ ॥

ಅವನ ಕर्तೃತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಾಗಲೇ ಇಷ್ಟಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಬಂಧ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಅವನನ್ನು ‘ಭೋಕ್ತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 59

किं च प्रधानचरितं व्यर्थं सर्वं भवेत्ततः । कर्तृत्वरहिते पुंसि करणाद्यप्रयोजके ॥ ५९ ॥

ಮತ್ತೂ, ಪುರುಷನು ಕर्तೃತ್ವರಹಿತನಾಗಿ ಕರಣಾದಿಗಳ ಪ್ರಯೋಜಕನಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ)ದ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಚರಿತ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 60

भोगस्यासंभवस्तस्मात्स एवात्र प्रवर्तकः । करणादिप्रयोक्तॄत्वं विद्ययैवास्य संमतम् ॥ ६० ॥

ಭೋಗವು ಸ್ವತಃ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅವನೇ (ಪುರುಷ) ಪ್ರವર્તಕನು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಿಯಾದಿ ಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಕರ್ತೃತ್ವವೂ ಅವನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 61

अनंतरं कलारागं सूते भिद्यंगरूपकम् । येन भोग्याय जनिता भिद्यंगे पुरुषे पुनः ॥ ६१ ॥

ಅನಂತರ ‘ಕಲಾ-ರಾಗ’ವೆಂಬ ಆಸಕ್ತಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಅಂಗಗಳೂ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಭೇದರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಭೋಗ್ಯವಿಷಯಗಳ ಅನುಭವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುನಃ ಅಂಗಭೇದಯುಕ್ತ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 62

क्रियाप्रवृत्तिर्भवति तेनेदं रागसंज्ञिकम् । एभिस्तत्त्वैश्च भोक्तृत्वदशायां कलितो यदा ॥ ६२ ॥

ಕ್ರಿಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ‘ರಾಗ’ (ಆಸಕ್ತಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದೇ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಜೀವನು ‘ಭೋಕ್ತೃತ್ವ’ ದಶೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ ಬಂಧನವು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 63

नित्यस्तदायमात्मा तु लभते पुरुषाभिधाम् । कलैव प्रश्चादव्यक्तं सूते भोग्याय चास्य तु ॥ ६३ ॥

ಆ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಪುರುಷ’ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಒಂದು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕವೆಂಬಂತೆ, ಅವ್ಯಕ್ತವು ಅವನ ಭೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊರತಂದು ಅವನ ಅನುಭವವಿಷಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 64

सप्तग्रंथिविधानस्य यत्तद्गौणस्यकारणम् । गुणानामविभागोऽत्र ह्याधारे क्ष्मादिभागवत् ॥ ६४ ॥

‘ಸಪ್ತ-ಗ್ರಂಥಿ’ ಎಂಬ ಗೌಣ (ದ್ವಿತೀಯ) ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಾರಣ ಇದು—ಇಲ್ಲಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ವಿಭಜನೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲ; ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದೊರಕದಂತೆ.

Verse 65

आधारोऽपि च यस्तेषां तदव्यक्तं च गीयते । त्रय एव गुणा ह्यषामव्यक्तादेव संभवः ॥ ६५ ॥

ಅವುಗಳ ಆಧಾರವಾದುದೇ ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 66

सत्त्वं रजस्तमःप्रख्या व्यापारनियमात्मिका । गुणतो धीश्च विषयाध्यवसायस्वरूपिणी ॥ ६६ ॥

ಧೀ (ಬುದ್ಧಿ) ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂದು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅದೇ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ನಿಯಮವನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಗುಣಭೇದದಿಂದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ನಿಶ್ಚಯಸ್ವರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 67

गुणतस्त्रिविधा सापि प्रोक्ता कर्मानुसारतः । महत्तत्तवादहंकारो जातः संरंभवृत्तिमान् ॥ ६७ ॥

ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಗುಣಭೇದದಿಂದ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಹುಟ್ಟಿ, ಸ್ವಯಂಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಉತ್ಸಾಹವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 68

संभोदादस्य विषयः प्राप्नोति व्यवहार्यताम् । सत्त्वा द्विगुणभेदेन स पुनस्त्रिविधो भवेत् ॥ ६८ ॥

ಸಂಬೋಧ (ಅವಗಾಹನೆ) ಯಿಂದ ಅದರ ವಿಷಯವು ವ್ಯವಹಾರಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ‘ಸತ್ತ್ವ’ ಎರಡು ವಿಧದ ಭೇದದಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾದಾಗ ಮತ್ತೆ ತ್ರಿವಿಧವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 69

तैजसो राजसश्चैव तामसश्चेति नामतः । तत्र तैजसतो ज्ञानेंद्रियाणि मनसा सह ॥ ६९ ॥

ಅವುಗಳಿಗೆ ತೈಜಸ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೈಜಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 70

प्रकाशान्व यतस्तस्माद्वोधकानि भवन्ति हि । राजसाञ्च क्रियाहेतोस्तथा कर्मेंद्रियाणि तु ॥ ७० ॥

ಪ್ರಕಾಶದ ಅನ್ವಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದರಿಂದಲೇ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

Verse 71

तामसाञ्चैव जायन्ते तन्मात्रा भूतयोनयः । इच्छारूपं च संकल्पव्यापारं तत्र वै मनः ॥ ७१ ॥

ತಾಮಸ ಗುಣದಿಂದಲೇ ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಯೋನಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಚ್ಛಾರೂಪವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 72

द्विधाधिकारि तञ्चित्तं भोक्तृभोगोपपादकम् । बहिः करणभावेन स्वोचितेन यतः सदा ॥ ७२ ॥

ಆ ಚಿತ್ತವು ದ್ವಿವಿಧಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದೆ—ಭೋಕ್ತೃ ಮತ್ತು ಭೋಗ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸದಾ ತನ್ನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬಹಿಃಕರಣಭಾವದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 73

इंद्रियाणां च सामर्थ्यं संकल्पेनात्मवृत्तिना । करोत्यंतःस्थितं भूयस्ततोऽन्तः करणं मनः ॥ ७३ ॥

ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಂತಃಕರಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 74

मनोऽहंकारबुद्ध्याख्यमस्त्यन्तः कारणं त्रिधा । इच्छासंरंभबोधाख्या वृत्तयः क्रमतोऽस्य तु ॥ ७४ ॥

ಅಂತಃಕರಣವು ತ್ರಿವಿಧ—ಮನಸ್ಸು, ಅಹಂಕಾರ, ಬುದ್ಧಿ. ಇದರ ವೃತ್ತಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಚ್ಛಾ, ಸಂರಂಭ (ಪ್ರಯತ್ನ), ಬೋಧ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 75

ज्ञानेंद्रियाणि श्रोत्रं त्वक् चक्षुर्जिह्वा च नासिका । ग्राह्याश्च विषया ह्येषां ज्ञेयाः शब्दादयो मुने ॥ ७५ ॥

ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು—ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು. ಹೇ ಮುನೇ, ಇವುಗಳ ಗ್ರಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಶಬ್ದಾದಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 76

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः शब्दादयो मताः । वाक्पाणिपादपायूपस्थास्तु कर्मेंद्रियाण्यपि ॥ ७६ ॥

ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ—ಇವು ಶಬ್ದಾದಿ ಐದು ವಿಷಯಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಣಿ, ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು, ಪಾಯು, ಉಪಸ್ಥ—ಇವು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.

Verse 77

वचनादानगमनोत्सर्गानंदेषु कर्मसु । करणानि च सिद्धिना न कृतिः करणैर्विना ॥ ७७ ॥

ವಚನ, ದಾನ, ಗಮನ, ಉತ್ಸರ್ಗ (ಬಿಡುವುದು), ಆನಂದ ಮೊದಲಾದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಕರಣಗಳಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೃತಿ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 78

दशधा करणैश्चेष्टां कार्यमाविश्य कार्यते । चेष्टंते कार्यमालंब्य विभुत्वात्करणानि तु ॥ ७८ ॥

ದಶವಿಧ ಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕ್ರಿಯೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಕರಣಗಳು ಚೇಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.

Verse 79

तन्मात्राणि तु खवायुस्तेजोऽम्भः क्ष्मेति पञ्च वै । तेभ्यो भूतान्येकगुणान्याख्यातानि भवंति हि ॥ ७९ ॥

ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು ಐದೇ—ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ತೇಜಸ್ಸು, ಜಲ, ಕ್ಷಿತಿ (ಭೂಮಿ). ಇವುಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 80

इति पञ्चसु शब्दोऽयं स्पर्शो भूतचतुष्टये । रूपं त्रिषु रसश्चैव द्वयोर्गंधः क्षितौ तथा ॥ ८० ॥

ಹೀಗಾಗಿ ಐದು ಭೂತಗಳಲ್ಲೂ ಶಬ್ದವಿದೆ; ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶ; ಮೂರುಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪ; ಎರಡರಲ್ಲಿ ರಸ; ಗಂಧವು ಮಾತ್ರ ಕ್ಷಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ) ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 81

कार्याण्येषां क्रमेणैवावकाशो व्यूहकल्पनम् । पाकश्च संग्रहश्चैव धारणं चेति कथ्यते ॥ ८१ ॥

ಇವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಅವಕಾಶಪ್ರದಾನ, ವ್ಯೂಹಕಲ್ಪನೆ (ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಮವಿನ್ಯಾಸ), ಪಾಕ (ಪರಿಷ್ಕಾರ), ಸಂಗ್ರಹ (ಸಂಕಲನ), ಧಾರಣ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ।

Verse 82

आशीतोष्णौ महा वाद्यौ शीतोष्णौ वारितेजसोः । भास्वदग्नौ जले शुक्लं क्षितौ शुक्लाद्यनेकधा ॥ ८२ ॥

ಮಹಾವಾಯು ಶೀತ-ಉಷ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಾಗುತ್ತದೆ; ಜಲ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಕೂಡ ಶೀತ-ಉಷ್ಣದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಜಲದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತತ್ವ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಾದಿ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 83

रूपं त्रिषु रसोंऽभः सु मधुरः षड्विधः क्षितौ । गन्धः क्षितावसुरभिः सुरभिश्च प्रकीर्तितः ॥ ८३ ॥

ರೂಪವು ಮೂರು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ; ರಸವು ಜಲದಲ್ಲಿ ಮಧುರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಷಡ್ವಿಧ. ಗಂಧವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಿಧ—ಅಸುರಭಿ (ದುರ್ಗಂಧ) ಮತ್ತು ಸುರಭಿ (ಸುಗಂಧ)—ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ।

Verse 84

तन्मात्रं तद्भूतगुणं करणं पोषणं तथा । भूतस्य तु विशेषोऽयं विशेषरहितं तु तत् ॥ ८४ ॥

ತನ್‌ಮಾತ್ರ, ಆ ಭೂತಗುಣ, ಕರಣ (ಇಂದ್ರಿಯ) ಹಾಗೂ ಪೋಷಣ—ಇವು ಭೂತದ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ; ಆದರೆ ತನ್‌ಮಾತ್ರವು ಅಂತಹ ವಿಶೇಷ ಭೇದವಿಲ್ಲದ್ದು।

Verse 85

इमानि पञ्चभूतानि संनिविष्टानि सर्वतः । पञ्चभूतात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ८५ ॥

ಈ ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮಗಳಾದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕವೇ।

Verse 86

शरीरसंनिविष्टत्वमेषां तावन्निरूप्यते । देहेऽस्थिमांसकेशत्वङ्नखदन्ताश्च पार्थिवाः ॥ ८६ ॥

ಇದೀಗ ಇವುಗಳ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿ, ಮಾಂಸ, ಕೂದಲು ಹಾಗೂ ನಖ-ದಂತಗಳು ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು।

Verse 87

मूत्ररक्तकफस्वेदशुक्रादिषु जलस्थितिः । हृदि पंक्तौ दृशोः पित्ते तेजस्तद्धर्मदर्शनात् ॥ ८७ ॥

ಮೂತ್ರ, ರಕ್ತ, ಕಫ, ಸ್ವೇದ, ಶುಕ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ; ಹೃದಯ, ಜೀರ್ಣಮಾರ್ಗ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಇದೆ—ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ।

Verse 88

प्राणादिवृत्तिभेदेन वायुश्चैवात्र संस्थितः । वियत्सर्वासु नाडीषु गर्भवृत्यनुषंगतः ॥ ८८ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾದಿ ವೃತ್ತಿಭೇದಗಳಿಂದ ವಾಯು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವಿಯತ್ (ಆಕಾಶ) ಗರ್ಭವೃತ್ತಿಯ ಅನುರಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ।

Verse 89

प्रयोक्त्यादिमहीप्रांतमेतदंडार्थसाधनम् । प्रत्यात्मनियतं भोगभेदतो व्यवसीयते ॥ ८९ ॥

ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಅಂತಿಮ ಸೀಮೆಯವರೆಗೆ ಇರುವ ಈ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಅಂಡವು ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾತ್ಮನಿಗೆ ಭೋಗಭೇದದಂತೆ ಇದು ನಿಯತವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 90

तत्त्वान्येवं कलाद्यानि प्रतिपुंनियतानि हि । देहेषु कर्मवशतः सर्वेषु विचरंति हि ॥ ९० ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಲಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಕ್ಕೆ ನಿಯತವಾಗಿವೆ; ಮತ್ತು ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ಅವು ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 91

मायेयश्चैव पाशोऽयं येनावृतमिदं जगत् । अशुद्धाध्वामतो ह्येष धरण्यादिकलावधिः ॥ ९१ ॥

ಇದು ಮಾಯಾಜನ್ಯ ಪಾಶವೇ; ಇದರ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಆದಕಾರಣ ಇದನ್ನು ‘ಅಶುದ್ಧಾಧ್ವ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಭೂಮಿ-ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಕಲಾವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ।

Verse 92

तत्र भूमण्डलस्थोऽसौ स्थावरो जङ्गमात्मकः । स्थावरा गिरिवृक्षाद्या जङ्गमस्त्रिविधः पुनः ॥ ९२ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿ ಎರಡು ವಿಧ—ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ. ಸ್ಥಾವರಗಳು ಪರ್ವತ, ವೃಕ್ಷ ಮೊದಲಾದವು; ಜಂಗಮವು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 93

स्वेदजाश्चांडजाश्चैव तथैव च जरायुजाः । चराचरेषु लक्षाणां चतुराशीतियोनयः ॥ ९३ ॥

ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರಶೀತಿಲಕ್ಷ ಯೋನಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸ್ವೇದಜ, ಅಂಡಜ, ಹಾಗೆಯೇ ಜರಾಯುಜ।

Verse 94

भ्रममाणस्तेषु जीवः कदाचिन्मानुषं वपुः । प्राप्नोति कर्मवशतः परं सर्वार्थसाधकम् ॥ ९४ ॥

ಆ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವ ಜೀವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಪರಮವಾದುದು, ಜೀವನದ ಸರ್ವ ಸಾರ್ಥಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥ।

Verse 95

तत्रापि भारते खण्डे ब्राह्मणादिकुलेषु च । महापुण्यवशेनैव जनिर्भवति दुर्लभा ॥ ९५ ॥

ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತಖಂಡದಲ್ಲಿ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ—ಜನ್ಮ ಮಹಾಪುಣ್ಯದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ।

Verse 96

जनिश्च पुंस्त्रियोर्योगः शुक्रशोणितयोगतः । बिंदुरेकः प्रविशति यदा गर्भे द्वयात्मकः ॥ ९६ ॥

ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸು (ಋತು ರಕ್ತ)ಗಳ ಯೋಗದಿಂದ ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಬಿಂದು ದ್ವಯಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 97

तदा रजोऽधिके नारी भवेद्रेतोऽधिके पुमान् । मलकर्मादिपाशेन कश्चिदात्मा नियंत्रितः ॥ ९७ ॥

ಆಗ ರಜಸ್ಸು ಅಧಿಕವಾದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು, ರೇತಸ್ಸು (ಶುಕ್ರ) ಅಧಿಕವಾದರೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಯಾವುದೋ ಆತ್ಮನು ಮಲ, ಕರ್ಮ ಮೊದಲಾದ ಬಂಧಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 98

जीवभावं तदा तस्मिन्सकलः प्रतिपद्यते । अथ तत्राहृतैर्मात्रा पानान्नाद्यैश्च पोषितः ॥ ९८ ॥

ಆಗ ಆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀವಭಾವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾಯಿ ತಂದುಕೊಡುವ ಪಾನೀಯ, ಅನ್ನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗಿ ಅವನು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 99

पक्षमासादिकालेन वर्धते वपुरत्र हि । दुःखाद्यः पीडितश्चैवाच्छन्नदेहो जरायुणा ॥ ९९ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷ, ಮಾಸ ಮೊದಲಾದ ಕಾಲಕ್ರಮದಿಂದ ದೇಹವು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದುಃಖಾದಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಜರಾಯು (ಗರ್ಭಪಟಲ)ದಿಂದ ಆವೃತ ದೇಹವಿರುವವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 100

एवं तत्र स्थितो गर्भे प्राग्जन्मोत्थं शुभाशुभम् । स्मरंस्तिष्टति दुःखात्मापीड्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ १०० ॥

ಹೀಗೆ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ದುಃಖಾತ್ಮನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮೋತ್ಪನ್ನ ಶುಭಾಶುಭಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಮರುಮರು ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 101

कालक्रमेण बालोऽसौ मातरं पीडयन्नपि । संपीडितो निःसरति योनियंत्रादवाङ्मुखः ॥ १०१ ॥

ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ಶಿಶು, ತಾಯಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡಿದರೂ, ನಲಿದು-ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ಗರ್ಭಯಂತ್ರದಿಂದ ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ।

Verse 102

क्षणं तिष्ठति निश्चेष्टस्ततो रोदितुमिच्छति । ततः क्रमेण स शिशुर्वर्धमानो दिनेदिने ॥ १०२ ॥

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಅವನು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಆಮೇಲೆ ಆ ಶಿಶು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಿನೇದಿನೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 103

बालपौगंडभेदेन युवत्वं प्रतिपद्यते । एवं क्रमेण लोकेऽस्मिन्देहिनां देहसंभवः ॥ १०३ ॥

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಗಂಡ ಎಂಬ ಕ್ರಮಭೇದಗಳಿಂದ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇಹಿಗಳ ದೇಹಸಂಭವ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 104

मानुषं दुर्लभं प्राप्य सर्वलोकोपकारकम् । यस्तारयति नात्मानं तस्मात्पापतरोऽत्र कः ॥ १०४ ॥

ಸರ್ವಲೋಕೋಪಕಾರಕವಾದ ದುರ್ಲಭ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೂಡ, ಯಾರು ತನ್ನನ್ನೇ (ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ) ದಾಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಪಿ ಯಾರು?

Verse 105

आहारश्चैव निद्रा च भयं मैथुनमेव च । पश्वादीनां च सर्वेषां च सर्वेषां साधारणमितीरितम् ॥ १०५ ॥

ಆಹಾರ, ನಿದ್ರೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೈಥುನ—ಇವು ಪಶುಗಳಾದಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 106

चतुर्ष्वेवानुरक्तो यः स मूर्खो ह्यात्मधातकः । मनुष्याणामयं धर्मः रवबंधच्छेदनात्मकः ॥ १०६ ॥

ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಸೀಮಿತ ವಿಷಯ/ಲಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೂರ್ಖನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಹತಮಾಡುವವನು. ಮನುಷ್ಯರ ಈ ‘ಧರ್ಮ’—ಖಾಲಿ ಕೋಲಾಹಲದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ್ದಾಗಿದೆ.

Verse 107

पाशबंधनविच्छेदो दीक्षयैव प्रजायते । अतो बंधनविच्छित्त्यै मंत्रदीक्षां समाचरेत् ॥ १०७ ॥

ಪಾಶದಂತ ಬಂಧನದ ವಿಚ್ಛೇದವು ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂಧನ ಮುರಿಯಲು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 108

दीक्षाज्ञानाख्यया शक्त्या ह्यपध्वंसितबन्धनः । शुद्धात्मतत्त्वनामासौ निर्वाणपदमश्नुते ॥ १०८ ॥

ದೀಕ್ಷಾಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಬಂಧನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಅವನು ನಿರ್ವಾಣಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 109

स्वशक्त्यात्मिकया दृष्ट्या शिवं ध्यायति पश्यति । यजते शिवमंत्रैश्च स्वपरेषां हिताय सः ॥ १०९ ॥

ತನ್ನ ಅಂತರಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹಾಗೂ ಇತರರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 110

शिवार्कशक्तिदीधित्या समर्थीकृतचिद्दृशा । शिवशक्त्यादिभिः सार्द्धं पश्यत्यात्मगतावृतिः ॥ ११० ॥

ಶಿವ—ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯ ಕಿರಣದಿಂದ ಚಿದ್ದೃಷ್ಟಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ, ಅವನು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 111

अंतःकरणवृत्तिर्या बोधाख्या सा महेश्वरम् । न प्रकाशयितुं शक्ता पाशत्वान्निगडादिवत् ॥ १११ ॥

ಅಂತಃಕರಣದ ‘ಬೋಧ’ವೆಂಬ ವೃತ್ತಿ ಪಾಶಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬೇಡಿಗೆಯಂತೆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ।

Verse 112

दीक्षैव परमो हेतुः पाशविच्छेदने पुनः । अतः शास्त्रोक्तविधिना मन्त्रदीक्षां समाचरेत् ॥ ११२ ॥

ಪಾಶವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷೆಯೇ ಪರಮ ಕಾರಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 113

दीक्षितस्तंत्रविधिना स्ववर्णाचारतत्परः । अनुष्ठानं प्रकुर्वीत नित्यनैमित्तिकात्मकम् ॥ ११३ ॥

ತಂತ್ರವಿಧಾನದಂತೆ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಸ್ವವರ್ಣಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾದವನು, ನಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 114

निजवर्णाश्रमाचारान्मनसापि न लंघयेत् । यो यस्मिन्नाश्रमे तिष्ठन्दीक्षां प्राप्नोति मानवः ॥ ११४ ॥

ತನ್ನ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವನು ಯಾವ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನೋ, ಅದೇ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 115

स तस्मिन्नाश्रमे तिष्ठेत्तद्धर्माननुपालयेत् । कृतान्यपि न कर्माणि बंधनाय भवंति हि ॥ ११५ ॥

ಅವನು ಅದೇ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಅದರ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳೂ ಬಂಧನಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 116

एकं तु फलदं कर्म मंत्रानुष्ठानसंभवम् । दीक्षितोऽभिलषेद्भोगान्यद्यल्लोकगतानसौ ॥ ११६ ॥

ಮಂತ್ರಾನುಷ್ಠಾನದ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಕರ್ಮವೇ ನಿಜವಾಗಿ ಫಲಪ್ರದ. ದೀಕ್ಷಿತನು ಯಾವ ಲೋಕಸಂಬಂಧ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದರೂ ಅವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸಬಹುದು.

Verse 117

मंत्राराधनसामर्थ्यात्तद्भुक्त्वा मोक्षमश्नुते । नित्यं नैमित्तिकं दीक्षां प्राप्य यो नाचरेन्नरः ॥ ११७ ॥

ಮಂತ್ರಾರಾಧನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನಂತರ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಕೂಡ ಅವನ್ನು ಆಚರಿಸದವನು ಕರ್ತವ್ಯಭ್ರಷ್ಟನು.

Verse 118

कंचित्कालं पिशाचत्वं प्राप्यांते मोक्षमश्नुते । तस्मात्तु दीक्षितः कुर्य्यान्नित्यनैमित्तिकादिकम् ॥ ११८ ॥

ಕೆಲಕಾಲ ಪಿಶಾಚತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತನು ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 119

अनुष्ठानं च तेनास्य दीक्षां प्राप्याऽनुमीयते । नित्यनैमित्तिकाचार पालकस्य नरस्य तु ॥ ११९ ॥

ಅದೇ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಆಚಾರದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಅವನು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಆಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ನರನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 120

दीक्षावैकल्यविरहात्सद्यो मुक्तिस्तु जायते । तत्रापि गुरुभक्तस्य गतिर्भवति नान्यथा ॥ १२० ॥

ದೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೈಕಲ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಹ ಸತ್ಯಗತಿ ಗುರುಭಕ್ತನಿಗೇ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲ.

Verse 121

दीक्षया गुरुमूर्तिस्थः सर्वानुग्राहकः शिवः । दृष्टाद्यर्थतया यस्य गुरुभक्तिस्तु कृत्रिमा ॥ १२१ ॥

ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸರ್ವರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವ ಶಿವನು ಗುರುಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಲೌಕಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಗುರುಭಕ್ತಿ ಕೃತಕವಾಗಿದೆ.

Verse 122

कृतेऽपि विफलं तस्य प्रायश्चित्तं पदे पदे । कायेन मनसा वाचा गुरुभक्तिपरस्य च ॥ १२२ ॥

ಅವನು ಎಷ್ಟೇ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅವು ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತವೆ. ಗುರುಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರನಾಗಿರುವವನಿಗೆ ದೇಹದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಪದದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಇರಬೇಕು.

Verse 123

प्रायश्चित्तं भवेन्नैव सिद्धिस्तस्य पदे पदे । गुरुभक्तियुते शिष्ये सर्वस्वविनिवेदके ॥ १२३ ॥

ಅಂತಹ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೇ ಇಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಪದದಲ್ಲೂ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಗುರುಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ.

Verse 124

मिथ्याप्रयुक्तमन्त्रस्तु प्रायश्चित्ती भवेद्गुरुः ॥ १२४ ॥

ಆದರೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಗುರುವು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.