Mokṣopāya: Bhakti-rooted Jñāna and the Aṣṭāṅga Yoga of Viṣṇu-Meditation

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं विदुषा त्वया । संसारपाशबद्धानां दुःखानि सुबहूनि च ॥ १ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್! ಹೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ, ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ನೀವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಸಂಸಾರಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದವರ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ.

Verse 2

अस्य संसारपाशस्य च्छेदकः कतमः स्मृतः । येनोपायेन मोक्षः स्यात्तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ २ ॥

ಈ ಸಂಸಾರಪಾಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಯಾವುದು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ, ಹೇ ತಪೋಧನ.

Verse 3

प्राणिभिः कर्मजालानि क्रियंते प्रत्यहं भृशम् । भुज्यंते च मुनिश्रेष्ठ तेषां नाशः कथं भवेत् ॥ ३ ॥

ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಘನವಾದ ಕರ್ಮಜಾಲವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಅದರ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಕರ್ಮಸಂಚಯದ ನಾಶ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಲಿ?

Verse 4

कर्मणा देहमाप्नोति देही कामेन बध्यते । कामाल्लोभाभिभूतः स्याल्लोभात्क्रोधपरायणाः ॥ ४ ॥

ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇಹಿ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಲೋಭ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ; ಲೋಭದಿಂದ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

क्रोधाञ्च धर्मनाशः स्याद्धर्मनाशान्मतिभ्रमः । प्रनष्टबुद्धिर्मनुजः पुनः पापं करोति च ॥ ५ ॥

ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಧರ್ಮನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಧರ್ಮನಾಶದಿಂದ ಮತಿ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ನಷ್ಟವಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

तस्माद्देहं पापमूलं पापकर्मरतं तथा । यथा देहभ्रमत्यक्त्वा मोक्षभाक्स्यात्तथा वद ॥ ६ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿರಿ: ಪಾಪದ ಮೂಲವೂ ಪಾಪಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ರತವೂ ಆದ ಈ ದೇಹವನ್ನೇ ‘ನಾನು’ ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷಭಾಗಿಯಾಗಬಹುದು?

Verse 7

सनक उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ मतिस्ते विमलोर्जिता । यस्मात्संसारदुःखान्नो मोक्षोपायमभीप्ससि ॥ ७ ॥

ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಸಾಧು ಸಾಧು, ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ! ನಿನ್ನ ಮತಿ ನಿರ್ಮಲವೂ ದೃಢವೂ ಆಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.

Verse 8

यस्याज्ञया जगत्सर्वं ब्रह्म्ना सृजति सुव्रत । हरिश्च पालको रुद्रो नाशकः स हि मोक्षदः ॥ ८ ॥

ಹೇ ಸುವ್ರತ! ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹರಿಯು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನೇ ಮೋಕ್ಷದಾತ.

Verse 9

अहमादिविशेषांता जातायस्य प्रभावतगः । तं विद्यान्मोक्षदं विष्णुं नारायणमनामयम् ॥ ९ ॥

ಯಾರ ಪ್ರಭಾವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೇದಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವೋ—ಅವನನ್ನೇ ಮೋಕ್ಷದಾತ ವಿಷ್ಣು, ಅನಾಮಯ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 10

यस्याभिन्नमिदं सर्वं यच्चेंगद्यञ्च नेंगति । तमुग्रमजरं देवं ध्यात्वा दुःखात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥

ಯಾರಿಗಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅಭಿನ್ನ—ಚಲಿಸುವುದೂ ಚಲಿಸದುವುದೂ—ಆ ಉಗ್ರ, ಅಜರ ದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ದುಃಖದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

अविकारमजं शुद्धं स्वप्रकाशं निरंजनम् । ज्ञानरुपं सदानंदं प्राहुर्वैमोक्षसाधनम् ॥ ११ ॥

ವಿಕಾರರಹಿತ, ಅಜ, ಶುದ್ಧ, ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ, ನಿರಂಜನ—ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ, ಸದಾನಂದಮಯವಾದ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಅವರು ಮೋಕ್ಷಸಾಧನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

यस्यावताररुपाणि ब्रह्माद्या देवतागणाः । समर्चयंति तं विद्याच्छाश्वतस्थानदं हरिम् ॥ १२ ॥

ಯಾರ ಅವತಾರರೂಪಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವಗಣಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೋ—ಆ ಹರಿಯನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುವವನೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 13

जितप्राणा जिताहाराः सदा ध्यानपरायणाः । हृदि पश्यंति यं सत्यं तं जामीहि सुखावहम् ॥ १३ ॥

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸದಾ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣರಾಗಿರುವವರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು—ಸುಖಪ್ರದ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 14

निर्गुणोऽपि गुणाधारो लोकानुग्रहरुपधृक् । आकाशमध्यगः पूर्णस्तं प्राहुर्मोक्षदं नृणाम् ॥ १४ ॥

ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾದರೂ ಸರ್ವಗುಣಾಧಾರ; ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಆಕಾಶಮಧ್ಯಸ್ಥ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಪೂರ್ಣ—ಅವನನ್ನೇ ನರರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದಾತನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 15

अध्यक्षः सर्वकार्याणां देहिनो हृदये स्थितः । अनूपमोऽखिलाधारस्तां देवं शरणं व्रजेत् ॥ १५ ॥

ಸರ್ವಕಾರ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೇಹಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನೂಪಮ, ಅಖಿಲಾಧಾರ—ಆ ದೇವನ ಶರಣು ಸೇರುವುದು ಯುಕ್ತ।

Verse 16

सर्वं संगृह्य कल्पांते शेते यस्तु जले स्वयम् । तं प्राहुर्मोक्षदं विष्णुं मुनयस्तत्त्वदर्शिनः ॥ १६ ॥

ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವವನನ್ನು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಮುನಿಗಳು ಮೋಕ್ಷದಾತ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 17

वेदार्थविद्भिः कर्मज्ञैरिज्यते विविधैर्मखैः । स एव कर्मफलदो मोक्षदोऽकामकर्मणाम् ॥ १७ ॥

ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವರೂ ಕರ್ಮನಿಪುಣರೂ ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನೇ ಕರ್ಮಫಲದಾತ; ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದಾತವೂ ಅವನೇ।

Verse 18

हव्यकव्यादिदानेषु देवतापितृरूपधृक् । भुंक्ते य ईश्वरोऽव्यक्तस्तं प्राहुर्मोक्षदं प्रभुम् ॥ १८ ॥

ಹವ್ಯ‑ಕವ್ಯಾದಿ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತಾ‑ಪಿತೃರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಅರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು—ಆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಈಶ್ವರ ಪ್ರಭುವೇ ಮೋಕ್ಷದಾತ ಪರಮಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

ध्यातः प्रणमितो वापि पूजितो वापि भक्तितः । ददाति शाश्वतं स्थानं तं दयालुं समर्चयेत् ॥ १९ ॥

ಕೇವಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೂ—ಅವನು ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ದಯಾಳು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 20

आधारः सर्वभूतानांमेको यः पुरुषः परः । जरामरणनिर्मुक्तो मोक्षदः सोऽव्ययो हरिः ॥ २० ॥

ಹರಿಯೇ ಆ ಪರಮ ಪುರುಷ—ದ್ವಿತೀಯರಹಿತ—ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆಧಾರ; ಜರಾ‑ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತ, ಅವ್ಯಯ, ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದಾತ।

Verse 21

संपूज्य यस्य पादाब्जं देहिनोऽपि मुनीश्वर । अमृतत्वं भजंत्याशु तं विदुः पुरुषोत्तमम् ॥ २१ ॥

ಓ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಯಾರ ಪಾದಪದ್ಮವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳೂ ಶೀಘ್ರ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವರೋ—ಅವರನ್ನೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 22

आनन्दमजरं ब्रह्म परं ज्योतिः सनातनम् । परात्परतरं यञ्च तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ २२ ॥

ಆನಂದಸ್ವರೂಪವಾದ ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸನಾತನ ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಪರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾದುದು—ಅದೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪದ (ಪರಮ ಧಾಮ)।

Verse 23

अद्वयं निगुणं नित्यमद्वितीयमनौपमम् । परिपूर्णं ज्ञानमयं विदुर्मोक्षप्रताधकम् ॥ २३ ॥

ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅದ್ವಯ, ಗುಣಾತೀತ, ನಿತ್ಯ, ದ್ವಿತೀಯರಹಿತ, ಅನೂಪಮವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಚೈತನ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ.

Verse 24

एवंभूतं परं वस्तु योगमार्गविधानतः । य उपास्ते सदा योगी स याति परमं पदम् ॥ २४ ॥

ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಇಂತಹ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸದಾ ಉಪಾಸನೆ/ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

परसर्वसंगपरित्यागी शमादिगुणसंयुतः । कामर्द्यैवर्जितोयोगी लभते परमं पदम् ॥ २५ ॥

ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶಮಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಕಾಮನೆ ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದ ಯೋಗಿ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

नारद उवाच । कर्मणा केन योगस्य सिद्धिर्भवति योगिनाम् । तदुपायं यथातत्त्वं ब्रूहि मे वदतां वर ॥ २६ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಯಾವ ವಿಧದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ವಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅದರ ಉಪಾಯವನ್ನು ಯಥಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು.

Verse 27

सनक उवाच । ज्ञानलभ्यं परं मोक्षं प्राहुस्तत्त्वार्थचिंतकाः । यज्ज्ञानं भक्तिमूलं च भक्तिः कर्मवतां तथा ॥ २७ ॥

ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಲಭ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಯೇ ಸಾಧನ.

Verse 28

दानानि यज्ञा विविधास्तीर्थयात्रादयः कृताः । येन जन्मसहस्त्रेषु तस्य भक्तिर्भवेद्धरौ ॥ २८ ॥

ಯಾವನ ಪುಣ್ಯಬಲದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ, ನಾನಾವಿಧ ಯಜ್ಞ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಲ್ಲ ನೆರವೇರಿದವೋ, ಅವನಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 29

अक्षयः परमो धर्मो भक्तिलेशेन जायते । श्रद्धया परया चैव सर्वं पापं प्रणश्यति ॥ २९ ॥

ಭಕ್ತಿಯ ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಲೇಶದಿಂದಲೂ ಅಕ್ಷಯ ಪರಮ ಧರ್ಮ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 30

सर्वपापेषु नष्टेषु बुद्धिर्भवति निर्मला । सैव बुद्धिः समाख्याता ज्ञानशब्देन सूरिभिः ॥ ३० ॥

ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ ಬುದ್ಧಿ ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ನಿರ್ಮಲ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಸೂರಿಗಳು ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 31

ज्ञानं च मोक्षदं प्राहुस्तज्ज्ञानं योगिनां भवेत् । योगस्तु द्विविधः प्रोक्तः कर्मज्ञानप्रभेदतः ॥ ३१ ॥

ಜ್ಞಾನವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆ ಜ್ಞಾನವು ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ—ಕರ್ಮಯೋಗ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ.

Verse 32

क्रियायोगं विना नॄणां ज्ञानयोगो न सिध्यति । क्रियायोगरतस्तस्माच्छ्रद्धया हरिमर्चयेत् ॥ ३२ ॥

ಮಾನವರಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.

Verse 33

द्विजभूम्यग्निसूर्याम्बुधातुहृञ्चित्रसंज्ञिताः । प्रतिमाः केशवस्यैता पूज्य एतासु भक्तितः ॥ ३३ ॥

ಕೇಶವನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ‘ದ್ವಿಜ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಅಂಬು, ಧಾತು, ಹೃತ್, ಚಿತ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 34

कर्मणा मनसा वाचा परिपीडापराङ्मुखः । तस्मात्सर्वगतं विष्णुं पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ३४ ॥

ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಪರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 35

अहिंसा सत्यमक्रोधो ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । अनीर्ष्या च दया चैव योगयोरूभयोः समाः ॥ ३५ ॥

ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಕ್ರೋಧ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಪರಿಗ್ರಹ, ಅನೀರ್ಷ್ಯ (ಈರ್ಷ್ಯಾರಹಿತತೆ) ಮತ್ತು ದಯೆ—ಇವು ಯೋಗದ ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ.

Verse 36

चराचरात्मकं विश्वं विष्णुरेव सनातनः । इति निश्चित्य मनसा योगद्वितयमभ्यसेत् ॥ ३६ ॥

ಚರಾಚರಮಯವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಸನಾತನ ವಿಷ್ಣುವೇ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಯೋಗದ ದ್ವಿವಿಧ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 37

आत्मवत्सर्वभूतानि ये मन्यंते मनीषिणः । ते जानंति परं भावं देवदेवस्य चक्रिणः ॥ ३७ ॥

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ದೇವದೇವನಾದ ಚಕ್ರಧಾರಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

यदि क्रोधादिदुष्टात्मा पूजाध्यानपरो भवेत् । न तस्य तुष्यते विष्णुर्यतो धर्मपतिः स्मृतः ॥ ३८ ॥

ಕ್ರೋಧಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಂತರಾತ್ಮ ದೂಷಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಪೂಜೆ-ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪರನಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಷ್ಣು ಅವನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಧರ್ಮಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 39

यदि कामादिदुष्टात्मा देव पूजापरो भवेत् । दंभाचारः स विज्ञेयः सर्वपातकिभिः समः ॥ ३९ ॥

ಕಾಮಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಂತರಾತ್ಮ ದೂಷಿತನಾದವನು ದೇವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಪರನಾದರೆ, ಅವನು ದಂಭಾಚಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನ ಆಚರಣೆ ಎಲ್ಲ ಪಾತಕಿಗಳ ಸಮಾನ.

Verse 40

तपः पूजाध्यानपरोयस्त्वसूयारतो भवेत् । तत्तपः सा च पूजा च तद्ध्यानं हि निरर्थकम् ॥ ४० ॥

ತಪಸ್ಸು, ಪೂಜೆ, ಧ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಸೂಯೆ—ದೋಷದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ—ಯಲ್ಲಿ ರತನಾದರೆ, ಆ ತಪಸ್ಸು, ಆ ಪೂಜೆ, ಆ ಧ್ಯಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿರರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 41

तस्मात्सर्वात्मकं विष्णुं शमादिगुणतत्परः । मुक्तयर्थमर्चयेत्सम्यक् क्रियायोगपरो नरः ॥ ४१ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಶಮಾದಿ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾದ ನರನು, ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.

Verse 42

कर्मणा मनसा वाचा सर्वलोकहिते रतः । समर्चयति देवेशं क्रियायोगः स उच्यते ॥ ४२ ॥

ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಸರ್ವಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿ ದೇವೇಶನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಚಿಸುವುದೇ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 43

नारायणं जगद्योनिं सर्वांतयर्यामिणं हरिम् । स्तोत्राद्यैः स्तौति यो विष्णुं कर्मयोगी स उच्यते ॥ ४३ ॥

ನಾರಾಯಣನು—ಜಗದ್ಯೋನಿ, ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಹರಿ—ಆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವವನು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 44

उपवासादिभिश्चैव पुराणश्रवणादिभिः । पुष्पाद्यैश्चार्चनं विष्णोः क्रियायोग उदाहृतः ॥ ४४ ॥

ಉಪವಾಸಾದಿ ವ್ರತಗಳು, ಪುರಾಣಶ್ರವಣಾದಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅರ್ಚನೆ—ಇದೇ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 45

एवं भक्तिमतां विष्णौ क्रियायोगरतात्मनाम् । सर्वपापानि नश्यंति पूर्वजन्मार्जितानि वै ॥ ४५ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಿಗೂ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದಲ್ಲಿ ಲೀನಚಿತ್ತರಾಗಿರುವವರಿಗೂ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾರ್ಜಿತವಾದವುಗಳೂ ಸೇರಿ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 46

पापक्षयाच्छुद्वमतिर्वांछति ज्ञानमुत्तमम् । ज्ञानं हि मोक्षदं ज्ञेयं तदुपायं वदामि ते ॥ ४६ ॥

ಪಾಪಕ್ಷಯದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 47

चराचरात्मके लोके नित्यं चानित्यमेव च । सम्यग् विचारयेद्धीमान्सद्भिः शास्त्रार्थकोविदैः ॥ ४७ ॥

ಚರಾಚರಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನು ನಿತ್ಯ, ಏನು ಅನಿತ್ಯ—ಇದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಸಜ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 48

अनित्यास्तु पदार्था वै नित्यमेको हरिः स्मृतः । अनित्यानि परित्यज्य नित्यमेव समाश्रयेत् ॥ ४८ ॥

ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಅನಿತ್ಯ; ನಿತ್ಯನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಹರಿಯೊಬ್ಬನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಭುವಿನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗಬೇಕು.

Verse 49

इहामुत्र च भोगेषु विरक्तश्च तथा भवेत् । अविरक्तो भवेद्यस्तु स संसारे प्रवर्तते ॥ ४९ ॥

ಇಹಲೋಕ ಹಾಗೂ ಪರಲೋಕದ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತಿ ಹೊಂದಬೇಕು. ವಿರಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

अनित्येषु पदार्थेषु यस्तु रागी भवेन्नरः । तस्य संसारविच्छित्तिः कदाचिन्नैव जायते ॥ ५० ॥

ಅನಿತ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛೇದವು ಎಂದಿಗೂ ಉಂಟಾಗದು.

Verse 51

शमादिगुणसंपन्नो मुमुक्षुर्ज्ञानमभ्यसेत् । शमादिगुणहीनस्य ज्ञानं नैव च सिध्यति ॥ ५१ ॥

ಶಮಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಮುಮುಕ್ಷು ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಶಮಾದಿ ಗುಣವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗದು.

Verse 52

रागद्वेषविहीनो यः शमादिगुणसंयुतः । हरिध्यानपरो नित्यं मुमुक्षुरभिधीयते ॥ ५२ ॥

ರಾಗದ್ವೇಷರಹಿತನಾಗಿ, ಶಮಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ಹರಿಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪರನಾಗಿರುವವನು—ಅವನೇ ಮುಮುಕ್ಷು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 53

चतुर्भिः साधनैरेभिर्विशुद्धमतिरुच्यते । सर्वगं भावयेद्विष्णुं सर्वभूतदयापरः ॥ ५३ ॥

ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ವಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ದಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಿರಂತರ ಭಾವಿಸಬೇಕು॥ ೫೩ ॥

Verse 54

क्षराक्षरात्मकं विश्वं व्याप्य नारायणः स्थितः । इति जानाति यो विप्रतज्ज्ञानं योगजं विदुः ॥ ५४ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಕ್ಷರ-ಅಕ್ಷರ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನಾರಾಯಣನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವನೋ, ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯೋಗಜನ್ಯ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ॥ ೫೪ ॥

Verse 55

योगोपायमतो वक्ष्ये संसारविनिवर्त्तकम् । योगो ज्ञानं विशुद्धं स्यात्तज्ज्ञानं मोक्षदं विदुः ॥ ५५ ॥

ಆದುದರಿಂದ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಯೋಗೋಪಾಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಯೋಗವು ವಿಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವೇ; ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ॥ ೫೫ ॥

Verse 56

आत्मानं द्विविधं प्राहुः परापरविभेदतः । द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये इति चाथर्वर्णी श्रुतिः ॥ ५६ ॥

ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರ-ಅಪರ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿಯೂ ‘ಎರಡು ಬ್ರಹ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು’ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ॥ ೫೬ ॥

Verse 57

परस्तु निर्गुणः प्रोक्तो ह्यहंकारयुतोऽपरः । तयोरभेदविज्ञानं योग इत्यभिधीयते ॥ ५७ ॥

ಪರವಾದುದು ನಿರ್ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಪರವಾದುದು ಅಹಂಕಾರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಅಭೇದಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ‘ಯೋಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ॥ ೫೭ ॥

Verse 58

पंचभूतात्मके देहे यः साक्षी हृदये स्थितः । अपरः प्रोच्यते सद्भिः परमात्मा परः स्मृतः ॥ ५८ ॥

ಪಂಚಭೂತಮಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೃದಯಸ್ಥನಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವವನನ್ನು ಸಜ್ಜನರು ‘ಅಪರ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಪರಮಾತ್ಮನು ‘ಪರ’ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 59

शरीरं क्षेव्रमित्याहुस्तत्स्थः क्षेत्रज्ञ उच्यते । अव्यक्तः परमः शुद्धः परिपूर्ण उदाहृतः ॥ ५९ ॥

ದೇಹವನ್ನು ‘ಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವವನನ್ನು ‘ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತ, ಪರಮ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣನೆಂದು ವರ್ಣಿತನು।

Verse 60

यदा त्वभेदविज्ञानं जीवात्मपरमात्मनोः । भवेत्तदा मुनिश्रेष्ठ पाशच्छेदोऽपरात्मनः ॥ ६० ॥

ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮರ ಅಭೇದಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾದಾಗ, ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ದೇಹಧಾರಿಯಾದ ಆತ್ಮನ ಬಂಧಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 61

एकः शुद्धोऽक्षरो नित्यः परमात्मा जगन्मयः । नृणां विज्ञानभेदेन भेदवानिव लक्ष्यते ॥ ६१ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನು ಒಬ್ಬನೇ—ಶುದ್ಧ, ಅಕ್ಷರ, ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಗನ್ಮಯ; ಆದರೆ ಮಾನವರ ಜ್ಞಾನಭೇದದಿಂದ ಅವನು ವಿಭಿನ್ನನಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।

Verse 62

एकमेवाद्वितीयं यत्परं ब्रह्म सनातनम् । गीयमानं च वेदांतैस्तस्मान्नास्ति परं द्विज ॥ ६२ ॥

ಪರಮ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವು ಒಂದೇ—ಅದ್ವಿತೀಯ; ವೇದಾಂತಗಳು ಅದನ್ನೇ ಹಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 63

न तस्य कर्म कार्यं वा रुपं वर्णमथापि वा । कर्त्तृत्वं वापि भोक्तृत्वं निर्गुणस्य परात्मनः ॥ ६३ ॥

ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಕರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯಸಾಧನವೂ ಇಲ್ಲ; ರೂಪವೂ ಇಲ್ಲ, ವರ್ಣವೂ ಇಲ್ಲ; ಆ ನಿರುಪಾಧಿಕನಿಗೆ ಕರ್ತೃತ್ವವೂ ಭೋಕ್ತೃತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 64

निदानं सर्वहेतूनां तेजो यत्तेजसां परम् । किमप्यन्यद्यतो नास्ति तज्ज्ञेयं मुक्तिहेतवे ॥ ६४ ॥

ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲನಿದಾನ, ತೇಜಸ್ಸುಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಪರಮ ತೇಜಸ್ಸು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ—ಅದನ್ನು ಮುಕ್ತಿಹೇತುವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 65

शब्दब्रह्ममयं यत्तन्महावाक्यादिकं द्विज । तद्विचारोद्भवं ज्ञानं परं मोक्षस्य साधनम् ॥ ६५ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಮಹಾವಾಕ್ಯಾದಿ ವೇದವಚನಗಳು ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಮಯ; ಅವುಗಳ ವಿಚಾರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವೇ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನ.

Verse 66

सम्यग्ज्ञानविहीनानां दृश्यते विविधं जगतग् । परमज्ञानिनामेतत्परब्रह्मात्मकं द्विज ॥ ६६ ॥

ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಜಗತ್ತು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪರಮಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ, ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಇದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.

Verse 67

एक एव परानन्दो निर्गुणः परतः परः । भाति विज्ञानभेदेन बहुरुपधरोऽव्ययः ॥ ६७ ॥

ಪರಮಾನಂದ ಒಂದೇ—ನಿರ್ಗುಣ, ಪರಾತ್ಪರ; ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನಭೇದದಿಂದ ಅದೇ ಅವ್ಯಯ ಬಹುರೂಪಧಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 68

मायिनो मायया भेदं पश्यन्ति परमात्मनि । तस्मान्मायां त्यजेद्योगान्मुमुक्षुर्द्विजसत्तम् ॥ ६८ ॥

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮುಮುಕ್ಷುವು ಯೋಗದಿಂದ ಮಾಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 69

नासद्रूपान सद्रूपा माया नैवोभयात्मिका । अनिर्वाच्या ततो ज्ञेया भेदबुद्धिप्रदार्यिनी ॥ ६९ ॥

ಮಾಯೆ ಅಸತ್‌ಸ್ವರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ, ಸತ್‌ಸ್ವರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅನಿರ್ವಚನೀಯ; ಅದೇ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 70

मायैव ज्ञानशब्देन बुद्ध्यते मुनिसत्तम । तस्मादज्ञानविच्छेदो भवेद्रौजितमायिनाम् ॥ ७० ॥

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದಲೂ ಮಾಯೆಯೇ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಯೆ ನಿವಾರಣೆಯಾದವರಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನವಿಚ್ಛೇದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 71

सनातनं परं ब्रह्म ज्ञानशब्देन कथ्यते । ज्ञानिनां परमात्मा वै हृदि भाति निरन्तरम् ॥ ७१ ॥

ಸನಾತನ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 72

अज्ञानं नाशयेद्योगी योगेन मुनिसत्तम । अष्टांगैः सिद्ध्यते योगस्तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ ७२ ॥

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯೋಗಿಯು ಯೋಗದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು. ಯೋಗವು ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನ್ನು ನಾನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು.

Verse 73

यमाश्च नियमाश्चैव आसनानि च सत्तम । प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च ॥ ७३ ॥

ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಯಮಗಳು, ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸನಗಳು; ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ—ಇವುಗಳನ್ನೂ (ಯೋಗಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ) ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 74

समाधिश्च मुनिश्रेष्ट योगाङ्गानि यथाक्रमम् । एषां संक्षेपतो वक्ष्ये लक्षणानि मुनीश्वर ॥ ७४ ॥

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಸಮಾಧಿಯೂ ಸಹ—ಯೋಗಾಂಗಗಳು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವೆ. ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು।

Verse 75

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । अक्रोधस्चानसूया च प्रोक्ताः संक्षेपतो यमाः ॥ ७५ ॥

ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಪರಿಗ್ರಹ, ಅಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಅನಸೂಯೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಯಮಗಳು (ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 76

सर्वेषामेव भूतानामक्लेशजननं हि यत् । अहिंसा कथिता सद्भिर्योगसिद्धिप्रदायिनी ॥ ७६ ॥

ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೇಶರಹಿತತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೇ ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಸಜ್ಜನರು ಅದನ್ನು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 77

यथार्थकथनं यञ्च धर्माधर्मविवेकतः । सत्यं प्राहुर्मुनिश्रेष्ट अस्तेयं श्रृणु साम्प्रतम् ॥ ७७ ॥

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ವಿವೇಕದಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುವುದನ್ನೇ ‘ಸತ್ಯ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ‘ಅಸ್ತೇಯ’ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 78

चौर्येण वा बलेनापि परस्वहरणं हि यत् । स्तेयमित्युच्यते सद्भिरस्तेयं तद्विपर्ययम् ॥ ७८ ॥

ಚೌರ್ಯದಿಂದಾಗಲಿ ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದಾಗಲಿ ಪರಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದನ್ನೇ ಸಜ್ಜನರು ‘ಸ್ತೇಯ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವೇ ‘ಅಸ್ತೇಯ’.

Verse 79

सर्वत्र मैथुनत्यागो ब्रह्मचर्यं प्रकीर्त्तितम् । ब्रह्मचर्यपरित्यागाज्ज्ञानवानपि पातकी ॥ ७९ ॥

ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೈಥುನತ್ಯಾಗವೇ ‘ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಪಾತಕಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 80

सर्वसंगपरित्यागी मैथुनेयस्तु वर्त्तते । स चंडालसमो ज्ञेयः सर्ववर्णबहिष्कृतः ॥ ८० ॥

ಸರ್ವಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನಾದರೂ ಮೈಥುನೇಯನಾಗಿ (ಕಾಮಭೋಗಾಸಕ್ತನಾಗಿ) ವರ್ತಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಚಾಂಡಾಲಸಮಾನನೆಂದು, ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 81

यस्तु योगरतो विप्र विषयेषु स्पृहान्वितः । तत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्या भवेन्नृणाम् ॥ ८१ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಸ್ಪೃಹೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡಿದರೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 82

सर्वसंगपरित्यागी पुनः संगी भवेद्यदि । तत्संगसंगिनां संगान्महापातकदोषभाक् ॥ ८२ ॥

ಸರ್ವಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಸಂಗಿಯಾಗಿದರೆ, ಅವನ ಸಂಗಿಗಳ ಸಂಗದಿಂದಲೂ ಮಹಾಪಾತಕದ ದೋಷವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 83

अनादानं हि द्रव्याणामापद्यपि मुनीश्वर । अपरिग्रह इत्युक्तो योगसंसिद्धिकारकः ॥ ८३ ॥

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಇರುವುದೇ ‘ಅಪರಿಗ್ರಹ’; ಅದು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 84

आत्मनस्तु समुत्कर्षादतिनिष्ठुरभाषणम् । क्रोधमाहुर्धर्मविदो ह्यक्रोधस्तद्विपर्ययः ॥ ८४ ॥

ತನ್ನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅತಿನಿಷ್ಠುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಕ್ರೋಧ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವೇ ‘ಅಕ್ರೋಧ’।

Verse 85

धनाद्यैरधिकं दृष्ट्वा भृशं मनसि तापनम् । असूया कीर्तिता सद्भिस्तत्त्यागो ह्यनसूयता ॥ ८५ ॥

ಧನಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ತನ್ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕನೆಂದು ಕಂಡು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ದಹನ ಉಂಟಾಗುವುದು ‘ಅಸೂಯೆ’ ಎಂದು ಸಜ್ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ‘ಅನಸೂಯತೆ’।

Verse 86

एवं संक्षेपतः प्रोक्ता यमा विबुधसत्तम । नियमानपि वक्ष्यामितुभ्यं ताञ्छृणु नारद ॥ ८६ ॥

ಹೇ ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈಗ ನಿನಗೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಹೇ ನಾರದ, ಕೇಳು।

Verse 87

तपःस्वाध्यायसंतोषाः शौचं च हरिपूजनम् । संध्योपासनमुख्याश्च नियमाः परिकीर्त्तिताः ॥ ८७ ॥

ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಸಂತೋಷ, ಶೌಚ, ಹರಿಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ—ಇವೆ ನಿಯಮಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 88

चांद्रायणादिभिर्यत्र शरीरस्य विशोषणम् । तपो निगदितं सद्भिर्योगसाधनमुत्तमम् ॥ ८८ ॥

ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ವ್ರತಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ ಕೃಶಗೊಳಿಸುವ ಆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜನರು ‘ತಪಸ್ಸು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ।

Verse 89

प्रणवस्योपनिषदां द्वादशार्णस्य च द्विज । अष्टाक्षरस्य मंत्रस्य महावाक्यचयस्य च ॥ ८९ ॥

ಓ ದ್ವಿಜ! ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪನಿಷತ್ತತ್ತ್ವ, ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ, ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ ಹಾಗೂ ವೇದ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಸಮೂಹದ ಉಪದೇಶವಿದೆ।

Verse 90

जपः स्वाध्याय उदितो योगसाधनमुत्तमम् । स्वाध्यायं यस्त्यजेन्मूढस्तस्य योगो न सिध्यति ॥ ९० ॥

ಜಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮೂಢನಿಗೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯದು।

Verse 91

योगं विनापि स्वाध्यायात्पापनाशो भवेन्नृणाम् । स्वाध्यायैस्तोष्यमाणाश्च प्रसीदंति हि देवताः ॥ ९१ ॥

ಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 92

जपस्तु त्रिविधः प्रोक्तो वाचिकोपांशुमानसः । त्रिविधेऽपि च विप्रेन्द्र पूर्वात्पूर्वात्परो वरः ॥ ९२ ॥

ಜಪವನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ—ವಾಚಿಕ, ಉಪಾಂಶು, ಮಾನಸ. ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದಿನದು ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ।

Verse 93

मंत्रस्योच्चारणं सम्यक्स्फुटाक्षरपदं यथा । जपस्तु वाचिकः प्रोक्तः सर्वयज्ञफलप्रदः ॥ ९३ ॥

ಮಂತ್ರವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ—ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಕ್ಷರಪದಗಳೊಂದಿಗೆ—ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು ವಾಚಿಕ ಜಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಸರ್ವ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 94

मंत्रस्योच्चारणे किंचित्पदात्पदविवेचनम् । स तूपांशुर्जपः प्रोक्तः पूर्वस्माद्द्विगुणोऽधिकः ॥ ९४ ॥

ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪದಪದವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ (ಮಂದಸ್ವರದಲ್ಲಿ) ಹೇಳುವುದನ್ನು ಉಪಾಂಶು ಜಪವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಫಲದಾಯಕ.

Verse 95

विधाय ह्यक्षरश्रेण्यां तत्तदर्थविचारणम् । स जपोमानसः प्रोक्तो योगसिद्धिप्रदायकः ॥ ९५ ॥

ಅಕ್ಷರಗಳ ಕ್ರಮಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ‘ಮಾನಸ ಜಪ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 96

जपेन देवता नित्यं स्तुवतः संप्रसीदति । तस्मात्स्वाध्यायसंपन्नो लभेत्सर्वान्मनोरथान् ॥ ९६ ॥

ಜಪದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವ ಭಕ್ತನ ಮೇಲೆ ದೇವತೆ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಸಂಪನ್ನನು ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 97

यदृच्छालाभसंतुष्टिः संतोष इति गीयते । संतोषहीनः पुरुषो न लभेच्छर्म कुत्रचित् ॥ ९७ ॥

ಕೇಳದೇ ದೊರಕಿದುದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿರುವುದೇ ‘ಸಂತೋಷ’ ಎಂದು ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 98

न जातुकामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । इतोऽधिकं कदा लप्स्य इति कामस्तु वर्द्धते ॥ ९८ ॥

ವಿಷಯಭೋಗದಿಂದ ಕಾಮನೆ ಎಂದಿಗೂ ಶಮನವಾಗದು; ‘ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಾವಾಗ ಸಿಗುವುದು?’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 99

तस्मात्कामं परित्यज्य देहसंशोषकारणम् । यदृच्छालाभसंतुष्टो भवेद्धर्मपरायणः ॥ ९९ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ದೊರಕಿದುದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾಗಬೇಕು।

Verse 100

बाह्याभ्यन्तरभेदेन शौचं तु द्विविधं स्मृतम् । मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथान्तरम् ॥ १०० ॥

ಶೌಚವು ಬಾಹ್ಯ-ಆಂತರ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಶುದ್ಧಿ; ಭಾವಶುದ್ಧಿಯೇ ಆಂತರ ಶುದ್ಧಿ।

Verse 101

अन्तःशुद्धिविहीनैस्तु येऽध्वरा विविधाः कृताः । न फलंति मुनीश्रेष्ट भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ १ ॥

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಆಂತರ ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಭಸ್ಮದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಹವಿಸ್ಸಿನಂತೆ.

Verse 102

भावशुद्धिविहीनानां समस्तं कर्मनिष्फलम् । तस्माद्रागादिकं सर्वं परित्यज्य सुखी भवेत् ॥ २ ॥

ಭಾವಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮವೂ ನಿಷ್ಫಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಗಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾಂತಸুখಿಯಾಗಬೇಕು।

Verse 103

मृदाभारसहस्त्रैस्तु कुम्भकोटिजलैस्तथा । कृतशौचोऽपि दुष्टात्मा चंडालसदृशः स्मृतः ॥ ३ ॥

ಸಾವಿರಾರು ಮಣ್ಣಿನ ಭಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಕೋಟಿ ಕುಂಭಗಳ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಶೌಚ ಮಾಡಿದರೂ, ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊರಗೆ ಶುದ್ಧನಾದರೂ ಚಾಂಡಾಲನಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 104

अंतःशुद्धिविहीनस्तु देवपूजापरो यदि । तमेव दैवतं हंति नरकं च प्रपद्यते ॥ ४ ॥

ಅಂತರಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ದೇವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಪರನಾಗಿರುವವನು, ಆ ದೇವತೆಯನ್ನೇ ಅಪಚಾರದಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿ ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।

Verse 105

अंतःशुद्धिविहीनश्च बहिःशुद्धिं करोति यः । अलंकृतः सुराभाण्ड इव शांतिं न गच्छति ॥ ५ ॥

ಅಂತರಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಗಿನ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಮಾಡುವವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮದ್ಯಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಒಳಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ।

Verse 106

मनश्शुद्धिविहीना ये तीर्थयात्रां प्रकुर्वते । न तान्पुंनति तीर्थानि सुराभांडमिवापगा ॥ ६ ॥

ಮನಶ್ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದರೂ ತೀರ್ಥಗಳು ಅವರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಮದ್ಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ನದಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾರದಂತೆ।

Verse 107

वाचा धर्मान्प्रवलदति मनसा पापमिच्छति । जानीयात्तं मुनिश्रेष्ट महापातकिनां वरम् ॥ ७ ॥

ಬಾಯಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ಬಯಸುವವನನ್ನು—ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಹಾಪಾತಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರನೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 108

विशुद्धमानसा ये तु धर्ममात्रमनुत्तमम् । कुर्वंति तत्फलं विद्यादक्षयं सुखदायकम् ॥ ८ ॥

ಮನಸ್ಸು ವಿಶುದ್ಧವಾದವರು ಅನುತ್ತಮ ಧರ್ಮಮಾತ್ರವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಫಲ ಅಕ್ಷಯವೂ ಸುಖದಾಯಕವೂ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 109

कर्मणा मनसा वाचा स्तुतिश्रवण पूजनैः । हरिभक्तिर्दृढा यस्य हरिपूजेति गीयते ॥ ९ ॥

ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ, ಹಾಗೂ ಸ್ತುತಿ-ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪೂಜನೆಗಳಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಹರಿಭಕ್ತಿ ದೃಢವೋ, ಅದೇ ‘ಹರಿಪೂಜೆ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 110

यमाश्च नियमाश्चैव संक्षेपेण प्रबोधिताः । एभिर्विशुद्धमनसां मोक्षं हस्तगतं विदुः ॥ १० ॥

ಹೀಗೆ ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವುಗಳಿಂದ ವಿಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನವರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೈಗೆ ಬಂದಂತೆಯೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 111

यमैश्च नियमैश्चैव स्थिरबुद्धिर्जितेन्द्रियः । अभ्यसेदासनंसम्यग्योगसाधनमुत्तमम् ॥ ११ ॥

ಯಮ-ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಆಸನವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ಇದೇ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ।

Verse 112

पद्मकं स्वस्तिकं पीठं सैंहं कौक्कुटकौंजरे । कौर्मंवज्रासनं चैव वाराहं मृगचैलिकम् ॥ १२ ॥

ಪದ್ಮಕ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಪೀಠ, ಸಿಂಹ, ಕೌಕ್ಕುಟ ಮತ್ತು ಔಂಜರ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೌರ್ಮ, ವಜ್ರಾಸನ, ವಾರಾಹ ಮತ್ತು ಮೃಗಚೈಲಿಕ—ಇವು ಆಸನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 113

क्रौञ्चं च नालिकं चैव सर्वतोभद्रमेव च । वार्षभं नागमात्स्ये च वैयान्घं चार्द्धचंद्रकम् ॥ १३ ॥

(ಇವು) ಕ್ರೌಂಚ, ನಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಭದ್ರ; ಹಾಗೆಯೇ ವಾರ್ಷಭ, ನಾಗ, ಮಾತ್ಸ್ಯ; ಇನ್ನೂ ವೈಯಾಙ್ಘ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಕ—ಇವೂ (ಆಸನಗಳ ಹೆಸರುಗಳು).

Verse 114

दंडवातासनं शैलं स्वभ्रं मौद्गरमेव च । माकरं त्रैपथं काष्ठं स्थाणुं वैकर्णिकं तथा ॥ १४ ॥

(ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳು:) ದಂಡವಾತಾಸನ, ಶೈಲ, ಸ್ವಭ್ರ, ಮೌದ್ಗರ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಕರ, ತ್ರೈಪಥ, ಕಾಷ್ಠ, ಸ್ಥಾಣು ಮತ್ತು ವೈಕರ್ಣಿಕವೂ.

Verse 115

भौमं वीरासनं चैव योगसाधनकारणम् । त्रिंशत्संख्यान्यासनानि मुनीन्द्रैः कथितानि वै ॥ १५ ॥

ಭೌಮಾಸನ ಮತ್ತು ವೀರಾಸನವೂ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು. ಮುನೀಂದ್ರರು ನಿಜವಾಗಿ ಮുപ്പತ್ತು ಆಸನಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 116

एषामेकतमं बद्धा गुरुभक्तिपरायणः । उपासको जयेत्प्राणान्द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ॥ १६ ॥

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ಗುರುಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾದ ಉಪಾಸಕನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ದ್ವಂದ್ವಾತೀತನಾಗಿ, ಮತ್ಸರರಹಿತನಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

Verse 117

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि तथा प्रत्यङ्मुखोऽपि वा । अभ्यासेन जयेत्प्राणान्निःशब्दे जनवर्जिते ॥ १७ ॥

ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ, ಉತ್ತರಮುಖನಾಗಿ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖನಾಗಿಯೂ, ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಸ್ಥಳವು ನಿಶ್ಶಬ್ದವೂ ಜನವರ್ಜಿತವೂ ಆಗಿರಲಿ.

Verse 118

प्राणो वायुः शरीरस्थ आयामस्तस्य निग्रहः । प्राणायाम इति प्रोक्तो द्विविधः स प्रकीर्त्तितः ॥ १८ ॥

ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಪ್ರಮಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ನಿಗ್ರಹವನ್ನೇ ‘ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 119

अगर्भश्च सगर्भश्च द्वितीयस्तु तयोर्वरः । जयध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वितः ॥ १९ ॥

ಧ್ಯಾನವು ಎರಡು ವಿಧ—ನಿರ್ಗರ್ಭ (ಆಧಾರವಿಲ್ಲದು) ಮತ್ತು ಸಗರ್ಭ (ಆಧಾರಸಹಿತ). ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ‘ಜಯಧ್ಯಾನ’ ನಿರ್ಗರ್ಭ; ಸಗರ್ಭವೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ರೂಪ, ಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಗುಣಾಧಾರ ಸೇರಿರುವುದು.

Verse 120

रेचकः पूरकश्चैव कुंभकः शून्यकस्तथा । एवं चतुर्विधः प्रोक्तः प्राणायामो मनीषिभिः ॥ २० ॥

ರೇಚಕ, ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯಕ—ಇಂತೆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

Verse 121

जंतूनां दक्षिणा नाडी पिंगला परिकीर्तिता । सूर्यदैवतका चैव पितृयोनिरिति श्रुता ॥ २१ ॥

ಜೀವಿಗಳ ಬಲಭಾಗದ ನಾಡಿಯನ್ನು ‘ಪಿಂಗಲಾ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಅಧಿದೇವತೆ ಸೂರ್ಯ; ಅದು ಪಿತೃಲೋಕಸಂಬಂಧಿ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಶ್ರುತವಾಗಿದೆ.

Verse 122

देवयोनिरिति ख्याता इडा नाडी त्वदक्षिणा । तत्राधिदैवत चंद्रं जानीहि मुनिसत्तमं ॥ २२ ॥

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ‘ದೇವಯೋನಿ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಇಡಾ ನಾಡಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅಧಿದೇವತೆ ಚಂದ್ರನೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 123

एतयोरुभयोर्मध्ये सुषुम्णा नाडिका स्मृता । अतिसूक्ष्मा गुह्यतमा ज्ञेया सा ब्रह्मदैवता ॥ २३ ॥

ಆ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸುಷುಮ್ನಾ’ ಎಂಬ ನಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅದು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವೂ; ಬ್ರಹ್ಮದೇವತೆಯ ಅಧಿಷ್ಠಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 124

वामेन रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः । पूरयेद्दक्षिणेनैव पूरणात्पूरकः स्मृतः ॥ २४ ॥

ಎಡ ನಾಸಾರಂಧ್ರದಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು ರೇಚನ ಮಾಡಬೇಕು; ರೇಚನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅದು ‘ರೇಚಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಬಲದಿಂದಲೇ ಪೂರಣ ಮಾಡಬೇಕು; ಪೂರಣದಿಂದ ಅದು ‘ಪೂರಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 125

स्वदेहपूरितं वायं निगृह्य न विमृंचति । संपूर्णकुंभवत्तिष्टेत्कुम्भकः स हि विश्रुतः ॥ २५ ॥

ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ವಾಯುವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಬಿಡದೆ ಇರಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು—ಇದೇ ‘ಕುಂಭಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 126

न गृह्णाति न त्यजति वायुमंतर्बहिः स्थितम् । विद्धि तच्छून्यकं नाम प्राणायामं यथास्थितम् ॥ २६ ॥

ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇರುವ ವಾಯುವನ್ನು neither ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ nor ಬಿಡದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಾಗ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಶೂನ್ಯಕ’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 127

शनैःशनैर्विजेतव्यः प्राणो मत्तगजेन्द्रवत् । अन्यथा खलु जायन्ते महारोगा भयंकराः ॥ २७ ॥

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಯಿಸಬೇಕು—ಮತ್ತ ಗಜೇಂದ್ರನನ್ನು ವಶಪಡಿಸುವಂತೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಯಂಕರ ಮಹಾರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 128

क्रमेण योजयेद्वायुं योगी विगतकल्मषः । स सर्वपापनिर्मुक्तो ब्रह्मणः पदमाप्नुयात् ॥ २८ ॥

ಕಲ್ಮಷರಹಿತ ಯೋಗಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ನಿಯಮಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 129

विषयेषु प्रसक्तानि चेन्द्रियाणि मुनीश्वरः । समामाहृत्य निगृह्णाति प्रत्याहारस्तु स स्मृतः ॥ २९ ॥

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಮಾಹರಿಸಿ ಒಳಗೆಳೆದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ‘ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 130

जितेन्द्रिया महात्मानो ध्यानशून्या अपि द्विज । प्रयान्ति परमं ब्रह्म पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ ३० ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಗಳಾದ ಮಹಾತ್ಮರು—ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ—ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 131

अनिर्जितेंद्रियग्रामं यस्तु ध्यानपरो भवेत् । मूढात्मानं च तं विद्याद्ध्यानं चास्य न सिध्यति ॥ ३१ ॥

ಆದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮವನ್ನು ಜಯಿಸದೆ ಧ್ಯಾನಪರನಾಗುವವನನ್ನು ಮೋಹಿತಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನ ಧ್ಯಾನ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗದು.

Verse 132

यद्यत्पश्यति तत्सर्वं पश्येदात्मवदात्मनि । प्रत्याहृतानीन्द्रियाणि धारयेत्सा तु धारणा ॥ ३२ ॥

ಯಾವುದನ್ನು ಯಾವಾಗ ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಬೇಕು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಹರಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಧರಿಸುವುದೇ ಧಾರಣೆ.

Verse 133

योगाज्जितेंद्रियग्रामस्तानि हृत्वा दृढं हृदि । आत्मानं परमं ध्यायेत्सर्वधातारमच्युतम् ॥ ३३ ॥

ಯೋಗದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಸಮೂಹವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ; ನಂತರ ಸರ್ವಧಾತಾ ಅಚ್ಯುತ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 134

सर्वविश्वात्मकं विष्णुं सर्वलोकैककारणम् । विकसत्पद्यपत्राक्षं चारुकुण्डलभूषितम् ॥ ३४ ॥

ಸರ್ವವಿಶ್ವಾತ್ಮಕನಾದ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಏಕಕಾರಣನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ವಿಕಸಿತ ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ, ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದವನು।

Verse 135

दीर्घबाहुमुदाराङ्गं सर्वालङ्कारभृषितम् । पीताम्बरधरं देवं हेमयज्ञोपवीतिनम् ॥ ३५ ॥

ಅವನು ದೀರ್ಘಬಾಹು, ಉದಾರ ಅಂಗವಂತ, ಸರ್ವ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತ; ಪೀತಾಂಬರಧಾರಿ ದೇವ, ಹೇಮ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು।

Verse 136

बिभ्रतं तुलसीमालां कौस्तुभेन विराजितम् । श्रीवत्सवक्षसं देवं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ ३६ ॥

ನಾನು ಆ ದೇವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದೆ—ತುಳಸೀಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸಚಿಹ್ನವಿರುವವನು, ದೇವಾಸುರರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನು।

Verse 137

अष्टारे हृत्सरोजे तु द्वादशांगुलविस्तृते । ध्यायेदात्मानमव्यक्तं परात्परतरं विभुम् ॥ ३७ ॥

ಎಂಟು ಅರೆಗಳಿರುವ, ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ, ಅವ್ಯಕ್ತನಾದ—ಪರಾತ್ಪರತರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 138

ध्यानं सद्भिनिर्गदितं प्रत्ययस्यैकतानता । ध्यानं कृत्वा मुहुर्त्तं वा परं मोक्षं लभेन्नरः ॥ ३८ ॥

ಸತ್ಪುರುಷರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಏಕಾಗ್ರ ನಿರಂತರ ಏಕತಾನತೆ. ಅಂಥ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾದರೂ ಮಾಡಿದರೆ ನರನು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 139

ध्यानात्पापानि नश्यन्ति ध्यानान्मोक्षं च विंदति । ध्यानात्प्रसीदति हरिद्धर्यानात्सर्वार्थसाधनम् ॥ ३९ ॥

ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹರಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಥಿರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗುರಿಗಳೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 140

यद्यद्रूपं महाविष्णोस्तत्तद्ध्यायेत्समाहितम् । तेन ध्यानेन तुष्टात्मा हरिर्मोक्षं ददाति वै ॥ ४० ॥

ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಯಾವ ಯಾವ ರೂಪವೋ, ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತಾತ್ಮನಾದ ಹರಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 141

अचञ्चलं मनः कुर्याद्ध्येये वस्तुनि सत्तम । ध्यानं ध्येयं ध्यातृभावं यथा नश्यति निर्भरम् ॥ ४१ ॥

ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಧ್ಯೇಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಚಂಚಲವಾಗಿಸಬೇಕು; ಆಗ ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯೇಯ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾತೃಭಾವ—ಈ ಮೂರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 142

ततोऽमृतत्वं भवति ज्ञानामृतनिषेवणात् । भवेन्निरन्तरं ध्यानादभेदप्रतिपादनम् ॥ ४२ ॥

ಅನಂತರ ಜ್ಞಾನಾಮೃತವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅಭೇದ—ಏಕತ್ವದ ಅನುಭವ—ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 143

सुषुत्पिवत्परानन्दयुक्तश्चोपरतेन्द्रियः । निर्वातदीपवत्संस्थः समाधिरभिधीयते ॥ ४३ ॥

ಸಾಧಕನು ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಂತಿದ್ದರೂ ಪರಮಾನಂದಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹೊರಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದ ದೀಪದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಸಮಾಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 144

योगी समाध्यवस्थायां न श्रृणोति न पश्यति । न जिघ्रति न स्पृशति न किंचद्वक्ति सत्तम ॥ ४४ ॥

ಹೇ ಸತ್ತಮ, ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಯೋಗಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏನನ್ನೂ ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 145

आत्मा तु निर्मलः शुद्धः सञ्चिदानन्दविग्रहः । सर्वोपाधिविनिर्मुक्तो योगिनां भात्यचञ्चलः ॥ ४५ ॥

ಆದರೆ ಆತ್ಮನು ನಿರ್ಮಲ, ಶುದ್ಧ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪ. ಎಲ್ಲ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಚಂಚಲವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 146

निर्गुणोऽपि परो देवो ह्यज्ञानाद्गुणवानिव । विभात्यज्ञाननाशे तु यथापूर्वं व्यवस्थितम् ॥ ४६ ॥

ಪರಮ ದೇವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಗುಣವಂತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾದಾಗ ಅವನು ಯಥಾಪೂರ್ವ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 147

परं ज्योतिरमेयात्मा मायावानिव मायिनाम् । तन्नाशे निर्मलं ब्रह्म प्रकाशयति पंडितं ॥ ४७ ॥

ಅಮೇಯಾತ್ಮನಾದ ಪರಮಜ್ಯೋತಿ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರಿಗೆ ಮಾಯಾವಂತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ (ಮಾಯೆ) ನಾಶವಾದಾಗ ನಿರ್ಮಲ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಂಡಿತನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 148

एकमेवाद्वितीयं च परं ज्योतिर्निरंजनम् । सर्वेषामेव भूतानामंतर्यामितया स्थितम् ॥ ४८ ॥

ಅವನೇ ಏಕಮಾತ್ರ, ಅದ್ವಿತೀಯ—ಪರಮ, ನಿರಂಜನ ಜ್ಯೋತಿ; ಸರ್ವ ಭೂತಗಳೊಳಗೆ ಅಂತర్యಾಮಿಯಾಗಿ ಅಂತರ್ನಿವಾಸಿ.

Verse 149

अणोरणीयान्महतो महीयान्सनातनात्माखिलविश्वहेतुः । पश्यंति यज्ज्ञानविदां वरिष्टाः परात्परस्मात्परमं पवित्रम् ॥ ४९ ॥

ಅವನು ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣು, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮಹಾನ್—ಸನಾತನ ಆತ್ಮ, ಅಖಿಲ ವಿಶ್ವದ ಕಾರಣ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಅವನನ್ನು ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 150

अकारादिक्षकारांतवर्णभेदव्यवस्थितः । पुराणपुरुषोऽनादिः शब्दब्रह्मेति गीयते ॥ ५० ॥

‘ಅ’ದಿಂದ ‘ಕ್ಷ’ವರೆಗೆ ವರ್ಣಭೇದಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದ, ಪುರಾಣಪುರುಷನಾದ ಅನಾದಿ ಆದಿಪುರುಷನು ‘ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 151

विशुद्दमक्षरं नित्यं पूर्णमाकाशमध्यगम् । आनन्दं निर्मलशांतं परं ब्रह्मेति गीयते ॥ ५१ ॥

ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶುದ್ಧ, ಅಕ್ಷಯ, ನಿತ್ಯ, ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ—ಆಕಾಶವಿಸ್ತಾರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ—ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ನಿರ್ಮಲ, ಪರಮಶಾಂತ ಎಂದು ಗೀಯते।

Verse 152

योगिनो हृदि पश्यन्ति परात्मानं सनातनम् । अविकारमजं शुद्धं परं ब्रह्मेति गीयते ॥ ५२ ॥

ಯೋಗಿಗಳು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಪರಾತ್ಮನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವಿಕಾರಿ, ಅಜನ್ಮ, ಶುದ್ಧ; ಅವನೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಗೀಯತೆ।

Verse 153

ध्यानमन्यत्प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व मुनि सत्तम । संसारतापतप्तानां सुधावृष्टिसमं नृणाम् ॥ ५३ ॥

ಈಗ ನಾನು ಧ್ಯಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕೇಳು. ಸಂಸಾರತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಅಮೃತವೃಷ್ಟಿಯಂತೆ.

Verse 154

नारायणं परानन्दं स्मरेत्प्रणवसंस्थितम् । नादरुपमनौपम्यमर्द्धमात्रोपरिस्थितम् ॥ ५४ ॥

ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು—ಅವನು ನಾದರೂಪ, ಅನೌಪಮ್ಯ, ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯ ಮೇಲಿರುವವನು.

Verse 155

अकारं ब्रह्मणो रुपमुकारं विष्णुरुपवत् । मकारं रुद्ररुपं स्यादर्ध्दमात्रं परात्मकम् ॥ ५५ ॥

‘ಅ’ ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪ, ‘ಉ’ ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪ, ‘ಮ’ ರುದ್ರರೂಪ; ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾದ) ಪರಮಾತ್ಮನು.

Verse 156

मात्रास्तिस्त्रः समाख्याता ब्रह्मविष्णु शिवाधिपाः । तेषां समुच्चयं विप्र परब्रह्मप्रबोधकम् ॥ ५६ ॥

ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ. ಓ ವಿಪ್ರ, ಅವುಗಳ ಸಮುಚ್ಚಯ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಬೋಧವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 157

वाच्यं तु परमं ब्रह्म वाचकः प्रणवः स्मृतः । वाच्यवाचकसंबन्धो ह्युपचारात्तयोर्द्विजा ॥ ५७ ॥

ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮವು ವಾಚ್ಯ (ಅಭಿಧೇಯ), ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅದರ ವಾಚಕ (ಅಭಿಧಾಯಕ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕ ಸಂಬಂಧವು ಉಪಚಾರಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 158

जपन्तः प्रणवं नित्यं मुच्यन्ते सर्वपातकैः । तदभ्यासेन संयुक्ताः परं मोक्षं लभन्ति च ॥ ५८ ॥

ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಜಪಿಸುವವರು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ಜಪಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 159

जपंश्च प्रणवं मन्त्रं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् । कोटिसूर्यसमं तेजो ध्यायेदात्मनि निर्मलम् ॥ ५९ ॥

ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಶಿವಾತ್ಮಕವಾದ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರ ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನವಾದ ಆ ನಿರ್ಮಲ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 160

शालग्रामशिलारुपं प्रतिमारुपमेव वा । यद्यत्पापहरं वस्तु तत्तद्वा चिन्तयेद्धृदि ॥ ६० ॥

ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲಾರೂಪವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪವಾಗಿರಲಿ—ಯಾವುದು ಪಾಪಹರ ವಸ್ತುವೋ ಅದನ್ನೇ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 161

यदेतद्दैष्णवं ज्ञानं कथितं ते मुनीश्वर । एतद्विदित्वा योगीन्द्रो लभते मोक्षमुत्तमम् ॥ ६१ ॥

ಓ ಮುನೀಶ್ವರ! ನೀನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಈ ವೈಷ್ಣವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದರೆ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 162

यस्त्वेतच्छॄणुयाद्वापि पठेद्वापि समाहितः । स सर्वपापनिर्मुक्तो हरिसालोक्यमान्पुयात् ॥ ६२ ॥

ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳುವವನಾಗಲಿ ಓದುವವನಾಗಲಿ—ಅವನು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹರಿಯ ಸಾಲೋಕ್ಯವನ್ನು (ಹರಿಯ ಲೋಕವಾಸ) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।