Dharma-ākhyāna (Discourse on Dharma): Worthy Charity, Fruitless Gifts, and the Merit of Building Ponds

Verse 1

नातद उवाच । श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः ॥ १ ॥

ನಾತದನು ಹೇಳಿದರು—ಪಾಪನಾಶಕವೂ ಇಷ್ಟಪ್ರದವೂ ಆದ ಗಂಗಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ, ಸಹೋದರನೇ, ದಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಪಾತ್ರರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳು.

Verse 2

सनक उवाच । सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै दानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २ ॥

ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವೇ ಪರಮ ಗುರು; ಆದ್ದರಿಂದ ದಾನದ ಅನಂತ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 3

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम् ॥ ३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ವೈಶ್ಯನೂ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.

Verse 4

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ४ ॥

ಕ್ರೂರನಿಗೆ, ಪುತ್ರಹೀನನಿಗೆ, ದಂಭಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಧರ್ಮತ್ಯಾಗಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 5

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ५ ॥

ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಿಗೆ, ಪರಧನವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂಚಿಸುವ (ಧರ್ಮರಹಿತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗೆ) ನೀಡಿದ ದಾನ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 6

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ६ ॥

ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಆವೃತಮನಸ್ಸಿನವನಿಗೆ, ಕೃತಘ್ನನಿಗೆ, ಮೋಸಗಾರನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಯಾಜ್ಯರಿಗಾಗಿ ಯಾಗ ಮಾಡಿಸುವವನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 7

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ७ ॥ नामैका द । वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ८ ॥

ನಿತ್ಯವೂ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನಿಗೆ, ಹಿಂಸಕನಿಗೆ, ದುಷ್ಟನಿಗೆ ಹಾಗೂ ರಸ/ಭೋಗವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವವನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 8

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ९ ॥

ಹಾಡುವುದನ್ನೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿಟ್ಟವನಿಗೆ, ಅಶೀಲಳಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವವನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 9

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १० ॥

ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಮಾಡುವವನು, ಲಿಖಿತಕಾರ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವವನು, ದೇವಲ (ದೇವಾಲಯದ ಪೂಜಾರಿ), ಗ್ರಾಮಯಾಜಕ, ಅಥವಾ ಧಾವಕ/ದೂತ—ಇವರಿಗಿತ್ತ ದಾನವು ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 10

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ११ ॥

ಇತರರಿಗಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವನು, ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾವ್ಯ ಮಾಡುವವನು, ಗದಾಧಾರಿ ದುಷ್ಟನು, ಹಾಗೂ ಅಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವನು—ಇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 11

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पौंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १२ ॥

ಶೂದ್ರನ ಅನ್ನವನ್ನು ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು, ಶೂದ್ರರ ಶವದಾಹ ಮಾಡುವವನು, ಹಾಗೂ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು—ಇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 12

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्म्मोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १३ ॥

ವಿಷ್ಣುನಾಮವನ್ನು ಮಾರುವವನು, ಸಂಧ್ಯಾಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು, ಹಾಗೂ ದುಷ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಿಂದ (ಅಯೋಗ್ಯ ದಾನಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ) ದಗ್ಧನಾದವನು—ಇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 13

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम् ॥ १४ ॥

ಹಗಲು ನಿದ್ರೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಯಾದವನು, ದುಷ್ಕರ್ಮಮಯ ಮೈಥುನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವನು, ಹಾಗೂ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು—ಇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 14

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १५ ॥

ಮಹಾಪಾತಕದಿಂದ ಕಲಂಕಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಜ್ಞಾತಿ-ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ—ಅವನು ಕುಂಡನಾಗಲಿ ಗೋಲನಾಗಲಿ—ಕೊಟ್ಟ ದಾನವು ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 15

परिवित्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम् ॥ १६ ॥

ಪರಿವಿತ್ತನಿಗೆ, ಶಠನಿಗೆ, ಪರಿವತ್ತೃಗೆ, ಪ್ರಮಾದಿಗೆ, ಸ್ತ್ರೀಜಿತನಿಗೆ, ಅತಿದುಷ್ಟನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನವೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 16

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १७ ॥

ಮದ್ಯಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಿಸುವವನಿಗೆ, ಸ್ತ್ರೀವಿಟನಿಗೆ, ಅತಿಲೋಭಿಗೆ, ಕಳ್ಳನಿಗೆ, ಪಿಶುನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನವೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 17

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद ॥ १८ ॥

ಪಾಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಸದಾ ನಿಂದಿತರಾದವರಿಂದ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು; ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಲೂ ಬೇಡ. ಆದರೆ ಸತ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನಿಗೆ, ಓ ನಾರದ, ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು।

Verse 18

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम् ॥ १९ ॥

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೀಡಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ದಾನ—ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರನು ಯಾಚಿಸಿದರೂ—ಅದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದಾನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 19

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम् ॥ २० ॥

ಹೇ ನಾರದಾ! ಪರಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಫಲವನ್ನು ಆಶಿಸಿ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರನಿಗೆ ನೀಡುವ ದಾನವು ‘ಕಾಮ್ಯ’ ಮಧ್ಯಮ ದಾನವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 20

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम् ॥ २१ ॥

ಅಪಮಾನದಿಂದಲೂ, ಹಿಂಸೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೂ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಅಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೀಡಿದ ದಾನ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಪದಿಂದ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಅಪಾತ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ—ಇವು ಮಧ್ಯಮ ದಾನವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 21

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः ॥ २२ ॥

ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಬಲಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಅಧಮ; ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮಧ್ಯಮ; ಕೇವಲ ಹರಿಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

Verse 22

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा ॥ २३ ॥

ಧನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಗತಿಗಳಿವೆ—ದಾನವಾಗಿ ವ್ಯಯವಾಗುವುದು, ಭೋಗವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದು, ಅಥವಾ ವಿನಾಶದಿಂದ ನಾಶವಾಗುವುದು.

Verse 23

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत् ॥ २४ ॥

ಯಾರು ದಾನಮಾಡಿ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಧನವು ನಾಶಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಧನಕ್ಕೆ ಫಲ ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ; ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಮಾಧವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು.

Verse 24

तरवः किं न जीवन्ति तेऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते ॥ २५ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅವುಗಳೂ ಪರಾರ್ಥಪರವೇ; ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರು, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಫಲಗಳಿಂದ ಪರಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ।

Verse 25

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा ॥ २६ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ! ಮಾನವರು ಪರಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಮೃತಸಮಾನರು. ದೇಹಶ್ರಮದಿಂದಲಾದರೂ ಧನದಿಂದಲಾದರೂ ಪರಕಾರ್ಯ ಮಾಡದ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 26

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः ॥ २७ ॥

ಮನಸಿನಿಂದಲೋ ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೋ ಪರಹಿತ ಮಾಡದವರು ಮಹಾಪಾಪಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಹೇ ನಾರದ, ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು।

Verse 27

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २८ ॥

ಅಲ್ಲಿ ದಾನಾದಿ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಗಂಗಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಸಹಿತವಾದ ಆ ಉಪದೇಶವು ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 28

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः ॥ २९ ॥

ಭಗೀರಥನ ಧರ್ಮದ ಈ ಸಂವಾದವು ಪುಣ್ಯಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಗರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಭಗೀರಥನೆಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು।

Verse 29

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान् ॥ ३० ॥

ಅವನು ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವೀಪಗಳೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಾಗರಗಳೊಡನೆ—ಆಳಿದನು. ನಿತ್ಯ ಸರ್ವಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪ, ಪ್ರತಾಪವಂತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 30

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः ॥ ३१ ॥

ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂದರ್ಪನಂತೆ; ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಿ ಯಜಮಾನ-ಪೋಷಕ; ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ ಅಚಲ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಧರ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 31

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने ॥ ३२ ॥

ಓ ಮುನೇ, ಅವನು ಸರ್ವ ಶುಭಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನ, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ, ಸರ್ವ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮಾಯುಕ್ತ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದಕರನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 32

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः ॥ ३३ ॥

ಅವನು ನಿತ್ಯ ಆತಿಥ್ಯಸತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರ, ವಾಸುದೇವಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ರತ, ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಗುಣನಿಧಿ, ಮೈತ್ರೀಸ್ವಭಾವಿ, ಕಾರುಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಧೀ ಆಗಿದ್ದನು.

Verse 33

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा हृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः ॥ ३४ ॥

ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಭಗೀರಥನಂತಹ ರಾಜನನ್ನು ತಿಳಿದು ಧರ್ಮರಾಜ (ಯಮ) ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ಒಮ್ಮೆ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಬಂದನು.

Verse 34

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम् ॥ ३५ ॥

ಧರ್ಮರಾಜನು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ರಾಜನು ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟ ವಿಧಾನದಂತೆ ಅವರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಧರ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 35

धर्मराज उवाच । राजन्धर्मविदां श्रेष्टप्रसिद्धोऽसि जगत्र्रये । धर्मराजोऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः ॥ ३६ ॥

ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯ. ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಧರ್ಮರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದೆನು.

Verse 36

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवोत्कुष्टगुणप्रियाः ॥ ३७ ॥

ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಸರ್ವಭೂತಹಿತದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರುವವನನ್ನು ನೋಡಲು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಗುಣಪ್ರಿಯರು, ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು.

Verse 37

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणास्सन्तश्च देवताः ॥ ३८ ॥

ಓ ಭೂಪತೇ, ಎಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ವಾಸವಾಗಿದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗುಣಗಳು, ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम् ॥ ३९ ॥

ಅಹೋ ರಾಜನೇ, ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನಿನ್ನ ಚರಿತೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶೋಭನವಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಭೂತಹಿತದ ಭಾವನೆ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳು ನಮ್ಮಂತಹವರಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ಲಭ.

Verse 39

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४० ॥

ಧರ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಭಗೀರಥನು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ವಿನಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ಮೃದು ವಚನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 40

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत् ॥ ४१ ॥

ಭಗೀರಥನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ನೀವು ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞರು, ಸಮದರ್ಶಿಗಳು, ದೇವೇಶ್ವರರು. ಪರಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ.

Verse 41

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः ॥ ४२ ॥

ಯಾವ ಯಾವ ವಿಧದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ? ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಯಾವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಎಷ್ಟು ಯಾತನೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ಯಾರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ?

Verse 42

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥ ४३ ॥

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನಿಮ್ಮಿಂದ ಯಾರು ಸನ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಯಾರು ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 43

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः श्रृणु भक्तितः ॥ ४४ ॥

ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಸಾಧು ಸಾಧು, ಹೇ ಮಹಾಬುದ್ಧೇ! ನಿನ್ನ ಮತಿ ನಿರ್ಮಲವೂ ದೃಢವೂ ಆಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 44

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः ॥ ४५ ॥

ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಧರ್ಮಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಭಯಂಕರವಾದ ಅಸಂಖ್ಯ ಯಾತನೆಗಳೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 45

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४६ ॥

ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಶತಮಾನಗಳೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 46

वृत्तिदानं द्विजानां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ४७ ॥

ದ್ವಿಜರಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ) ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವ ದಾನವು ಮಹಾಪುಣ್ಯವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಅಕ್ಷಯಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 47

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४८ ॥

ಕುಟುಂಬಿಯ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗಾಗಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಿಗಾಗಲಿ, ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಶ್ರೋತ್ರಿಯನಿಗಾಗಲಿ ದಾನ ನೀಡಿ ಅವನ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವವನ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 48

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मोदते ॥ ४९ ॥

ಆ ದ್ವಿಜನು ಮಾತೃವಂಶ ಮತ್ತು ಪಿತೃವಂಶ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕೋಟಿಕುಲಗಳಿಂದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಪಕಾಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 49

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै ॥ ५० ॥

ಭೂಮಿಯ ಧೂಳಿಕಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಬಹುದು, ಮಳೆಯ ಹನಿಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೃತ್ತಿಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳನ್ನು ವಿಧಾತನೂ ಸಹ ಎಣಿಸಲಾರನು।

Verse 50

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः ॥ ५१ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ನೀಡುವವನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?

Verse 51

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु तप्तं तेनाखिलं तपः ॥ ५२ ॥

ಯಾರು ನಿತ್ಯವೂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನಂತೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಅವನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ತಪಸ್ಸೂ ನೆರವೇರಿದೆ।

Verse 52

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ५३ ॥

ಯಾರು ‘ಕೊಡಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇತರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಆ ದಾನದ ಫಲವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇನ್ನೇನು ಬಹಳ ಮಾತು?

Verse 53

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा ॥ ५४ ॥

ಯಾರು ಕೆರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಸುತ್ತಾನೋ—ತಾನೇ ಮಾಡಲಿ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಮಾಡಿಸಲಿ—ಅದರ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳಲು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಸಾಕಾಗದು।

Verse 54

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ५५ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಾದರೂ ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಿದರೆ, ಆ ಕೆರೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 55

एकाहमपि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि ॥ ५६ ॥

ಒಬ್ಬನು ಒಂದೇ ದಿನವಾದರೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ (ಉದಕದಾನ/ಅರ್ಘ್ಯ) ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 56

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च ॥ ५७ ॥

ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕನಾಗುವ ಮನುಷ್ಯನು ಕೂಡ ಅದೇ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನೂ ಆ ಫಲವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 57

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः ॥ ५८ ॥

ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹೊರಗೆ ಎಸೆದವನು—ಅದು ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಾದರೂ—ಕೋಟಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 58

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः ॥ ५९ ॥

ಹೇ ನೃಪೋತ್ತಮ, ಯಾರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅಥವಾ ಪೂಜ್ಯ ಗುರುಗಳು ಸಂತೃಪ್ತರಾಗುವರೋ, ಅವನು ಕೆರೆ-ಪುಣ್ಯದ ಪಾಲುದಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಶ್ರುತಿ ಉಪದೇಶ।

Verse 59

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं श्रृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६० ॥

ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 60

गौडदेशेऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतापी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः ॥ ६१ ॥

ಗೌಡದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತನಾದ ವೀರಭದ್ರಕನೆಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ಮಹಾಪ್ರತಾಪಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವವನು.

Verse 61

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी ॥ ६२ ॥

ಅವನು ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಕುಲಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಪಂಡಿತರ ಮಿತ್ರನಾಗಿ, ಧನವಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ರಾಜನ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ರಾಣಿಯ ಹೆಸರು ಚಂಪಕಮಂಜರಿ.

Verse 62

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम् ॥ ६३ ॥

ಆ ರಾಜನ ಮಹಾಮಂತ್ರಿಗಳು ಮಾಡಿದದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವರು. ಅವರು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಧರ್ಮವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 63

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्यघातकम् ॥ ६४ ॥

ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಘಾತಕ (ಮಹಾಪಾತಕಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 64

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्मकान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः श्रृणोति विधिपूर्वकम् ॥ ६५ ॥

ಇಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಮನು ಮೊದಲಾದ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತಕರು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು, ಆ ರಾಜನು ಸದಾ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 65

न कोऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्येऽवरोऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः ॥ ६६ ॥

ಧರ್ಮದಿಂದ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅತಿ ಕೀಳಾದವನೂ ಸಹ ಅನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 66

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने ॥ ६७ ॥

ಹೀಗೆ ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನವಾದ ಸಮತ್ವವು ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದು ಆ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ರಾಜತ್ವಕ್ಕೆ ಶುಭಕರವಾಯಿತು. ಒಂದು ಬಾರಿ ಆ ರಾಜನು ಮಹಾವನಕ್ಕೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದನು।

Verse 67

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै ॥ ६८ ॥

ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಆ ರಾಜನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೂರ್ಯನ ತನಕ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ದೈವವಶಾತ್ ಬೇಟೆಯ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ಅತಿಶ್ರಾಂತನಾದನು।

Verse 68

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् ॥ ६९ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ನೃಪತಿಗೆ ಒಂದು ಸರೋವರದ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಸರೋವರ ಒಣಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು।

Verse 69

किमयं सरसीश्रृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः ॥ ७० ॥

ಸರೋವರದ ಶೃಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಈ ಭೂಭಾಗವೇನು? ಇದನ್ನು ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು? ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು, ಅದರಿಂದ ಈ ರಾಜನು ಬದುಕುವನು?

Verse 70

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवाप्तवान् ॥ ७१ ॥

ಆಮೇಲೆ, ನೃಪೋತ್ತಮನೇ, ಅವಳಿಗೆ ಒಂದು ಯುಕ್ತಿ ಉದಯವಾಯಿತು; ಕೈಮಾತ್ರ ಆಳದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದಳು.

Verse 71

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः ॥ ७२ ॥

ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜನಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತು; ಹಾಗೆಯೇ, ಭೂಮೀಶನೇ, ‘ಬುದ್ಧಿಸಾಗರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ತೃಪ್ತರಾದರು.

Verse 72

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा ॥ ७३ ॥

ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಆ ‘ಬುದ್ಧಿಸಾಗರ’ನು ಭೂಪನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ, ಈ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಹಿಂದೆ ಮಳೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಿತ್ತು.”

Verse 73

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मेऽनघ ॥ ७४ ॥

ಇಂದು ಅವಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಸಂಕಲ್ಪ ನನಗೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ದೇವನೇ, ನಿರ್ದೋಷನೇ, ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡು.

Verse 74

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदेऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः ॥ ७५ ॥

ಮಂತ್ರಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ತಾನೇ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಉದ್ಧತನಾದನು।

Verse 75

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सोऽपि बुद्धिसागरको मुदा ॥ ७६ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಳಗೆ ಆತನನ್ನೇ ಶುಭಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಸಾಗರನೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 76

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम् ॥ ७७ ॥

ಆ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿ ಆ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಾಗರದಂತೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ಧತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಐವತ್ತು ಧನುಷ್ಯಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 77

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ ७८ ॥

ಅವನು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಆಳವೂ ದೃಢವೂ ಆದ ಸರೋವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ಸರೋವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದನು।

Verse 78

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वेऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम् ॥ ७९ ॥

ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಹೇ ಭೂಪ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ದಾಹಗೊಂಡ ಪಥಿಕರೂ ಆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಶುಭವಾದ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ಪಡೆಯತೊಡಗಿದರು।

Verse 79

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवाँल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो ॥ ८० ॥

ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಆಯುಷ್ಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಂತ್ರಿ—ಬುದ್ಧಿಸಾಗರ—ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 80

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिंकरः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ८१ ॥

ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು—ಧರ್ಮಲಿಪಿಕಾರನನ್ನು—ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ; ಆಗ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಆ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು।

Verse 81

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति ॥ ८२ ॥

ಭೂಪತೇ, ನಿಮ್ಮ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವನೇ ಸ್ವತಃ ಉಪದೇಶಕನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ‘ಧರ್ಮ’ವೆಂಬ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಲು ಅರ್ಹನು।

Verse 82

इत्युक्ते चित्रगुप्तेन समाज्ञप्तो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः ॥ ८३ ॥

ನೃಪನೇ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ‘ಧರ್ಮ’ವೆಂಬ ವಿಮಾನವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಸಾಗರನು ಏರಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಆದೇಶವಾಯಿತು।

Verse 83

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः ॥ ८४ ॥

ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲದ ಬಳಿಕ, ರಾಜನೇ, ಆ ರಾಜ ವೀರಭದ್ರಕನು ಮೃತನಾಗಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।

Verse 84

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम् ॥ ८५ ॥

ಅಲ್ಲಿ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ನಾನೂ ಅವನನ್ನು ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಅವುಗಳ ಫಲಗಳೂ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದೆನು. ಆಗ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಪದ್ಮಜ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 85

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितोऽभूद्यथाश्रृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा ॥ ८६ ॥

ಆಗ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ನಾನು ರಾಜನಿಗೆ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದೆನು—ಹೇಗೆ ನಡೆದಿತೋ ಕೇಳು. ಹೇ ಭೂಪಾಲ, ಮರಳುಪರ್ವತದ ಆಚೆಯಿರುವ ಎತ್ತರದ ಸಮತಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 86

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रलमबुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम ॥ ८७ ॥

ಲಾವಕನೆಂಬ ಆ ವರಾಹನು ತನ್ನ ತುಂಡಿನಿಂದ ತೋಡಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಆಳಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಗೆದನು. ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲದ ಬಳಿಕ, ಹೇ ನೃಪೋತ್ತಮ, ಅದೇ ವರಾಹನು ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿದನು.

Verse 87

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततोऽन्यदाऽमुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः ॥ ८८ ॥

ಹೇ ಭೂಪತೇ, ಮೊದಲಿಗೆ ಅವನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೈ ಆಳಕ್ಕೆ ತೋಡಿ, ತನ್ನ ಚಂಚುವಿನಿಂದ ನೀರನ್ನು ತಂದನು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಕಾಲ್ಯಾ ಮಾಡಿದ ಅದೇ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಎರಡು ಕೈಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಆಯಿತು.

Verse 88

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः ॥ ८९ ॥

ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಅಗೆದ ಆ ಜಲಕುಂಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಉಳಿಯಿತು. ದಾಹದಿಂದ ಕಲುಷಿತರಾದ ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಜೀವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟವು.

Verse 89

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम् ॥ ९० ॥

ನಂತರ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಓ ಸುವ್ರತನೇ, ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೈ ಆಳದ ಗುಂಡಿ ತೋಡಲಾಯಿತು; ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಜಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

Verse 90

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषादनन्तरम् ॥ ९१ ॥

ಆ ಹಾಲು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಅರಣ್ಯವಾಸಿ ಜೀವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು. ಜಲವು ಒಣಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿರಿ.

Verse 91

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया ॥ ९२ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಓ ರಾಜನೇ, ಕೈಯಿಂದ ತೋಡಿದಾಗ ಜಲ ದೊರಕಿತು. ನಂತರ ಅವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ, ಓ ನೃಪತೇ, ನೀವು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು/ಸಲಹೆಗೆ ಕರೆಸಿದರು.

Verse 92

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं तत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः ॥ ९३ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ಧನುಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ತೋಡಿದಾಗ ಮಹಾಜಲರಾಶಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಅದು ವಿಶಾಲ ಸರೋವರವಾಯಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಕಾರಿಯಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು.

Verse 93

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह ॥ ९४ ॥

ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಫಲದಿಂದ, ಓ ಜಗತೀಪತೇ, ಈ ಐವರೂ ಧರ್ಮ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿದ್ದಾರೆ. ನೀವೂ, ಓ ಅಣೀಯ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಏರಿ.

Verse 94

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक् ॥ ९५ ॥

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಓ ಭೂಮಿಪ, ನನ್ನ ಆ ರಾಜನು ಆ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿದನು; ತನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿ ಅರವತ್ತಾರನೆಯ ರಾಜನಾದನು।

Verse 95

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ ९६ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆರೆ (ತಡಾಗ) ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ಜನ್ಮದಿಂದ ಮರಣಾಂತವರೆಗೆ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 96

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सोऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम् ॥ ९७ ॥

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಸರೋವರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 97

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्माख्याने द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಪ್ರಥಮಪಾದದಲ್ಲಿನ ‘ಧರ್ಮಾಖ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ದ್ವಾದಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।