Anadhyaya and the Winds: From Vedic Recitation Protocol to Sanatkumara’s Moksha-Upadesha

Verse 1

सनन्दन उवाच । अवतीर्णेषु विप्रेषु व्यासः पुत्रसहायवान् । तूर्ष्णीं ध्यानपरो धीमानेकांते समुपाविशत् ॥ १ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದನು—ವಿಪ್ರರು ಇಳಿದು ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಪುತ್ರಸಹಿತ ಧೀಮಂತನಾದ ವ್ಯಾಸರು ಮೌನವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಪರರಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು।

Verse 2

तमुवाचाशरीरी वाक् व्यासं पुत्रसमन्वितम् । भो भो महर्षे वासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते ॥ २ ॥

ಆಗ ಪುತ್ರಸಹಿತ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಹೇಳಿತು—“ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ಓ ವಾಸಿಷ್ಠ! ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷ, ಅಂದರೆ ಪವಿತ್ರ ವೈದಿಕ ಘೋಷ, ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.”

Verse 3

एको ध्यानपरस्तूष्णीं किमास्से चिंतयन्निव । ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतोऽयं न शोभते ॥ ३ ॥

ನೀನು ಏಕೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮೌನವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಪರನಾಗಿ, ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಂತೆ ಕುಳಿತಿರುವೆ? ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪರ್ವತ ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 4

तस्मादधीष्व भगवन्सार्द्धं पुत्रेण धीमता । वेदान्वेदविदा चैव सुप्रसन्नमनाः सदा ॥ ४ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಭಗವನ್, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುತ್ರನೊಡನೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡು; ವೇದವಿದನೊಡನೆಯೂ, ಸದಾ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಶಾಂತಮನಸ್ಸಿನಿಂದಿರು।

Verse 5

तच्छुत्वा वचनं व्यासो नभोवाणीसमीरितम् । शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत् ॥ ५ ॥

ಆಕಾಶವಾಣಿಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಸರು, ಪುತ್ರ ಶುಕನೊಡನೆ, ವೇದಗಳ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪಠಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು।

Verse 6

तयोरभ्यसतोरेवं बहुकालं द्विजोत्तम । वातोऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवीजितः ॥ ६ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಹೀಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸಮುದ್ರಗಾಳಿಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತವಾದ ಅತಿಭಯಂಕರವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸತೊಡಗಿತು।

Verse 7

ततोऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् । शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः ॥ ७ ॥

ಆಗ ವ್ಯಾಸರು ಪುತ್ರನನ್ನು ತಡೆದು, “ಇದು ಅನಧ್ಯಾಯ ಕಾಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಶುಕನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತುಂಬಿದವನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 8

अपृच्छत्पितरं तत्र कुतो वायुरभूदयम् । आख्यातुमर्हति भवान्सर्वं वायोर्विचेष्टितम् ॥ ८ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು—“ಈ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು? ವಾಯುವಿನ ಸಮಸ್ತ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ನೀವು ಯೋಗ್ಯರು.”

Verse 9

शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमविस्मितः । अनध्यायनिमित्तऽस्मिन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ९ ॥

ಶುಕನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಸರು ಪರಮವಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರು; ಮತ್ತು ಅನಧ್ಯಾಯ (ವೇದಾಧ್ಯಯನ-ನಿಷೇಧ) ಎಂಬ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದು ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 10

दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः । तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्ये व्यवस्थितः ॥ १० ॥

ನಿನಗೆ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದೆ. ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀ.

Verse 11

तस्यात्मनि स्वयं वेदान्बुद्ध्वा समनुचिंतय । देवयानचरो विष्णोः पितृयानश्च तामसः ॥ ११ ॥

ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ವೇದಗಳನ್ನು ಅರಿತು ಸಮ್ಯಕ್ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದವನು ವಿಷ್ಣುವಿನತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಿತೃಯಾನವು ತಾಮಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯದು.

Verse 12

द्वावेतौ प्रत्ययं यातौ दिवं चाधश्च गच्छतः । पृथिव्यामंतरिक्षे च यतः संयांति वायवः ॥ १२ ॥

ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳೇ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ—ಒಂದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲೂ ವಾಯುಗಳು ಹರಿದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

Verse 13

सप्त ते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः । तत्र देवगणाः साध्याः समभूवन्महाबलाः ॥ १३ ॥

ವಾಯುವಿನ ಏಳು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ—ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ. ಆ (ಮಾರ್ಗ/ಪ್ರದೇಶ)ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ‘ಸಾಧ್ಯ’ ಎಂಬ ದೇವಗಣಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.

Verse 14

तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः । उदानस्तस्य पुत्रोऽभूव्द्यानस्तस्याभवत्सुतः ॥ १४ ॥

ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಜಯಿಸಲು ದುಸ್ತರನಾದ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ಪುತ್ರ ಉದಾನ; ಉದಾನದ ಪುತ್ರ ಧ್ಯಾನನು ಜನಿಸಿದನು॥೧೪॥

Verse 15

अपानश्च ततो जज्ञे प्राणश्चापि ततः परम् । अनपत्योऽभवत्प्राणो दुर्द्धर्षः शत्रुमर्दनः ॥ १५ ॥

ಅನಂತರ ಅಪಾನನು ಜನಿಸಿದನು; ಅದರ ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಣನೂ ಜನಿಸಿದನು. ಪ್ರಾಣನು ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದನು—ದುರ್ಧರ್ಷ, ಭಯಂಕರ, ಶತ್ರುಮರ್ಧನನು॥೧೫॥

Verse 16

पृथक्क्र्म्माणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथा तथा । प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टा वर्तयते पृथक् ॥ १६ ॥

ಇದೀಗ ಅವುಗಳ (ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳ) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ವಾಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ॥೧೬॥

Verse 17

प्रीणनाञ्चैव सर्वेषां प्राण इत्यभिधीयते । प्रेषयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांस्तथा ॥ १७ ॥

ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಪ್ರಾಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಮೇಘಸಮೂಹಗಳನ್ನು, ಧೂಮಜನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಉಷ್ಮಜನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ॥೧೭॥

Verse 18

प्रथमः प्रथमे मार्गे प्रवहो नाम सोऽनिलः । अंबरे स्नेहमात्रेभ्यस्तडिद्भ्यश्चोत्तमद्युतिः ॥ १८ ॥

ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಾಯುವಿಗೆ ‘ಪ್ರವಹ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು. ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ತೇವದಿಂದಲೂ ಮಿಂಚಿನಿಂದಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ಯುತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ॥೧೮॥

Verse 19

आवहो नाम सोऽभ्येति द्वितीयः श्वसनो नदन् । उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः ॥ १९ ॥

ಎರಡನೆಯ ವಾಯು ‘ಆವಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವದು; ಅದೇ ಚಂದ್ರಾದಿ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಉದಯವನ್ನು ಸದಾ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 20

अंतर्देहेषु चोदानं यं वदंति मनीषिणः । यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम् ॥ २० ॥

ದೇಹಗಳ ಒಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ‘ಉದಾನ’ ಎಂಬ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ವಾಯು ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾದ ಜಲವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 21

उद्धृत्य ददते चापो जीमूतेभ्यो वनेऽनिलः । योऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती ॥ २१ ॥

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅನಿಲನು ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಸಮುದ್ರವು ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪರ್ಜನ್ಯ—ಮಳೆಯ ಶಕ್ತಿ—ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 22

उद्वहो नाम बंहिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः । संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः ॥ २२ ॥

ಮೂರನೆಯ ವಾಯು ‘ಉದ್ವಹ’ ಎಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಸದಾ ಚಲಿಸುವವನು; ಅವನಿಂದ ನೀಲ ಮಹಾಘನ ಮೋಡಗಳು ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಓಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 23

वर्षमोक्षकृतारंभास्ते भवंति घनाघनाः । योऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा ॥ २३ ॥

ಆ ದಟ್ಟ ದಟ್ಟ ಮೋಡಗಳು ಮಳೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಅದೇ ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 24

चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः । येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः ॥ २४ ॥

ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಾಣವಾಯು ‘ಸಂವಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು; ಅವನು ‘ಗಿರಿಮರ್ಧನ’. ಅವನ ತೀವ್ರ ವೇಗದಿಂದ ವೃಕ್ಷಜನ್ಯ ರಸ ಮಥಿತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 25

पंचमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः । यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहंत्यापो विहायसा ॥ २५ ॥

ಐದನೇದು ಮಹಾವೇಗಿಯಾದ ‘ವಿವಹ’ ಎಂಬ ಮಾರುತ. ಅವನು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದಾಗ ದಿವ್ಯ ಜಲಗಳು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 26

पुण्यं चाकाशगंगायास्तोयं तिष्ठति तिष्ठति । दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः ॥ २६ ॥

ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ಪುಣ್ಯಜಲವು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ—ಎಂದೆಂದಿಗೂ—ದೂರದಿಂದ ಬಂದ ಸೂರ್ಯನ ಒಂದೇ ಕಿರಣವೂ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಹತವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.

Verse 27

योनिरंशुसहस्रस्य येन याति वसुंधराम् । यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्योऽमृतस्य च ॥ २७ ॥

ಅವನೇ ಸಹಸ್ರಕಿರಣ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಮೂಲ; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಪೋಷಿತನಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಅಮೃತದ ದಿವ್ಯ ನಿಧಿಯೂ ಹೌದು.

Verse 28

षष्ठः परिवहो नाम स वायुर्जीवतां वरः । सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्योऽतकाले निरस्यति ॥ २८ ॥

ಆರನೇ ಪ್ರಾಣವಾಯು ‘ಪರಿವಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು; ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಭೃತರ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

यस्य धर्मेऽनुवर्तेते मृत्युवैवस्वतावुभौ । सम्यगन्वीक्षता बुद्ध्या शांतयाऽध्यात्मनित्यया ॥ २९ ॥

ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮೃತ್ಯುವೂ ವೈವಸ್ವತ ಯಮನೂ—ಇಬ್ಬರೂ ನಡೆಯುವರೋ, ಅವನು ಶಾಂತ, ಆತ್ಮನಿತ್ಯವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವರೂ ಅವನ ಧರ್ಮಾಧೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 30

ध्यानाभ्यासाभिरामाणां योऽमृतत्वाय कल्पते । यं समासाद्य वेगेन दिशामंतं प्रपेदिरे ॥ ३० ॥

ಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗುವ ಅವನನ್ನು ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ಸೇರಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂತ್ಯ—ಪರಮ ಗತಿ—ಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 31

दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः । येन वृष्ट्या पराभूतस्तोयान्येन निवर्तते ॥ ३१ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಸಹಸ್ರಾರು ಗಣಗಳಿದ್ದರು. ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಳೆ ದಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀರುಗಳು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.

Verse 32

परीवहो नाम वरो वायुः स दुरतिक्रमः । एवमेते दितेः पुत्रा मरुतः परमाद्भुताः ॥ ३२ ॥

‘ಪರೀವಹ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯುವಿದೆ—ಅದು ದುರತಿಕ್ರಮ್ಯ, ಅಜೇಯ. ಹಾಗೆಯೇ ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರಾದ ಈ ಮರುತರು ಪರಮ ಅದ್ಭುತರು.

Verse 33

अनारमंतः सर्वांगाः सर्वचारिणः । एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः ॥ ३३ ॥

ಅವರು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಅಂಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ, ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವರು. ಆದರೂ ಇದು ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯ—ಇವನೇ ಪರ್ವತೋತ್ತಮನು.

Verse 34

कंपितः सहसा तेन पवमानेन वायुना । विष्णोर्निःश्वासवातोऽयं यदा वेगसमीरितः ॥ ३४ ॥

ಆ ಶುದ್ಧಿಕರ ಪವನೆಯಿಂದ ಅವನು ಸಹಸಾ ಕಂಪಿತನಾದನು. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿಶ್ವಾಸವಾಯುವೇ; ಅದು ಬಲವಾದ ವೇಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದಾಗ।

Verse 35

सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा । तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म न पठंत्यतिवायुतः ॥ ३५ ॥

ತಾತಾ! ಗಾಳಿ ಸಹಸಾ ಏಳಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಆಗ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು ಅತಿವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾಠ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 36

वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्य तत्पीडितं भवेत् । एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः ॥ ३६ ॥

ವಾಯುವಿಗೂ ವಾಯುಭಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಿ ಪರಾಶರಸುತ ಪ್ರಭು ವಚನವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದನು।

Verse 37

उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगंगामगात्तदा । ततो व्यासे गते स्नातुं शुको ब्रह्मविदां वरः ॥ ३७ ॥

ಪುತ್ರನಿಗೆ ‘ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ವ್ಯಾಸನು ಆಗ ವ್ಯೋಮಗಂಗೆಗೆ ಹೋದನು. ವ್ಯಾಸನು ಹೋದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶುಕನು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 38

स्वाध्यायमकरोद्ब्रह्मन्वेदवेदांगपारगः । तत्र स्वाध्यायसंसक्तं शुकं व्याससुतं मुने ॥ ३८ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಅವನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾದನು. ಮುನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ ವ್ಯಾಸಸುತನಾದ ಶುಕನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು।

Verse 39

सनत्कुमारो भगवानेकांते समुपागतः । उत्थाय सत्कृतस्तेन ब्रह्मपुत्रो हि कार्ष्णिना ॥ ३९ ॥

ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಕಾರ್ಷ್ಣಿ ಎದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

Verse 40

ततः प्रोवाच विप्रेंद्र शुकं विदां वरः । किं करोषि महाभाग व्यासपुत्र महाद्युते ॥ ४० ॥

ಆಮೇಲೆ, ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಶುಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ಓ ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ಮಹಾದ್ಯುತೇ, ನೀನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ?”

Verse 41

शुक उवाच । स्वाध्याये संप्रवृत्तोऽहं ब्रह्मपुत्राधुना स्थितः । त्वद्दर्शनमनुप्राप्तः केनापि सुकृतेन च ॥ ४१ ॥

ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು— “ನಾನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಯಾವುದೋ ಪುಣ್ಯಫಲದಿಂದಲೇ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ನನಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ.”

Verse 42

किंचित्त्वां प्रष्टुमिच्छामि तत्त्वं मोक्षार्थसाधनम् । तद्वदस्व महाभाग यथा तज्ज्ञानमाप्नुयाम् ॥ ४२ ॥

ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ, ಮೋಕ್ಷಸಾಧನವನ್ನೂ. ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ; ಅದರಿಂದ ನಾನು ಆ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು.

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः । नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ ४३ ॥

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು— “ವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲ; ವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲ. ರಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದುಃಖವಿಲ್ಲ; ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸುಖವಿಲ್ಲ.”

Verse 44

निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता । सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम् ॥ ४४ ॥

ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ, ಸದಾ ಪುಣ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ, ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರಯುಕ್ತ ಶುದ್ಧ ದೈನಂದಿನ ನಡೆ—ಇದೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಅನುತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಾರ್ಗ.

Verse 45

मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति । नालं स दुःखमोक्षाय संगो वै दुःखलक्षणः ॥ ४५ ॥

ದುಃಖಭರಿತವಾದ ಈ ದುರ್ಲಭ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು ಯಾರು ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಮೋಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ; ಆಸಕ್ತಿಯೇ ದುಃಖಲಕ್ಷಣ.

Verse 46

सक्तस्य बुद्धर्भवति मोहजालविवर्द्धिनी । मोहजालावृतो दुःखमिहामुत्र तथाश्नुते ॥ ४६ ॥

ಆಸಕ್ತನ ಬುದ್ಧಿ ಮೋಹಜಾಲವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮೋಹಜಾಲದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಅವನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 47

सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥ ४७ ॥

ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವೆರಡೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

Verse 48

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेञ्च मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ४८ ॥

ನಿತ್ಯವೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ಮತ್ಸರದಿಂದ ಶ್ರೀ-ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ಮಾನ-ಅವಮಾನಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ತನ್ನನ್ನೇ ಕಾಪಾಡಬೇಕು.

Verse 49

आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् । आत्मज्ञानं परं ज्ञानं सत्यं हि परमं हितम् ॥ ४९ ॥

ಕರುಣೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ, ಕ್ಷಮೆಯೇ ಪರಮ ಬಲ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ, ಸತ್ಯವೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪರಮ ಹಿತ.

Verse 50

येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पंडितः । इंद्रियैरिंद्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह ॥ ५० ॥

ಯಾವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ವಿದ್ಯಾವಂತನು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತನು. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಶವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 51

असज्जमानः शांतात्मा निर्विकारः समाहितः । आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च ॥ ५१ ॥

ಆಸಕ್ತನಾಗದೆ, ಶಾಂತಾತ್ಮನಾಗಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ, ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ—ತನ್ನಂತೆಯವರ ಮಧ್ಯೆಯೂ, ತನ್ನಂತೆಯಲ್ಲದವರ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಸಂಗದಲ್ಲಿರಲಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರಲಿ, ಅವನು ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 52

स विमुक्तः परं श्रेयो न चिरेणाधिगच्छति । अदर्शनमसंस्पर्शस्तथैवाभाषाणं सदा ॥ ५२ ॥

ಇಂತಹ ವಿಮುಕ್ತನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸದಾ (ವಿಷಯ) ದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೂರ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತಿನ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದಲೂ ನಿವೃತ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 53

यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विंदते महत् । न हिंस्यात्सर्वभूतानि भूतैर्मैत्रायणश्चरेत् ॥ ५३ ॥

ಹೇ ಮುನೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಿರುವವನು ಮಹತ್ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯಾವ ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು; ಎಲ್ಲರತ್ತ ಮೈತ್ರಿಭಾವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 54

नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केन चित् । आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशिष्ट्वमचापलम् ॥ ५४ ॥

ಈ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ವೈರ ಮಾಡಬಾರದು. ಅಕಿಂಚನತೆ, ಗಾಢ ಸಂತೋಷ, ಫಲಾಪೇಕ್ಷಾರಹಿತತೆ ಮತ್ತು ಅಚಂಚಲ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು।

Verse 55

एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः । परिग्रहं परित्यज्य भव तातजितेंद्रियः ॥ ५५ ॥

ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಿಗೂ ಇದುವೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಾತ, ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯಾಗು।

Verse 56

अशोकं स्थानमातिष्ट इह चामुत्र चाभयम् । निराशिषो न शोचंति त्यजेदाशिषमात्मनः ॥ ५६ ॥

ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರು—ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಮುತ್ರವೂ ಅಭಯ. ನಿರಾಶಿಷರು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 57

परित्यज्याशिषं सौम्य दुःखग्रामाद्विमोक्ष्यसे । तपरोनित्येन दांतेन मुनिना संयतात्मना ॥ ५७ ॥

ಸೌಮ್ಯ, ಆಶಿಷ್ (ಫಲಕಾಮನೆ) ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ನೀನು ದುಃಖಗ್ರಾಮದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುವೆ. ಇದು ನಿತ್ಯತಪಸ್ವಿ, ದಾಂತ, ಸಂಯತಾತ್ಮ ಮುನಿಯ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 58

अजितं जेतुकामेन भाव्यं संगेष्वसंगिना । गुणसंगेष्वेष्वनासक्त एकचर्या रतः सदा ॥ ५८ ॥

ಅಜಿತವಾದ (ಮನಸ್ಸನ್ನು) ಜಯಿಸಲು ಬಯಸುವವನು ಸಂಗಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅಸಂಗಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಗುಣಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ ಸದಾ ಏಕಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರಬೇಕು।

Verse 59

ब्राह्मणो न चिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् । द्वंद्वारामेषु भूतेषु वराको रमते मुनिः ॥ ५९ ॥

ಸತ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶೀಘ್ರವೇ ಅನುತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ದೀನನು—‘ಮುನಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ—ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆಲೇ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 60

किंचिन्प्रज्ञानतृप्तोऽसौ ज्ञानतृप्तो न शोचति । शुभैर्लभेत देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम् ॥ ६० ॥

ಯಾರು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಶುಭಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೇವತ್ವ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾನವಜನ್ಮ.

Verse 61

अशुभैश्चाप्यधो जन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः । तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतम् ॥ ६१ ॥

ಅಶುಭ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವನು ಅವಶನಾಗಿ ಅಧೋಗತಿಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮರಣ, ಜರಾ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ಸದಾ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 62

संसारं पश्यते जंतुस्तत्कथं नावबुध्से । अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः ॥ ६२ ॥

ಜೀವನು ಈ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ—ಆದರೂ ನೀನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ? ಅಹಿತವನ್ನು ಹಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀ; ಅಧ್ರುವವನ್ನು ಧ್ರುವವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೀ।

Verse 63

अनर्थे वार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे । संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतंतुभिरात्मजैः ॥ ६३ ॥

ಅನರ್ಥವನ್ನೇ ನೀನು ಅರ್ಥ (ಲಾಭ) ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀ—ಏಕೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ? ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಅನೇಕ ಮೋಹತಂತುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ।

Verse 64

कोशकारवदात्मानं वेष्टितो नावबुध्यसे । अलं परिग्रहेणेह दोषवान् हि परिग्रहः ॥ ६४ ॥

ರೇಷ್ಮೆಹುಳು ತನ್ನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದಂತೆ, ಪರಿಗ್ರಹದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಕು—ಪರಿಗ್ರಹವೇ ದೋಷಭರಿತ.

Verse 65

कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात् । पुत्रदारकुटुंबेषु सक्ताः सीदंति जंतवः ॥ ६५ ॥

ಕೋಶ ನೆಯುವ ಹುಳು ತನ್ನದೇ ಪರಿಗ್ರಹದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ ಜೀವಿಗಳು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 66

सरःपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव । मोहजालसमाकृष्टान्पश्यजंतून्सुदुःखितान् ॥ ६६ ॥

ಕೆಸರಿನ ಸಾಗರದಂತ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಜೀರ್ಣ ವನಗಜಗಳಂತೆ—ಮೋಹಜಾಲದಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅತಿದುಃಖಿತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡು.

Verse 67

कुटुंबं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसंचयम् । पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृते ॥ ६७ ॥

ಕುಟುಂಬ, ಪುತ್ರ-ಪತ್ನಿ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಧನಸಂಚಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಕೀಯವೂ ಅನಿತ್ಯವೂ. ಹಾಗಾದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನದೇನು? ಸುಕೃತ-ದುಷ್ಕೃತ, ಅಂದರೆ ಕರ್ಮಫಲ ಮಾತ್ರ.

Verse 68

यदा सर्वं परित्यज्य गंतव्यमवशेन वै । अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्टसि ॥ ६८ ॥

ವಶವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗಲೇಬೇಕಾದಾಗ, ಅನರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೀನು ಏಕೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವೆ? ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 69

अविश्रांतमनालंबमपाथेयमदैशिकम् । तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ॥ ६९ ॥

ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲದ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ಪಥ್ಯವಿಲ್ಲದ, ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಗುರು ಇಲ್ಲದ, ಅಂಧಕಾರವೇ ಕರ್ತೃವಾದ ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಹೇಗೆ ಸಾಗುವೆ?

Verse 70

नहि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्टतोऽनुगमिष्यति । सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छंतमनुयास्यतः ॥ ७० ॥

ನೀ ಹೊರಟಾಗ ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಯಾರೂ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮವೂ ದುಷ್ಕರ್ಮವೂ ಮಾತ್ರ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 71

विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् । अर्थार्थमनुशीर्यंते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते ॥ ७१ ॥

ವಿದ್ಯೆ, ಕರ್ಮ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಬಹುವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ ಸಹ ಬಹುಸಾರ ಲೋಕಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮರುಮರು ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ನಿಜ ಗುರಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 72

निबंधिनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः । छित्वैनां सुकृतो यांति नैनां छिंदंति दुष्कृतः ॥ ७२ ॥

ಗ್ರಾಮಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಬಂಧಿಸುವ ಹಗ್ಗ; ಸತ್ಕರ್ಮಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ದಾಟುತ್ತಾರೆ, ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 73

तुल्यजातिवयोरूपान् हृतान्पस्यसि मृत्युना । न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव ॥ ७३ ॥

ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಜನ್ಮ, ವಯಸ್ಸು, ರೂಪ ಹೊಂದಿದವರನ್ನೂ ಮರಣವು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತೀಯ; ಆದರೂ ನಿನಗೆ ಅಲ್ಪವೂ ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲ—ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಕಬ್ಬಿಣದಂತಿದೆ.

Verse 74

रूपकूलां मनः स्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् । गंधपंकां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम् ॥ ७४ ॥

ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರವಾಹವು ರೂಪತೀರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಸ್ಪರ್ಶದ ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ರಸವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಂಧದ ಕೆಸರು, ಶಬ್ದದ ಜಲ—ಇದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗ ಏರುವುದು ದುರ್ಗಮ.

Verse 75

क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यकराकराम् । त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत् ॥ ७५ ॥

ಕ್ಷಮೆಯೇ ಚಪ್ಪು, ಸತ್ಯಮಯ ಸ್ವರೂಪ, ಧರ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ—ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿನಾವೆಯನ್ನು ತ್ಯಾಗದ ಗಾಳಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಿ; ಅದರಿಂದ ಸಂಸಾರನದಿಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು.

Verse 76

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च ह्युभे सत्यानृते त्यज । त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया ॥ ७६ ॥

ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯ ಎಂಬ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ ಬಿಡು. ಸಂಕಲ್ಪರಹಿತತೆಯಿಂದ ‘ಧರ್ಮ’ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ‘ಅಧರ್ಮ’ವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು.

Verse 77

उभे सत्यानृते बुद्धिं परमनिश्चयात् । अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ॥ ७७ ॥

ಪರಮ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮಾನವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳೆಂದು ನೋಡು. ಈ ದೇಹ ಅಸ್ಥಿಗಳ ಕಂಬ, ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ, ಮಾಂಸ-ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತ.

Verse 78

धर्मावनद्धं दुर्गंधिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः । जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम् ॥ ७८ ॥

ಈ ದೇಹ ‘ಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತ, ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತ, ಮೂತ್ರ-ಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಜರಾ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತ, ರೋಗಗಳ ಆಲಯ, ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

Verse 79

रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज । इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत् ॥ ७९ ॥

ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಕಲుషಿತವಾದ, ಅನಿತ್ಯವಾದ ಈ ಭೂತಾವಾಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ—ಈ ಸರ್ವ ಜಗತ್ತು—ಯಾವುದೇ ಆಗಿ ಉಂಟಾದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ನಿತ್ಯಸತ್ಯವಾದ ಲೋಕವಲ್ಲ.

Verse 80

महाभूतात्मकं सर्वमस्माद्यत्परमाणुमत् । इंद्रियाणि च पंचैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ ८० ॥

ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ಮಹಾಭೂತಮಯ—ಸ್ಥೂಲದಿಂದ ಪರಮಾಣುವರೆಗೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್, ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಇವೆ.

Verse 81

इत्येष सप्तदशको राशिख्यक्तसंज्ञकः । सर्वैरिहेंद्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम् ॥ ८१ ॥

ಹೀಗೆ ಈ ಹದಿನೇಳು ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ‘ವ್ಯಕ್ತ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಇದು ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 82

पंचविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः । एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते ॥ ८२ ॥

ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತಮಯವಾದ ಈ ಗಣಕ್ಕೆ ‘ಪಂಚವಿಂಶಕ’ ಅಂದರೆ ‘ಇಪ್ಪತ್ತೈದು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದುದು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 83

त्रिवर्गोऽत्र सुखं दुःख जीवितं मरणं तथा । य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ ॥ ८३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಗ (ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ) ಇದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಜೀವನ-ಮರಣವೂ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನೇ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.

Verse 84

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तद्व्यक्तमभिधीयते । अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिंगग्राह्यमतींद्रियम् ॥ ८४ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದೆಲ್ಲ ‘ವ್ಯಕ್ತ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ; ಅದು ಲಿಂಗ (ಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣ)ಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹ್ಯ.

Verse 85

इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते । लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ॥ ८५ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿದಾಗ ದೇಹಿ ಧಾರೆಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಆತ್ಮನನ್ನೂ, ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಲೋಕವನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 86

परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति । पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ॥ ८६ ॥

ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರ ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ‘ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕ್ಷಣ’ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದ್ರಷ್ಟನಿಗೆ ಸರ್ವಭೂತಗಳು ಸರ್ವಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 87

ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते । ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात् ॥ ८७ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಾದವನಿಗೆ ಅಶುಭದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ದೇಹಜನ್ಯವಾದ ನಾನಾವಿಧ ಕ್ಲೇಶಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವೃತ್ತಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 88

लोकबुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यति । अनादिनिधनं जंतुमात्मनि स्थितमव्ययम् ॥ ८८ ॥

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಲೋಕಮಾರ್ಗ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವಿಯನ್ನು ಅನಾದಿ-ಅನಂತ, ಅವ್ಯಯ, ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 89

अकर्तारममूढं च भगवानाह तीर्तवित् । यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः ॥ ८९ ॥

ತೀರ್ಥವಿತ್ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಆತ್ಮ ಅಕರ್ತಾ, ಅಮೂಢ ಸಾಕ್ಷಿ; ಆದರೂ ಜೀವನು ತನ್ನದೇ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯ ದುಃಖಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 90

स्वदुःखप्रतिघातार्थं हंति जंतुरनेकधा । ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ॥ ९० ॥

ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜೀವನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಹೊಸ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 91

तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः । अजस्रमेव मोहांतो दुःखेषु सुखसंज्ञितः ॥ ९१ ॥

ನಂತರ ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ದಹನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ಅಪಥ್ಯವನ್ನು ತಿಂದ ರೋಗಿಯಂತೆ; ಮೋಹಾಂತ ಜೀವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನೇ ಸುಖವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 92

वध्यते तप्यते चैव भयवत्यर्मभिः सदा । ततो निवृत्तो बंधात्स्वात्कर्मणामुदयादिह ॥ ९२ ॥

ಅವನು ಸದಾ ಭಯಭರಿತ ಆರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ತಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಫಲಾರಂಭದಿಂದ ಬಂಧನದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 93

परिभ्रमति संसारे चक्रवद्बाहुवर्जितः । संयमेन च संबंधान्निवृत्त्या तपसो बलात् ॥ ९३ ॥

ಯೋಗ್ಯ ಸಾಧನರೂಪ ‘ಬಾಹು’ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಚಕ್ರದಂತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸಂಯಮದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಕಡಿಯುತ್ತವೆ, ನಿವೃತ್ತಿ—ತಪೋಬಲದಿಂದ—ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 94

सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम् ॥ ९४ ॥

ಅನೇಕರು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ, ನಿಜಸুখೋದಯಕರವಾದ ಆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ।