The Origin of the Gaṅgā and the Gods’ Defeat Caused by Bali

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—‘ಗಂಗಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆ ನದಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಾಗ್ರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಭ್ರಾತಾ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದರೆ ಅವಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳು.

Verse 2

सनक उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदतां श्रृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥

ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಿರಪರಾಧ ನಾರದಾ, ಕೇಳು; ಗಂಗೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವಳನ್ನು ಹೇಳುವವರಿಗೂ ಕೇಳುವವರಿಗೂ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುವಳು, ಪಾಪನಾಶಿನಿ.

Verse 3

आसीदिंद्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च ॥ ३ ॥

ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಜನಕ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿಯರು ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ದಿತಿ ಮತ್ತು ಅದಿತಿ.

Verse 4

अदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः ॥ ४ ॥

ಅದಿತಿ ದೇವಮಾತೆ, ದಿತಿ ದೈತ್ಯರ ಜನನಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಳೆ. ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಆ ಇಬ್ಬರ ಪುತ್ರರು ಸದಾ ಪರಸ್ಪರ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 5

सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिदैंत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली ॥ ५ ॥

ದೈತ್ಯರು ಸದಾ ಪೂರ್ವದೇವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ, ದಿತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಬಲಶಾಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವೇ ಆದಿದೈತ್ಯನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

प्रह्लादस्तस्य पुत्रो।़भूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान् ॥ ६ ॥

ಅವನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು—ಅತಿಮಹಾನ್, ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಪುತ್ರ ವಿರೋಚನನು, ದ್ವಿಜರ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ) ಭಕ್ತನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 7

तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः ॥ ७ ॥

ಅವನ ಪುತ್ರನು ಅತಿತೇಜಸ್ವಿ, ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಬಲಿಯು. ಹೇ ಮುನೇ, ಅವನೇ ದೈತ್ಯರ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷകനಾಗಿ ಆದನು.

Verse 8

बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे ॥ ८ ॥

ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಸಮಸ್ತ ವಸುಧೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

Verse 9

गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्वरथा मुनींद्र । गजेगजे पंचशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा ॥ ९ ॥

ಹೇ ಮುನೀಂದ್ರ! ಅವನಿಗೆ ಅಯುತ, ಕೋಟಿ, ಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಗಜಗಳಿದ್ದು, ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವರಥಗಳೂ ಇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಜಕ್ಕೂ ಐನೂರು ಪದಾತಿಗಳು—ಅಂತಹ ಅನನ್ಯ ಸೇನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ?

Verse 10

अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजोऽभूत् ॥ १० ॥

ಅಮಾತ್ಯರ ಕೋಟಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಅಗ್ರ ಅಮಾತ್ಯರು—ಕುಂಭಾಂಡ ಮತ್ತು ಕೂಪಕರ್ಣ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಣನು ಶೌರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಂದೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ, ಬಲಿಯ ಶತಪುತ್ರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪೌತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 11

बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन् ॥ ११ ॥

ದೇವರನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಬಲಿ ಮಹಾಸೈನ್ಯಸಹ ಹೊರಟನು. ಧ್ವಜಗಳ ಅಲೆಯುವ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಮಾಡಿತು—ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಂಚು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಸ್ಮರಣೆಯಾದಂತೆ.

Verse 12

अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च ॥ १२ ॥

ವೃತ್ರಾರಿ (ಇಂದ್ರ)ನ ಪುರಿಗೆ ತಲುಪಿ, ದೇವಶತ್ರುವು ಸಿಂಹಸಮಾನವಾಗಿ ಘನವಾದ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಅದನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಆಗ ದೇವರೂ ಸಹ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು—ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ.

Verse 13

ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पांतमेघानिर्धोषं डिंडिंमध्वनिसंभ्रमम् ॥ १३ ॥

ನಂತರ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ನಡುವೆ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು—ಅದರ ಗರ್ಜನೆ ಕಲ್ಪಾಂತದ ಮೇಘಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ, ಮತ್ತು ರಣಡಿಂಡಿಮಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಭ್ರಮ-ಕಲಕಲ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 14

मुमुचुः शरजालानि दैंत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामेऽत्यन्तदारुणे ॥ १४ ॥

ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾದ ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು ದೇವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣಜಾಲವನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು; ದೇವರೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದೈತ್ಯಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು।

Verse 15

जहि दारय भिंधीते छिंधि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत् ॥ १५ ॥

“ಹೊಡೆ! ಹರಿದುಬಿಡು! ಚುಚ್ಚು! ಕತ್ತರಿಸು! ಕೊಲ್ಲು! ಬಡಿದುರು!”—ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಕೂಗುತ್ತಾ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಯೋಧರಿಂದ ಮಹಾಘೋಷ ಉಂಟಾಯಿತು।

Verse 16

शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः ॥ १६ ॥

ಯುದ್ಧದುಂದುಭಿಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ದೇವದ್ವೇಷಿಗಳ ಪುನಃಪುನಃ ಸಿಂಹನಾದ, ರಥಗಳ ಖಣಖಣ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳ ಕಠೋರ ಸೀಸಾಟ-ಝಂಕಾರದಿಂದ ರಣಭೂಮಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು।

Verse 17

अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयोऽभवत् ॥ १७ ॥

ಕುದುರೆಗಳ ಹೇಷಧ್ವನಿ, ಆನೆಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸಿನ ಟಂಕಾರದಿಂದ ಲೋಕವೆಲ್ಲ ಶಬ್ದಮಯವಾದಂತೆ ಆಯಿತು।

Verse 18

सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत् ॥ १८ ॥

ದೇವರು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಬಿಡಿಸಿದ ಬಾಣಗಳ ಆಘಾತ-ಚೂರ್ಣನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ದಗ್ಧವಾದಂತೆ ಕಂಡು, ಅವನು ಇದು ಅಕಾಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು।

Verse 19

बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव ॥ १९ ॥

ದೇವದ್ವೇಷಿಗಳ ಸೇನೆ ಮಿಂಚಿತು, ಸ್ಫುರಿಸುವ ಶಸ್ತ್ರಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ; ಅದು ಚಲಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ, ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ ತೋಚಿತು.

Verse 20

तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्देवास्ते लघुविक्रमाः ॥ २० ॥

ಆ ಮಹಾಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದೇವಶತ್ರುಗಳು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಎಸೆದಾಗ, ಆ ಚುರುಕು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ದೇವರುಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಚೂರ್ನಮಾಡಿದರು.

Verse 21

केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन् ॥ २१ ॥

ಕೆಲವರು ಆನೆಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳನ್ನು, ರಥಗಳಿಂದ ರಥಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದರು; ಕೆಲವರು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿದರು; ಮತ್ತವರು ಗದೆ ಮತ್ತು ದಂಡಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬಡಿದರು.

Verse 22

परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रांतासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः ॥ २२ ॥

ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರಿಧಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತಗೊಂಡ ಕೆಲವರು ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು, ಪ್ರಾಣವಾಯು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

Verse 23

ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन् ॥ २३ ॥

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮರದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದ ದೈತ್ಯರು ದೇವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದರು; ದೇವಸ್ವರೂಪರಾದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ದೈತ್ಯರ ಮೇಲೆಯೇ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.

Verse 24

अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः ॥ २४ ॥

ಆಗ ದೈತ್ಯಗಣಗಳು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ದೇವರ ಭಾರೀ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಾಡಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ನಾನಾವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದರು।

Verse 25

दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खङ्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः ॥ २५ ॥

ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ, ಭಿಂದಿಪಾಲ ಜಾವೆಲಿನ್‌ಗಳಿಂದ, ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ, ಪರಶು ಹಾಗೂ ತೋಮರಗಳಿಂದ, ಕಬ್ಬಿಣದ ದಂಡಗಳಿಂದ, ಚೂರಿಕಗಳಿಂದ, ಕುಂತಗಳಿಂದ, ಚಕ್ರಾಯುಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಶಂಕು-ಕೀಲಗಳಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು।

Verse 26

मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः ॥ २६ ॥

ಅವರು ಮುಸಲಗಳಿಂದ, ಅಂಕುಶಗಳಿಂದ, ಲಾಂಗಲಗಳಿಂದ, ಪಟ್ಟಿಶಗಳಿಂದ; ಶಕ್ತಿ ಭಾಲಗಳಿಂದ, ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ, ಶತಘ್ರೀ (ಮುಳ್ಳುಗದೆ)ಗಳಿಂದ, ಪಾಶಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತಲಮುಷ್ಟಿ (ಮುಷ್ಟಿ-ಶಸ್ತ್ರ)ಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು।

Verse 27

शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैस्समुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः ॥ २७ ॥

ಶೂಲಗಳು, ನಾಳೀಕ-ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳು, ಎಸೆಯಬಹುದಾದ ಅಸ್ತ್ರಗಳು, ಮುದ್ಗರಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ರಥ, ಕುದುರೆ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಆ ರಣವು ಗಾಢ ಗೊಂದಲವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು।

Verse 28

देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्त्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम् ॥ २८ ॥

ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ದೈತ್ಯರ ಮೇಲೆ ನಾನಾವಿಧ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು. ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಸಾವಿರ (ವರ್ಷಗಳು) ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು।

Verse 29

अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ २९ ॥

ಆಗ ದೈತ್ಯಬಲವು ವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿ ದೇವರುಗಳು ಪರಾಭವಗೊಂಡರು; ಸುರಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು।

Verse 30

नररुपपरिच्छन्ना विचेरुरवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः ॥ ३० ॥

ಅವರು ಮಾನವರೂಪದ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು; ವೈರೋಚನಿಯು ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣನಾಗಿ ತ್ರಿಭುವನವನ್ನು ಸುತ್ತಾಡಿದನು।

Verse 31

बुभुजेऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः ॥ ३१ ॥

ಅವ್ಯಾಹತ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾದ ಶ್ರೀಯುಳ್ಳ ಮಹಾಬಲವಂತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರೀಣಿಸಲು ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 32

इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः ॥ ३२ ॥

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಇಂದ್ರತ್ವವನ್ನೂ ದಿಕ್ಪಾಲತ್ವವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತವೆ; ದೇವರನ್ನು ಪ್ರೀಣಿಸಲು ದ್ವಿಜರು ಮಾಡುವ ಮಖಯಜ್ಞಗಳು ಇಂತಹ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ।

Verse 33

तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता ॥ ३३ ॥

ಆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದೈತ್ಯರಾಜನೇ ಹವಿಯನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹಾಗೆ ಕಂಡ ದೇವಮಾತೆ ಅದಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದಳು।

Verse 34

वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छंती दैत्यानां च पराजयम् ॥ २४ ॥

“ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ವ್ಯರ್ಥ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳು ಹಿಮವದ್ಗಿರಿಗೆ ಹೋದಳು. ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯರ ಪರಾಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿದಳು।

Verse 35

हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपेऽतिदुष्करम् । किंचित्कालं समासीना तिष्टंती च ततः परम् ॥ ३५ ॥

ಹರಿಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೀನಳಾಗಿ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು. ಕೆಲಕಾಲ ಕುಳಿತು, ನಂತರ ನಿಂತು ಕೂಡ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಳು।

Verse 36

पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कंचित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना ॥ ३६ ॥

ಬಹುಕಾಲ ಅವಳು ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು; ನಂತರ ಕಾಲಿನ ಅಗ್ರಭಾಗದ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನಿಂತಳು. ಕೆಲಕಾಲ ಫಲಾಹಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬಳಿಕ ಒಣಗಿ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನೇ ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು।

Verse 37

ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सच्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमात्मना ॥ ३७ ॥

ನಂತರ ಅವಳು ದಾಹ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿ, ವಾಯುವನ್ನೇ ಭೋಜನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಸತ್-ಚಿತ್-ಆನಂದಘನವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಳು।

Verse 38

दिव्याब्दानां सहस्त्रं सा तपोऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनोऽदितिम् ॥ ३८ ॥

ಓ ನಾರದಾ! ಅವಳು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ಆ ದುರ್ಗಮ ತಪಸ್ಸಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಮಾಯಾವಿ ದೈತ್ಯರು ಅದಿತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದಾದರು।

Verse 39

देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम् ॥ ३९ ॥

ದೇವತಾರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಲಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು— “ಓ ತಾಯಿ, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ?”

Verse 40

यदि जानन्ति दैतेया महदुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम् ॥ ४० ॥

ದೈತ್ಯರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖಬಹುಳವಾದ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಷಯಕಾರಣವಾದ ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 41

प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशँसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः ॥ ४१ ॥

ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸುಕೃತವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಸಾಧನಕ್ಕೆ ತತ್ಪರರಾದವರು ದೇಹವನ್ನು ಯತ್ನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅದೇ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

Verse 42

ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय ॥ ४२ ॥

ದೇಹವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಸुभಗೇ, ಸುಖವಾಗಿ ಇರು; ನಮ್ಮನ್ನು—ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು—ಕಾಡಿಸಬೇಡ.

Verse 43

मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापि यत्र गावो महीरुहाः ॥ ४३ ॥

ಓ ತಾಯಿ, ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ-ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಜನರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮೃತಪ್ರಾಯರು. ಹಸುಗಳಾಗಲಿ ಇತರ ಪಶುಗಳಾಗಲಿ—ಎಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟ ಮರಗಳಂತೆ ಕೇವಲ ಭಾರವಹಿಸುವ ಪಶುವೆಂದು ಕಾಣುವರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಜಡವಾಗಿ ಹೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 44

न लभन्ते सुखं किंचिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतोऽपि वा ॥ ४४ ॥

ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯರು; ಅವರು ಮೃತಸಮಾನರು—ದರಿದ್ರರಾಗಲಿ, ರೋಗಿಗಳಾಗಲಿ, ದೂರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ ಸಹ।

Verse 45

मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च ॥ ४५ ॥

ತಾಯಿಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಅನ್ನದಲ್ಲಾಗಲಿ, ನೀರಲ್ಲಾಗಲಿ, ಧನಾದಿಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪ್ರಿಯರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ।

Verse 46

कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम् ॥ ४६ ॥

ತಾಯಿಯ ಕಡೆಗೆ ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ವಿಮುಖರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಧರ್ಮಪರಾಯಣ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲ, ಪತಿಪ್ರಾಣ ಸಾಧ್ವಿ ಪತ್ನಿಯೂ ಇಲ್ಲ—ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅರಣ್ಯವೇ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ।

Verse 47

धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः ॥ ४७ ॥

ನಾರಾಯಣಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರ ‘ಧರ್ಮ’ವೂ ಶೂನ್ಯವೇ; ಧನವೂ ಸತ್ಭೋಗವಿಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ. ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಮನೆ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ತಾಯಿಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯ।

Verse 48

तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः ॥ ४८ ॥

“ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಆರ್ಥರಾದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು” ಎಂದು ದೈತ್ಯರು ಹೇಳಿದರೂ, ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾದ ಅದಿತಿ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 49

एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम् ॥ ४९ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಅಸುರರು ಹರಿಧ್ಯಾನಪರಾಯಣಳಾದ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ಮನೋರಥೆಯನ್ನು ಹತಮಾಡಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದರು।

Verse 50

कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात् ॥ ५० ॥

ಕಲ್ಪಾಂತದ ಮೇಘಗಳ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕಾನನವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು।

Verse 51

शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः ॥ ५१ ॥

ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ನಾನಾ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಕಾನನ; ಅದನ್ನು ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಹೋದ ದೈತ್ಯರೂ ಅದೇ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದರು।

Verse 52

सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना ॥ ५२ ॥

ಅವಳೇ ಮಾತ್ರ—ಸುರರ ಜನನಿ—ಅಚ್ಯುತನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಚಿತ್ತಳಾಗಿ—ಉಳಿದಳು; ಸ್ವಜನಾನುಕಂಪಿ, ದೈತ್ಯಾಂತಕನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುದರ್ಶನವು ಅವಳನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರಕ್ಷಿಸಿತು।

Verse 53

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तौ बलिकृतदेवपराजयवर्णनन्नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಪ್ರಥಮ ಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಗಂಗೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಲಿಕೃತ ದೇವಪರಾಜಯ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ದಶಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।