Māsopavāsa (Month-long Fast) and Repeated Parāka Observances: Procedure and Fruits
ಸನಕನು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಷಾಢದಿಂದ ಆಶ್ವಿನವರೆಗೆ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ‘ಪಾಪನಾಶಕ’ ವೈಷ್ಣವ ವ್ರತವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವ್ರತಧಾರಿ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿ ಪಂಚಗವ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಕ್ರೋಧವರ್ಜಿತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿ ತಿಂಗಳ ಉಪವಾಸದ ಸಂಕಲ್ಪ ತೆಗೆದು, ಪಾರಣೆ ಭಗವದಾಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು. ಹರಿಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪಂಚಾಮೃತಸ್ನಾನ, ಅಖಂಡ ದೀಪ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ದಂತಧಾವನ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿ, ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪುನಃಪುನಃ ಮಾಸೋಪವಾಸ/ಪರಾಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಸಾದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾರಾಯಣಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಮೋಕ್ಷ ಸುಲಭವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । अन्यद् व्रत वरं वक्ष्ये तच्छृणुष्व समाहितः । सर्वापापहरं पुण्यं सर्वलोकोपकारकम् ॥ १ ॥
ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳು. ಈ ಪವಿತ್ರ ವ್ರತವು ಸರ್ವಪಾಪಹರ, ಮಹಾಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಕರವಾಗಿದೆ.
Verse 2
आषाढ्रे श्रावणे वापि तथा भाद्रपदेऽपि च । तथैवाश्विनके मासे कुर्यादेतद्वतं द्विज ॥ २ ॥
ಆಷಾಢ, ಶ್ರಾವಣ, ಭಾದ್ರಪದ ಹಾಗೂ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿಯೂ—ಓ ದ್ವಿಜ, ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 3
एतेष्वन्यतमे मासे शुल्कपक्षे जितेन्द्रियः । प्राशयेत्पञ्चगव्यं च स्वपेद्विष्णुसमीपतः ॥ ३ ॥
ಈ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲೊಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಪಂಚಗವ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಬೇಕು.
Verse 4
ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । श्रद्धया पूजयेद्विष्णुं वशी क्रोधविवार्जितः ॥ ४ ॥
ನಂತರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ, ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದೆ.
Verse 5
विद्वद्भिः सहितो विष्णुमर्चयित्वा यथोचितम् । संकल्पं तु ततः कुर्यास्त्वस्ति वाचनपूर्वकम् ॥ ५ ॥
ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ, ನಂತರ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 6
मासमेकं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव । मासान्तं पारणं कुर्वे देवदेव तवाज्ञया ॥ ६ ॥
ಹೇ ಕೇಶವ! ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವೆನು; ತಿಂಗಳಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ದೇವದೇವ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಪಾರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 7
तपोरुप नमस्तुभ्यं तपसां फल दायक । ममाभीष्टप्रदं देहि सर्वविघ्नान्निवारय ॥ ७ ॥
ಹೇ ತಪೋಮೂರ್ತೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲದಾಯಕ, ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ ಎಲ್ಲ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸು।
Verse 8
एवं समर्प्य देवस्य विष्णोर्मासव्रतं शुभम् । ततः प्रभृति मासान्तं निवसेद्धरिमन्दिरे ॥ ८ ॥
ಈ ರೀತಿ ದೇವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶುಭ ಮಾಸವ್ರತವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ತಿಂಗಳಾಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಹರಿಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 9
प्रत्यहं स्नापयेद्देवं पञ्चामृतविधानतः । दीपं निरन्तरं कुर्यात्तस्मिन्मासे हरेर्गृहे ॥ ९ ॥
ಪ್ರತಿದಿನ ಪಂಚಾಮೃತ ವಿಧಾನದಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಗೃಹ/ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು।
Verse 10
प्रत्यहं खादयेत्काष्ठं ह्यपामार्ग समुद्भवम् । ततः स्नायीत विधिन्नारायणपरायणः ॥ १० ॥
ಪ್ರತಿದಿನ ಅಪಾಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬಂದ ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಚವೆಯಬೇಕು; ನಂತರ ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣನಾಗಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 11
ततः संस्नापयेद्विष्णुं पूर्ववत्प्रयतोऽर्चयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्तियुक्तः सदक्षिणम् ॥ ११ ॥
ನಂತರ ಪೂರ್ವವಿಧಿಯಂತೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ನಿಯಮಶೀಲನಾಗಿ ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 12
स्वयं च बन्धुभिः सार्द्धं भुञ्जीत प्रयतेन्द्रियः । एवं मासोपवासांश्च व्रती कुर्यात्र्रयोदश ॥ १२ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಾನೂ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತಧಾರಿ ಹದಿಮೂರು ಮಾಸೋಪವಾಸ ವ್ರತಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 13
वर्षान्ते वेदविदुषे गां प्रदद्यात्स दक्षिणाम् । भोजयेद्वब्राह्माणांस्तत्र द्वादशैव विधानतः । शक्त्या च दक्षिणां दद्याद्रूह्यण्याभरणानि च ॥ १३ ॥
ವರ್ಷಾಂತದಲ್ಲಿ ವೇದಪಂಡಿತನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಡನೆ ಒಂದು ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 14
मासोपवासत्रितयं यः कुर्यात्संयते न्द्रियः । आप्तोर्यामस्य यज्ञस् द्विगुणं फलमश्नुते ॥ १४ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು, ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ ಯಜ್ಞದ ಫಲಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 15
चतुः कृत्वः कृतं येन पाराकं मुनिसत्तम । स लभेत्परमं पुण्यमष्टान्गिष्टोमसंभवम् ॥ १५ ॥
ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯಾರು ಪಾರಾಕ ವ್ರತವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಅವರು ಪರಮ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಎಂಟು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನ.
Verse 16
पञ्चकृत्वो व्रतमिदं कृतं येन महात्मना । अत्यन्गिष्टोमजं पुण्यं द्विगुणं प्राप्नुयान्नरः ॥ १६ ॥
ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮನು ಐದು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಅಙ್ಗಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞಜನ್ಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 17
मासोपवाषट्कं यः करोति सुसमाहितः । ज्योतिष्टोस्य यज्ञस्य फलं सोऽष्टगुणं लभेत् ॥ १७ ॥
ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರು ಮಾಸಿಕ ಉಪವಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಅಷ್ಟಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 18
निराहारः सप्तकृत्वो नरो मासोपवासकान् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् ॥ १८ ॥
ಏಳು ಬಾರಿ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಅಷ್ಟಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 19
मासोपावासान्यः कुर्यादष्टकृत्वो मुनीश्वर । नरमेधाख्ययज्ञस्य फलं पञ्चगुणं लभेत् ॥ १९ ॥
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ಎಂಟು ಬಾರಿ ಮಾಸೋಪವಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ನರಮೇಧ ಎಂಬ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಂಚಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 20
यस्तु मासोपवासांश्च नवकृत्वः समाचरेत् । गोमेधमखजं पुण्यं लभते त्रिगुणं नरः ॥ २० ॥
ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಸೋಪವಾಸಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು, ಗೋಮೇಧ ಯಜ್ಞಜನ್ಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತ್ರಿಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
दशकृत्वस्तु यः कुर्यात्पराकं मुनिसत्तम । स ब्रह्ममेधयज्ञस्य त्रिगुणं फलमश्नुते ॥ २१ ॥
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯಾರು ಪರಾಕ ವ್ರತವನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕಿಂತ ತ್ರಿಗುಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 22
एकादश पराकांश्च यः कुर्यात्संयतेन्द्रियः । स याति हरिसारुप्यं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ २२ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪರಾಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಹರಿಯ ಸಾರುಪ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲಾ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 23
त्रयोदश पराकांश्च यः कुर्यात्प्रयतो नरः । स याति परमानन्दं यत्र गत्वा न शोचति ॥ २३ ॥
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಹದಿಮೂರು ಪರಾಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 24
मासोपवासनिरता गङ्गास्नानपरायणाः । धममार्गप्रवक्तारो मुक्ता एव न सशंयः ॥ २४ ॥
ಮಾಸೋಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಗಂಗಾಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣರಾಗಿ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತರು—ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ।
Verse 25
अवीराभिर्यतिभिर्ब्रह्यचारिभिः । मासोपवासः कर्त्तव्यो वनस्थैश्च विशेषतः ॥ २५ ॥
ವೈರಾಗ್ಯಯುತ ಯತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಮಾಸೋಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವನಸ್ಥರು (ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು) ಅದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 26
नारी वा पुरुषो वापि व्रतमेतत्सुदुर्लभम् । कृत्वा मोक्षमवान्पोति योगिनामपि दुर्लभम् ॥ २६ ॥
ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಈ ವ್ರತವು ಅತಿದುರ್ಳಭ; ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದುದು।
Verse 27
गृहस्थो वानप्रस्थो वा व्रती वा भिक्षुरेव वा । मूर्खो वा पण्डितो वापि श्रुत्वैतन्मोक्षभाग्भवेत् ॥ २७ ॥
ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಾಗಲಿ, ವ್ರತಧಾರಿಯಾಗಲಿ ಭಿಕ್ಷುವಾಗಲಿ; ಮೂರ್ಖನಾಗಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಲಿ—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 28
इदं पुण्यं व्रताख्यानं नारायण परायणः । श्रृणुयाद्वाचयेद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २८ ॥
ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗಿರುವವನು ಈ ಪುಣ್ಯ ವ್ರತಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅಥವಾ ಪಠಿಸಿದರೂ—ಅವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Frequently Asked Questions
Saṅkalpa formally defines intention, duration, and the deity-centered aim of the vrata, while svasti-vācana ritually ‘seals’ the undertaking through auspicious Vedic benedictions in the presence of learned brāhmaṇas—establishing correctness (vidhi) and dharmic legitimacy.
Pañcāmṛta abhiṣeka expresses daily purification and intimate service (sevā) to the deity-form of Viṣṇu, while an unbroken lamp signifies uninterrupted devotion and wakeful presence before Hari; together they convert austerity (upavāsa) into sustained bhakti-practice.
The comparison translates the prestige of śrauta yajñas into a bhakti-austerity framework, presenting fasting as an accessible equivalent or surpassing path; it also indexes the vrata within a Vedic merit economy familiar to dharma literature.
It explicitly extends the vow’s salvific reach to women and men, householders and forest-dwellers, mendicants, and both the learned and unlearned—stating that even hearing or reciting the account with devotion to Nārāyaṇa removes sins and grants liberation-eligibility.