Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Verse 1

अथातः संप्रवक्ष्यामि कल्पग्रन्थं मुनीश्वर । यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात् कर्मकुशलो नरः 1. ॥ १ ॥

ಇದೀಗ, ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ನಾನು ಕಲ್ಪಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರ ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च । चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः ॥ २ ॥

ವೇದಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳಿಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ನಕ್ಷತ್ರ-ಕಲ್ಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಐದನೆಯದು ಆಂಗಿರಸ-ಕಲ್ಪ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಂತಿ-ಕಲ್ಪವೂ (ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಇದೆ.

Verse 3

नक्षत्राधीश्वराख्यानं विस्तरेण यथातथम् । नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च ॥ ३ ॥

ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅಧೀಶ್ವರರ ವಿವರವಾದ ವೃತ್ತಾಂತವು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಕ್ಷತ್ರ-ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಅದೇ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 4

वेदकल्पे विधानं तु ऋगादीनां मुनीश्वर । धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम् ॥ ४ ॥

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ವೇದ-ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದಾದಿ ವೇದಗಳ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವು ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 5

मन्त्राणामृषयश्चैव छन्दांस्यथ च देवताः । निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ५ ॥

ಮಂತ್ರಗಳ ಋಷಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಹಿತಾ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಂಡಿವೆ।

Verse 6

तथैवाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम् । अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयम्भुवा ॥ ६ ॥

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಂಗಿರಸ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅಭಿಚಾರ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 7

शान्तिकल्पे तु दिव्यानां भौमानां मुनिसत्तम । तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक् ॥ ७ ॥

ಆದರೆ ಶಾಂತಿ-ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ದಿವ್ಯ, ಭೌಮ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಪಾತಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 8

संक्षेपेणैतदुद्दिष्टं लक्षणं कल्पलक्षणे । विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शाखान्तरेषु च ॥ ८ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಲಕ್ಷಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಭೇದಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇದಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 9

गृह्यकल्पे तु सर्वेषामुपयोगितयाऽधुना । वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु ॥ ९ ॥

ಈಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಗೃಹ್ಯ-ಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು।

Verse 10

ॐकारश्चाथ शब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ ॥ १० ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಂಠವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಈ ಎರಡು—ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಶಬ್ದ—ಹೊರಬಂದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆರಡೂ ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 11

कृत्वा प्रोक्तानि कर्माणि तदूर्द्ध्वानि करोति यः । सोऽथ शब्दं प्रयुञ्जीत तदानन्त्यार्थमिष्यते ॥ ११ ॥

ಮೊದಲು ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಊರ್ಧ್ವ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ) ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವನು, ಆಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಅದು ಅನಂತಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 12

कुशाः परिसमूहाय व्यस्तशाखाः प्रकीर्तिताः । न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणोऽभिमतस्य च ॥ १२ ॥

ಕುಶವನ್ನು ‘ಪರಿಸಮೂಹ’ಕ್ಕಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಚ್ಛವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ, ಮುನೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಇಷ್ಟಕರ್ಮ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 13

कृमिकीटपतङ्गाद्या भ्रमति वसुधातले । तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम् ॥ १३ ॥

ಹುಳು, ಕೀಟ, ಪತಂಗ ಮೊದಲಾದವು ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ‘ಪರಿಸಮೂಹನ’ ಎಂಬ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 14

रेखाः प्रोक्ताश्च यास्तिस्रः कर्तव्यास्ताः समा द्विज । न्यूनाधिका न कर्तव्या इत्येव परिभाषितम् ॥ १४ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ, ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಬಾರದು—ಇದೇ ನಿಯಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 15

मेदिनी मेदसा व्याप्ता मधुकैटभदैत्ययोः । गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद ॥ १५ ॥

ಮಧು–ಕೈಟಭ ದೈತ್ಯರ ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ಮೆದಿನಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಆದಕಾರಣ ಶುದ್ಧಿ-ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೋಮಯದಿಂದ ಲೇಪನ ಮಾಡಬೇಕು—ಎಂದು ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು।

Verse 16

वन्ध्या दुष्टा च दीनाङ्गी मृतवत्सा स च या भवेत् । यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम् ॥ १६ ॥

ಬಂಜೆಯಾದ, ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವದ, ಕ್ಷೀಣದೇಹದ ಅಥವಾ ಕರು ಸತ್ತಿರುವ ಗೋವು—ಅದರ ಗೋಮಯವನ್ನು ಯಜ್ಞಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 17

ये भ्रमन्ति सदाकाशे पतङ्गाद्या भयङ्कराः । तेषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज ॥ १७ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಸದಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪತಂಗಾದಿ ಭಯಂಕರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುವುದೇ ಸಮ್ಮತ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 18

स्रुवेण च कुशेनापि कुर्यादुल्लेखनं भुवः । अस्थिकण्टकसिर्द्ध्य्थं ब्रह्मणा परिभाषितम् ॥ १८ ॥

ಸ್ರುವದಿಂದಲೂ ಅಥವಾ ಕುಶದ ತುದಿಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಲ್ಲೇಖನ (ಗುರುತು/ಸಣ್ಣ ಸೀಳು) ಮಾಡಬೇಕು; ಅಸ್ಥಿ-ಕಂಟಕಾದಿ ಅಶುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ।

Verse 19

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಆಪಃ (ಜಲ)ವೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃಗಣಗಳೂ ಹೌದು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿಕೋವಿದ ಮುನಿಗಳು ಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥ ಜಲಪ್ರೋಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 20

अग्नेरानयनं प्रोक्तं सौभाग्यस्त्रीभिरेव च । शुभदे मृण्मये पात्रे प्रोक्ष्याद्भिस्तं निधापयेत् ॥ २० ॥

ಅಗ್ನಿಯ ಆನಯನವನ್ನು ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಶುಭಪ್ರದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 21

अमृतस्य क्षयं दृष्ट्वा ब्रह्माद्यैः सर्वदैवतैः । वेद्यां निधापितस्तस्मात्समिद्गर्भो हुताशनः ॥ २१ ॥

ಅಮೃತದ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳು, ಸಮಿಧಗಳನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಹುತಾಶನನನ್ನು ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಯಜ್ಞವು ಸ್ಥಿರವಾಗಲೆಂದು.

Verse 22

दक्षिणस्यां दानवाद्याः स्थिता यज्ञस्य नारद । तेभ्यः संरक्षणार्थाय ब्रह्माणं तद्दिशि न्यसेत् ॥ २२ ॥

ಓ ನಾರದಾ! ಯಜ್ಞದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದಾನವ ಮೊದಲಾದ ವಿಘ್ನಕಾರಿಗಳು ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಂದ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 23

उत्तरे सर्वपात्राणि प्रणीताद्यानि पश्चिमे । यजमानः पूर्वतः स्युर्द्विजाः सर्वेऽपि नारद ॥ २३ ॥

ಓ ನಾರದಾ! ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು; ಪ್ರಣೀತಜಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ. ಯಜಮಾನನು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿ; ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಿಜರೂ ಹಾಗೆಯೇ.

Verse 24

द्यूते च व्यवहारे च यज्ञकर्मणि चेद्भवेत् । कर्त्तोदासीनचित्तस्तत्कर्म नश्येदिति स्थितिः ॥ २४ ॥

ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ, ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ—ಕರ್ತನ ಚಿತ್ತವು ಉದಾಸೀನವಾಗಿ ಅನಾಸಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಕರ್ಮವು ಬಂಧನಕಾರಕವಾಗಿ ನಶಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಸ್ಥಿರ ಸಿದ್ಧಾಂತ.

Verse 25

ब्रह्माचार्यौ स्वशाखौ हि कर्तव्यौ यज्ञकर्मणि । ऋत्विजां नियमो नास्ति यथालाभं समर्चयेत् ॥ २५ ॥

ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಋತ್ವಿಜರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ; ಲಭ್ಯರಾದವರನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು॥೨೫॥

Verse 26

द्वे पवित्रे त्र्यङ्गुलेस्तः प्रोक्षिणी चतुरङ्गुला । आज्यस्थाली त्र्यङ्गुलाथ चरुस्थाली षडङ्गुला ॥ २६ ॥

ಎರಡು ಪವಿತ್ರಗಳು (ಕುಶವಲಯಗಳು) ತಲಾ ಮೂರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದವು. ಪ್ರೋಕ್ಷಿಣೀ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ. ಆಜ್ಯಸ್ಥಾಲೀ ಮೂರು ಅಂಗುಲ, ಚರುಸ್ಥಾಲೀ ಆರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದವು॥೨೬॥

Verse 27

द्व्यङ्गुलं तूपयमनमेकं सम्मार्जनाङ्गुलम् । स्रुवं षडङ्गुलं प्रोक्तं स्रुचं सार्द्धत्रयाङ्गुलम् ॥ २७ ॥

ಉಪಯಮನದ ಪ್ರಮಾಣ ಎರಡು ಅಂಗುಲ; ಸಮ್ಮಾರ್ಜನ ಅಂಗುಲ ಒಂದು ಅಂಗುಲ. ಸ್ರುವ ಆರು ಅಂಗುಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಸ್ರುಚ ಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದದು॥೨೭॥

Verse 28

प्रादेशमात्रा समिधः पूर्णपात्रं षडङ्गुलम् । प्रोक्षिण्या उत्तरे भागे प्रणीतापात्रमष्टभिः ॥ २८ ॥

ಸಮಿಧಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ (ಕೈವಿಸ್ತಾರ) ಉದ್ದದವು ಆಗಿರಬೇಕು. ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆ ಆರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದದು. ಪ್ರೋಕ್ಷಿಣಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಂಗುಲ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣೀತಾಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು॥೨೮॥

Verse 29

यानि कानि च तीर्थानि समुद्राः सरितस्तथा । प्रणीतायां समासन्नात्तस्मात्तां पूरयेज्जलैः ॥ २९ ॥

ಯಾವ ಯಾವ ತೀರ್ಥಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಿವೆಯೋ ಅವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಣೀತಾಪಾತ್ರ ಸಮೀಪ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು॥೨೯॥

Verse 30

वैदिका वस्त्रहीना च नग्ना संप्रोच्यते द्विज । परिस्तीर्य्य ततो दर्भैः परिदध्यादिमां बुधः ॥ ३० ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜನೇ! ಯೋಗ್ಯ ಆವರಣಗಳು/ಉಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ‘ನಗ್ನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ನಂತರ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು॥೩೦॥

Verse 31

इन्द्र वज्रं विष्णुचक्रं वामदेवत्रिशूलकम् । दर्भरूपतया त्रीणि पवित्रच्छेदनानि च ॥ ३१ ॥

ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರ, ವಾಮದೇವನ ತ್ರಿಶೂಲ—ಈ ಮೂರನ್ನೂ ದರ್ಭರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ, ಪವಿತ್ರ (ಶುದ್ಧಿವಲಯ/ತಂತು) ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವ ‘ಪವಿತ್ರ-ಛೇದನ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕತ್ತರಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ॥೩೧॥

Verse 32

प्रोक्षणी च प्रकर्तव्या प्रणीतोदकसंयुता । तेनातिपुण्यदं कर्म पवित्रमिति कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ (ಛಿಟಕಿಸುವ ಪಾತ್ರೆ)ಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಅದು ಪ್ರಣೀತೋದಕ (ಸಂಸ್ಕೃತ ಜಲ)ದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಪವಿತ್ರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ॥೩೨॥

Verse 33

आज्यस्थाली प्रकर्तव्या पलमात्रप्रमाणिका । कुलालचक्रघटितं आसुरं मृण्मयं स्मृतम् ॥ ३३ ॥

ಆಜ್ಯಸ್ಥಾಲೀ (ತುಪ್ಪದ ಪಾತ್ರೆ) ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಾಗಿರಲಿ. ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ‘ಆಸುರ’ ಪ್ರಕಾರವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥೩೩॥

Verse 34

तदेव हस्तघटितं स्थाल्यादि दैविकं भवेत् । स्रुवे च सर्वकर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च ॥ ३४ ॥

ಕೈಯಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ ಸ್ಥಾಲಿ ಮುಂತಾದವುಗಳೇ ‘ದೈವಿಕ’ (ದೇವೋಪಯೋಗಿ)ವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ರುವ (ಹವಿರ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಚಮಚ)ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳು—ಶುಭವೂ ಅಶುಭವೂ—ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥೩೪॥

Verse 35

तस्य चैव पवित्रार्थं वह्नौ तापनमीरितम् । अग्रे धृतेन वैधव्यं मध्ये चैव प्रजाक्षयः ॥ ३५ ॥

ಅದರ ಪವಿತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತಾಪನವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಘೃತಸಹಿತ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದರೆ ವೈಧವ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದರೆ ಸಂತಾನಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 36

मूले च म्रियते होता तस्माद्धार्यं विचार्य तत् । अग्निः सूर्यश्च सोमश्च विरञ्चिरनिलो यमः ॥ ३६ ॥

ಮೂಲ ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ ಹೋತಾ (ಯಜ್ಞಕರ್ತ) ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅದೇ ಮೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಸೋಮ, ವಿರಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ), ಅನಿಲ (ವಾಯು) ಮತ್ತು ಯಮ—ಇವು ಅದರ ಧಾರಕ ದೈವಶಕ್ತಿಗಳು.

Verse 37

स्रुवे षडेते दैवास्तु प्रत्यङ्गुलमुपाश्रिताः । अग्निर्भोगार्थनाशाय सूर्यो व्याधिकरो भवेत् ॥ ३७ ॥

ಸ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ಆರು ದೇವತೆಗಳು ತಲಾ ಒಂದು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಭೋಗಫಲ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನು ವ್ಯಾಧಿ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 38

निष्फलस्तु स्मृतः सोमो विरञ्चिः सर्वकामदः । अनिलो वृद्धिदः प्रोक्तो यमो मृत्युप्रदो मतः ॥ ३८ ॥

ಸೋಮನು ನಿಷ್ಫಲನಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ವಿರಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದನು. ಅನಿಲ (ವಾಯು) ವೃದ್ಧಿದಾತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಯಮನು ಮೃತ್ಯುಪ್ರದನೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 39

सम्मार्जनोपयमनं कर्तव्यं च कुशद्वयम् । पूर्वं तु सर्वशाखं स्यात्पञ्चशाखं तथा परम् ॥ ३९ ॥

ವಿಧಿಗಾಗಿ ಸಮ್ಮಾರ್ಜನ ಮತ್ತು ಉಪಯಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಕುಶದ್ವಯವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲ ಕುಶವು ಬಹುಶಾಖೆಯಿರಲಿ; ಎರಡನೆಯದು ಐದು ಶಾಖೆಯಿರಲಿ.

Verse 40

श्रीपर्णी च शमी तद्वत्खदिरश्च विकङ्कतः । पलाशश्चैव विज्ञेयाः स्रुवे चैव तथा स्रुचि ॥ ४० ॥

ಶ್ರೀಪರ್ಣೀ, ಶಮೀ, ಖದಿರ, ವಿಕಂಕಟ ಹಾಗೂ ಪಲಾಶ—ಇವೇ ಸ್ರುವ ಮತ್ತು ಸ್ರುಚಿ (ಹೋಮದ ಚಮಚಗಳು) ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಷ್ಠಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 41

हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिदशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम् ॥ ४१ ॥

ಸ್ರುವವು ಒಂದು ಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಬೇಕು; ಸ್ರುಚಿಯು ಮೂವತ್ತು ಅಂಗುಲಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಇತರರಿಗೆ ಒಂದು ಅಂಗುಲ ಕಡಿಮೆ.

Verse 42

शूद्रा णां पतितानां च खरादीनां च नारद । दृष्टिदोषविनाशार्थं पात्राणां प्रोक्षणं स्मृतम् ॥ ४२ ॥

ಓ ನಾರದಾ! ಶೂದ್ರರು, ಪತಿತರು ಹಾಗೂ ಕತ್ತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ನೋಡಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರೋಕ್ಷಣ (ಪವಿತ್ರಜಲ ಛಿಟಕಿಸುವುದು) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 43

अकृते पूर्णपात्रे तु यज्ञच्छिद्रं समुद्भवेत् । तस्मिन् पूर्णीकृते विप्र यज्ञसम्पूर्णता भवेत् ॥ ४३ ॥

ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಕರ್ಮ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಛಿದ್ರ (ದೋಷ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಓ ವಿಪ್ರಾ! ಅದನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೆ ಯಜ್ಞವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 44

अष्टमुष्टिर्भवेत् किञ्चित् पुष्कलं तच्चतुष्टयम् । पुष्कलानि तु चत्वारि पूर्णपात्रं विदुर्बुधाः ॥ ४४ ॥

‘ಕಿಞ್ಚಿತ್’ ಎಂದರೆ ಎಂಟು ಮುಷ್ಟಿ; ಅದರ ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ‘ಪುಷ್ಕಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಪುಷ್ಕಲಗಳು ಸೇರಿದ್ದೇ ‘ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರ’ ಎಂದು ಪಂಡಿತರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 45

होमकाले तु सम्प्राप्ते न दद्यादासनं क्वचित् । दत्ते तृप्तो भवेद् वह्निः शापं दद्याच्च दारुणम् ॥ ४५ ॥

ಹೋಮಕಾಲವು ಬಂದಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಸನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಭಾಗವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಭೀಕರ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.

Verse 46

आघारौ नासिके प्रौक्तौ आज्यभागौ च चक्षुषी । प्राजापत्यं मुखं प्रोक्तं कटिर्व्याहृतिभिः स्मृता ॥ ४६ ॥

ಎರಡು ಆಘಾರ ಆಹುತಿಗಳು ನಾಸಿಕೆಯ ಎರಡು ರಂಧ್ರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಎರಡು ಆಜ್ಯಭಾಗಗಳು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು. ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಕರ್ಮವು ಮುಖವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಕಟಿ (ನಡು) ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳಾಗಿ (ಭೂಃ ಭುವಃ ಸ್ವಃ) ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 47

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

ತಲೆ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಪಾದಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ಪಂಚವಾರುಣ ಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ವಿಪ್ರ, ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ ಅಂತ್ಯಾಹುತಿಯನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಶ್ರೋತ್ರಗಳ (ಕಿವಿಗಳ) ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಯ ವಿಧಿಯೂ ಇದೆ.