Janaka Instructs Śuka: Āśrama-Sequence, Guru-Dependence, and Marks of Liberation

Verse 1

सनन्दन उवाच । ततः स राजा सहितो मंत्रिभिर्द्विजसत्तम । पुरः पुरोहितं कृत्वा सर्वाण्यंतः पुराणि च ॥ १ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಆ ರಾಜನು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅಂತಃಪುರದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಹ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 2

शिरसा चार्ध्यमादाय गुरुपुत्रं समभ्यगात् । महदासनमादाय सर्वरत्नतम् ॥ २ ॥

ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿ ಅವನು ಗುರುಪುತ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಸನವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 3

प्रददौ गुरुपुत्राय शुकाय परमोचितम् । तत्रोपविष्टं तं कार्ष्णिशास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ ३ ॥

ಅವನು ಗುರುಪುತ್ರ ಶುಕನಿಗೆ ಪರಮೋಚಿತವಾದ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಶುಕನು ಅಲ್ಲಿ ಆಸನಾರೂಢನಾದ ಬಳಿಕ, ಕಾರ್ಷ್ಣಿ-ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ ಕ್ರಮದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಸೇವಾ-ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।

Verse 4

पाद्यं निवेद्य प्रथमं सार्ध्यं गां च न्यद्दे । स च तांमंत्रतः पूजां प्रतिगृह्य द्विजोत्तमः ॥ ४ ॥

ಮೊದಲು ಪಾದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಗೋವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕೃತನಾದನು.

Verse 5

पर्यपृच्छन्महातेजाराज्ञः कुशलमव्ययम् । उदारसत्त्वाभिजनो राजापि गुरुसूनवे ॥ ५ ॥

ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯು ರಾಜನ ಅವ್ಯಯ ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು. ಉದಾರ ಸ್ವಭಾವ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಂಶದ ರಾಜನೂ ಗುರುಪುತ್ರನ ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 6

आवेद्य कुशलं भूमौ निषसाद तदाज्ञया । सोऽपि वैयासकिं भूयः पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । किमागमनिमित्येव पर्यपृच्छद्विधानवित् ॥ ६ ॥

ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅವನು ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು. ನಂತರ ವಿಧಿವಿದನು ಮತ್ತೆ ವೈಯಾಸಕಿಯ ಅವ್ಯಯ ಕುಶಲವನ್ನು ಕೇಳಿ, “ನೀನು ಬಂದ ಕಾರಣವೇನು?” ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.

Verse 7

शुक उवाच । पित्राहमुक्तो भद्रं ते मोक्षधर्मार्थकोविदः । विदेहराजोह्याद्योमे जनको नाम विश्रुतः ॥ ७ ॥

ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ತಂದೆ ನನಗೆ “ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಅವರು ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಹರಾಜ ಜನಕನು—ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು—ನನ್ನ ಮೊದಲ ಆದರ್ಶನು.

Verse 8

तत्र त्वं गच्छ तूर्णं वै स ते हृदयसंशयम् । प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च सर्वं छेत्स्यत्यसंशयम् ॥ ८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಹೋಗು; ಅವನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕುವನು. ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ—ಎರಡರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುವನು.

Verse 9

सोऽहं पितुर्नियोगात्त्वा मुपप्रष्टुमिहागतः । तन्मे धर्मभृतां श्रेष्ट यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ९ ॥

ತಂದೆಯ ನಿಯೋಗದಿಂದ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ವಿಷಯವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಬೇಕು।

Verse 10

किं कार्यं ब्राह्मणेनेह मोक्षार्थश्च किमात्मकः । कथं च मोक्षः कर्तव्यो ज्ञानेन तपसापि वा ॥ १० ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕರ್ತವ್ಯವೇನು? ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಪರಮ ಗುರಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕು—ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ?

Verse 11

जनक उवाच । यत्कार्यं ब्राह्मणेनेह जन्मप्रभृति तच्छुणु । कृतोपनयनस्तात भवेद्वेदपरायणः ॥ ११ ॥

ಜನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೇಳು. ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ಉಪನಯನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಬೇಕು।

Verse 12

तपसा गुरुवृत्त्या च ब्रह्मचर्येण चान्वितः । देवतानां पितॄणां च ह्यतृष्णश्चानसूयकः ॥ १२ ॥

ತಪಸ್ಸು, ಗುರುವರ್ತನೆಗೆ ತಕ್ಕ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ತೃಷ್ಣೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ಇರಬೇಕು।

Verse 13

वेदानधीत्य नियतो दक्षिणामपवर्त्य च । अभ्यनुज्ञामनुप्राप्य समावर्तेत वै द्विजः ॥ १३ ॥

ನಿಯಮದಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗುರುವಿನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ದ್ವಿಜನು ಸಮಾವರ್ತನ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಗೃಹಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು।

Verse 14

समावृत्तस्तु गार्हस्थ्ये सदारो नियतो वसेत् । अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निरनादृते ॥ १४ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ನಿಯಮಿತನಾಗಿ, ಅಸೂಯಾರಹಿತನಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ವಿಧಿಯಂತೆ ಆಹಿತಾಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಯಾರನ್ನೂ ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು.

Verse 15

उत्पाद्य पुत्रपौत्रांश्च वन्याश्रमपदे वसेत् । तानेवाग्नीन्यथान्यायं पूजयन्नतिथिप्रियः ॥ १५ ॥

ಪುತ್ರಪೌತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ, ಆ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನೇ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 16

सर्वानग्नीन्यथान्यायमात्मन्यारोप्य धर्मवित् । निर्द्वंद्वो वीतरागात्मा ब्रह्माश्रमपदे वसेत् ॥ १६ ॥

ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ದ್ವಂದ್ವರಹಿತನಾಗಿ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ ಆತ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮಪದದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 17

शुक उवाच । उत्पन्ने ज्ञानविज्ञाने प्रत्यक्षे हृदि शश्वते । न विना गुरुसंवासाज्ज्ञानस्याधिगमः स्मृतः ॥ १७ ॥

ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾದರೂ, ಗುರುಸಂವಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನದ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಗಮ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ।

Verse 18

किमवश्यं तु वस्तव्यमाश्रमेषु न वा नृप । एतद्भवंतं पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १८ ॥

ಓ ನೃಪನೇ! ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದುದು ಆಶ್ರಮಗಳೊಳಗೇನಾ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಹೊರಗೇನಾ? ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ಹೇಳಲು ಅರ್ಹರು.

Verse 19

जनक उवाच । न विना ज्ञानविज्ञाने मोक्षस्याधिगमो भवेत् । न विना गुरुसंबधाज्ज्ञानस्याधिगमस्तथा ॥ १९ ॥

ಜನಕನು ಹೇಳಿದನು—ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗದು; ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವೂ ದೊರೆಯದು।

Verse 20

आचार्यः प्लाविता तस्य ज्ञानं प्लव इहोच्यते । विज्ञाय कृतकृत्यस्तु तीर्णस्तत्रोभयं त्यजेत् ॥ २० ॥

ಅವನಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯನೇ ದಾಟಿಸುವವನು; ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ, ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಾಧನರೂಪವಾದ ಗುರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ—ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 21

अनुच्छेदाय लोकानामनुच्छेदाय कर्मणाम् । कृत्वा शुभाशुभं कर्म मोक्षो नामेह लभ्यते ॥ २१ ॥

ಲೋಕಗಳ ನಿರಂತರತೆಗೂ ಕರ್ಮಪ್ರವಾಹದ ನಿರಂತರತೆಗೂ, ಮನುಷ್ಯನು ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ (ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ) ‘ಮೋಕ್ಷ’ವೆನ್ನುವುದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 22

भावितैः कारणैश्चार्यं बहुसंसारयोनिषु । आसादयति शुद्धात्मा मोक्षं हि प्रथमाश्रमे ॥ २२ ॥

ಹೇ ಪೂಜ್ಯನೇ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಸಾರಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಿತವಾದ ಕಾರಣಗಳು (ಸಾಧನೆಗಳು) ಇದ್ದರೆ ಶುದ್ಧಾತ್ಮನು ಮೊದಲ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೇ ಸಹ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

तमासाद्य तु मुक्तस्य दृष्टार्थस्य विपश्चितः । त्रिधाश्रमेषु कोन्वर्थो भवेत्परमभीप्सतः ॥ २३ ॥

ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮುಕ್ತನಾದ, ಕೃತಾರ್ಥನಾದ ವಿವೇಕಿಗೆ—ಪರಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಮವಾಗಿ ಬಯಸುವವನಿಗೆ—ಮೂರು ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಪ್ರಯೋಜನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?

Verse 24

राजसांस्तामसांश्चैव नित्यं दोषान्विसर्जयेत । सात्त्विकं मार्गमास्थाय पश्येदात्मानमात्मना ॥ २४ ॥

ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು॥

Verse 25

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । संपश्यन्नैव लिप्येत जले वारिचरगो यथा ॥ २५ ॥

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಆತ್ಮವನ್ನು, ಆತ್ಮದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಂಡವನು ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕಿ ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಯದಂತೆ॥

Verse 26

पक्षीवत्पवनाद्वर्ध्वममुत्रानुंत्यश्नुते । विहाय देहं निर्मुक्तो निर्द्वंद्वः शुभसंगतः ॥ २६ ॥

ಅವನು ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಗಾಳಿಯ ಆಧಾರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ದ್ವಂದ್ವಾತೀತನಾಗಿ, ಶುಭಸಂಗತನಾಗುತ್ತಾನೆ॥

Verse 27

अत्र गाथाः पुरा गीताः श्रृणु राज्ञा ययातिना । धार्यते या द्विजैस्तात मोक्षशास्त्रविशारदैः ॥ २७ ॥

ಪ್ರಿಯನೇ, ಈಗ ರಾಜ ಯಯಾತಿ ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳು; ಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದ ದ್ವಿಜರು ಅವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ॥

Verse 28

ज्योतिश्चात्मनि नान्यत्र रत्नं तत्रैव चैव तत् । स्वयं च शक्यं तद्द्रष्टुं सुसमाहितर्चतसा ॥ २८ ॥

ಜ್ಯೋತಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಇದೆ, ಬೇರೆಡೆ ಇಲ್ಲ; ಆ ರತ್ನವೂ ಅಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಸುಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವನು ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕಾಣಬಲ್ಲನು॥

Verse 29

न बिभेति परो यस्मान्न बिभेति पराच्च यः । यश्च नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते स तु ॥ २९ ॥

ಯಾರಿಂದ ಇತರರು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾರು ಇತರರನ್ನು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾರು ಆಸೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् । पूर्वैराचरितो धर्मश्चतुराश्रमसंज्ञकः ॥ ३० ॥

ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳತ್ತ ಪಾಪಭಾವವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಇರುತ್ತಾನೋ; ಅದೇ ಪೂರ್ವಜರು ಆಚರಿಸಿದ ಧರ್ಮ—ಚತುರಾಶ್ರಮಧರ್ಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 31

अनेन क्रमयोगेन बहुजातिसुकर्मणाम् । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३१ ॥

ಈ ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸತ್ಕರ್ಮಸಂಚಯದ ಬಲದಿಂದ—ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ—ಅಂದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 32

संयोज्य तपसात्मानमीर्ष्यामुत्सृज्य मोहिनीम् । त्यक्त्वा कामं च लोभं च ततो ब्रह्मत्वमश्नुते ॥ ३२ ॥

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ, ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಈರ್ಷೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಭವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು—ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

यदा श्राव्ये च दृश्ये च सर्वभूतेषु चाव्ययम् । समो भवति निर्द्वुद्वो ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३३ ॥

ಶ್ರವ್ಯದಲ್ಲೂ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲೂ, ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅವ್ಯಯ ತತ್ತ್ವದತ್ತ, ದ್ವಂದ್ವರಹಿತ ಸಮಭಾವ ಹೊಂದಿದಾಗ—ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 34

यदा स्तुति च र्निदां च समत्वेन च पश्यति । कांचनं चाऽयसं चैव सुखदुःखे तथैव च ॥ ३४ ॥

ಸಾಧಕನು ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ನಿಂದೆಯನ್ನು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಮಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ನಿಜ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 35

शीतमुष्णं तथैवार्थमनंर्थं प्रियमप्रियम् । जीवितं मरणं चैव ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३५ ॥

ಆಗ ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟ, ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವ-ಮರಣವೂ—ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಂದು ಅವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 36

प्रसार्येह यथांगानि कूर्मः संहरते पुनः । तर्थेद्रियाणि मनसा संयंतव्यानि भिक्षुणा ॥ ३६ ॥

ಆಮೆ ತನ್ನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಭಿಕ್ಷುವು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು।

Verse 37

तमः परिगतं वेश्य यथा दीपेन दृश्यते । तथा बुद्धिप्रदीपेन शक्य आत्मा निरीक्षितुम् ॥ ३७ ॥

ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ವಸ್ತು ದೀಪದಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ, ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯ ದೀಪದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು।

Verse 38

एतत्सर्वं प्रपश्यामि त्वयि बुद्धिमतांवर । यञ्चान्यदपि वेत्तव्यं तत्त्वतो वेत्ति तद्भवान् ॥ ३८ ॥

ಹೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಇನ್ನೇನು ತಿಳಿಯಬೇಕೋ ಅದನ್ನೂ ನೀನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆ।

Verse 39

ब्रह्मर्षे विदितश्वासि विषयांतमुपागतः । गुरोश्चैव प्रसादेन तव चैवोपशिक्षया ॥ ३९ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ, ನೀನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಸಿದ್ಧನು; ವಿಷಯಗಳ ಅಂತ್ಯಸೀಮೆಗೆ ತಲುಪಿರುವೆ. ಇದು ಗುರುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೂ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಉಪಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದಲೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.

Verse 40

तस्य चैव प्रसादेन प्रादुर्भूतं महामुनेः । ज्ञानं दिव्यं समादीप्तं तेनासि विदितो विदितो मम ॥ ४० ॥

ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದೆ. ಅದರಿಂದ ನೀನು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು—ನಿಜಕ್ಕೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವನು.

Verse 41

अर्धिकं तव विज्ञानमधि कावगतिस्तव । अधिकं च तवैश्वर्यं तञ्च त्वं नावबुध्यसे ॥ ४१ ॥

ನಿನ್ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ನೂ ಭಾಗಮಾತ್ರ; ಕಾವ್ಯಗತಿಯೂ ಸೀಮಿತ. ನಿನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದು—ಆದರೂ ಅದನ್ನೂ ನೀನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 42

बाल्याद्वा संशयाद्वापि भयाद्वापि विमेषजात् । उत्पन्ने चापि विज्ञा ने नाधिगच्छंति तांगतिम् ॥ ४२ ॥

ಅಪಕ್ವತೆ, ಅಥವಾ ಸಂಶಯ, ಅಥವಾ ಭಯ, ಅಥವಾ ಕ್ಷಣಿಕ ಅಲಕ್ಷ್ಯ—ಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾದರೂ ಅವರು ಆ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 43

व्यवसायेन शुद्धेन मद्विधैश्छिन्नसंशयाः । विमुच्य हृदयग्रंथीनार्तिमासादयंति ताम् ॥ ४३ ॥

ಶುದ್ಧವಾದ ದೃಢ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ನನ್ನಂತಹ—ಸಂಶಯಗಳು ಛೇದಿತವಾದವರು—ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಯ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 44

मवांश्चोत्पन्नविज्ञानः स्थिरबगुद्धिरलोलुपः । व्यवसायादृते ब्रह्यन्नासादयति तत्पदम् ॥ ४४ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ವಿವೇಕಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಲೋಭರಹಿತನಾದವನು ಕೂಡ ದೃಢ ಪ್ರಯತ್ನ (ವ್ಯವಸಾಯ) ಇಲ್ಲದೆ ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯನು।

Verse 45

नास्ति ते सुखदुःखेषु विशेषो नास्ति वस्तुषु । नौत्सुक्यं नृत्यगीतेषु न राग उपजायते ॥ ४५ ॥

ನಿನಗೆ ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಮೌಲ್ಯಭಾವವಿಲ್ಲ. ನೃತ್ಯಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕತೆ ಇಲ್ಲ; ರಾಗ (ಆಸಕ್ತಿ) ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 46

न बंधुषु निबंधस्ते न भयेष्वस्ति ते भयम् । पश्यामित्वां महाभाग तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिम् ॥ ४६ ॥

ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ; ಭಯಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನಿಂದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವವನಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ।

Verse 47

अहं च त्वानुपश्यामि ये चान्येऽपि मनीषिणः । आस्थितं परमं मार्गे अक्षयं चाप्यनामयम् ॥ ४७ ॥

ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ; ಇತರ ಮनीಷಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ—ನೀನು ಪರಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀಯ; ಅದು ಅಕ್ಷಯವೂ ಅನಾಮಯವೂ (ಕ್ಲೇಶರಹಿತ) ಆಗಿದೆ।

Verse 48

यत्फलं ब्राह्मणस्येह मोक्षार्थश्चापदात्मकः । तस्मिन्वै वर्तसे विप्रकिमन्यत्परिपृच्छसि ॥ ४८ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಯಸುವ ಫಲ—ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗಾಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುವದು—ಹೇ ವಿಪ್ರ, ನೀನು ಅದಲ್ಲಿಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 49

सनंदन उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं कतात्मा कृतनिश्चयः । आत्मनात्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना ॥ ४९ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಸಂಯತಚಿತ್ತನಾಗಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯನಾದನು. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು॥೪೯॥

Verse 50

कृतकार्यः सुखी शांतस्तूष्णीं प्रायादुदङ्मुखः । शैशिरं गिरिमासाद्य पाराशर्यं ददर्श च ॥ ५० ॥

ಕೃತಕಾರ್ಯನಾಗಿ ಅವನು ಸುಖಿ ಹಾಗೂ ಶಾಂತನಾದನು; ಮೌನದಿಂದ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಶೈಶಿರ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ ಪಾರಾಶರ್ಯ (ವ್ಯಾಸ)ನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದನು॥೫೦॥

Verse 51

शिष्यानध्यापयंतं च पैलादीन्वेदसंहिताः । आरर्णेयो विशुद्धात्मा दिवाकरसमप्रभः ॥ ५१ ॥

ಅವನು ಪೈಲ ಮೊದಲಾದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವೇದಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಆರರ್ಣೇಯನು ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾಗಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು॥೫೧॥

Verse 52

पितुर्जग्राह पादौ चज सादरं हृष्टमानसः । ततो निवेदयामास पितुः सर्वमुदारधीः ॥ ५२ ॥

ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಗೌರವದಿಂದ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ನಂತರ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತಂದೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿದನು॥೫೨॥

Verse 53

शुको जनकराजेन संवादं मोक्षसाधनम् । तच्छ्रत्वा वेदकर्तासौ प्रहृष्टेनांतरात्मना ॥ ५३ ॥

ಶುಕನು ಜನಕರಾಜನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನವಾದ ಸಂವಾದವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ವೇದಕರ್ತ (ವ್ಯಾಸ)ನು ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಪರಮ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು॥೫೩॥

Verse 54

समालिंग्य सुतं व्यासः स्वपार्श्वस्थं चकार च ॥ ५४ ॥

ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವ್ಯಾಸರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು।

Verse 55

ततः पैलादयो विप्रा वेदान् व्यासादधीत्य च । शैलश्रृंगाद्भुवं प्राप्ता याजनाध्यापने रताः ॥ ५५ ॥

ನಂತರ ಪೈಲ ಮೊದಲಾದ ವಿಪ್ರರು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಪರ್ವತಶಿಖರದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು, ಪರರ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವದಲ್ಲಿಯೂ ವೇದೋಪದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ನಿರತರಾದರು।