Śreyas and Paramārtha: The Ribhu–Nidāgha Teaching on Non-Dual Self (Advaita)

Verse 1

सनंदन उवाच । निशम्य तस्येति वचः परमार्थसमन्वितम् । प्रश्रयावनतो भूत्वा तमाह नृपतिर्द्विजम् ॥ १ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಪರಮಾರ್ಥಸಂಪನ್ನವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ವಿನಯ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ, ಆ ದ್ವಿಜ ಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 2

राजोवाच । भगवन्यत्त्वया प्रोक्त परमार्थमयं वचः । श्रुते तस्मिन्भ्रमंतीव मनसो मम वृत्तयः ॥ २ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ಭಗವನ್! ನೀವು ಹೇಳಿದ ವಚನ ಪರಮಾರ್ಥಮಯವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನನ್ನ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 3

एतद्विवेकविज्ञानं यदि शेषेषु जंतुषु । भवता दर्शितं विप्र तत्परं प्रकृतेर्महत् ॥ ३ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ಈ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರೆ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಪರಮವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿದೆ।

Verse 4

नाहं वहामि शिबिकां शिबिका मयि न स्थिता । शरीरमन्यदस्मत्तो येनेयं शिबिका धृता ॥ ४ ॥

ನಾನು ಶಿಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರುವುದಿಲ್ಲ; ಶಿಬಿಕೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿಲ್ಲ. ನಾನು ದೇಹದಿಂದ ಭಿನ್ನನು; ಈ ಶಿಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರುವದು ದೇಹವೇ.

Verse 5

गुण प्रवृत्तिर्भूतानां प्रवृत्तिः कर्मचोदिता । प्रवर्तंते गुणाश्चैते किं ममेति त्वयोदितम् ॥ ५ ॥

ಭೂತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಗುಣಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯೇ; ಅದು ಕರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ. ಈ ಗುಣಗಳೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲು, ‘ಇದು ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ—ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ—ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತ?

Verse 6

एतस्मिन्परमार्थज्ञ मम श्रोत्रपथं गते । मनो विह्वलतामेति परमार्थार्थतां गतम् ॥ ६ ॥

ಹೇ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞ! ಈ ಮಾತು ನನ್ನ ಕಿವಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣವೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ವಿಹ್ವಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಮಾರ್ಥದ ನಿಜ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ.

Verse 7

पूर्वमेव महाभाग कपिलर्षिमहं द्विज । प्रष्टुमभ्युद्यतो गत्वा श्रेयः किंत्वत्र संशये ॥ ७ ॥

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ದ್ವಿಜನೇ! ಹಿಂದೆ ನಾನು ಕಪಿಲ ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳಲು ಉದ್ಯತನಾಗಿದ್ದೆ; ಆದರೂ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಶಯ ಇನ್ನೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ।

Verse 8

तदंतरे च भवता यदिदं वाक्यमीरितम् । तेनैव परमार्थार्थं त्वयि चेतः प्रधावति ॥ ८ ॥

ಈ ನಡುವೆ ನೀವು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ವಚನಗಳಿಂದಲೇ, ಪರಮಾರ್ಥದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿಯಲು ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ನಿಮ್ಮತ್ತವೇ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 9

कपिलर्षिर्भगवतः सर्वभूतस्य वै किल । विष्णोरंशो जगन्मोहनाशाय समुपागतः ॥ ९ ॥

ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಪಿಲ ಋಷಿಯು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಮೋಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವರು ಅವತರಿಸಿದ್ದಾರೆ।

Verse 10

स एव भगवान्नूनमस्माकं हितकाम्यया । प्रत्यक्षतामनुगतस्तथैतद्भवतोच्यते ॥ १० ॥

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆ ಭಗವಾನನು ನಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಪ್ರತಕ್ಷವಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿದೆ।

Verse 11

तन्मह्यं मोहनाशाय यच्छ्रेयः परमं द्विज । तद्वदाखिल विज्ञानजलवीच्युजधिर्भवान् ॥ ११ ॥

ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ದ್ವಿಜನೇ! ನನ್ನ ಮೋಹನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು; ನೀನು ಸಮಸ್ತ ವಿಜ್ಞಾನಜಲದ ಅಲೆಗಳಿರುವ ಸಾಗರದಂತೆ ಇದ್ದೀಯ।

Verse 12

ब्राह्मण उवाच । भूयः पृच्छसि किं श्रेयः परमार्थेन पृच्छसि । श्रेयांसि परमार्थानि ह्यशेषाण्येन भूपते ॥ १२ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಮತ್ತೆ ‘ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಏನು?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೀಯೆ; ಪರಮಾರ್ಥದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸುಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಆ ಪರಮ ಗುರಿಯೇ.

Verse 13

देवताराधनं कृत्वा धनसंपदमिच्छति । पुत्रानिच्छति राज्यं च श्रेयस्तस्यैव तन्नृप ॥ १३ ॥

ದೇವತೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಧನ-ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಪುತ್ರರನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಓ ನೃಪನೇ, ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಆ ಭಕ್ತನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.

Verse 14

विवकिनस्तु संयोगः श्रेयोऽसौ परमात्मना । कर्मयज्ञादिकं श्रेयः स्वर्लोकपलदायि यत् ॥ १४ ॥

ವಿವೇಕಿಗೆ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು; ಕರ್ಮ-ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು ‘ಶ್ರೇಯ’ವೆಂದರೂ ಅವು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಫಲವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡುತ್ತವೆ.

Verse 15

श्रेयः प्रधानं च फले तदेवानभिसंहिते । आत्मा ध्येयः सदा भूप योगयुक्तैस्तथा परैः ॥ १५ ॥

ಅದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸದಿದ್ದರೂ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅದೇ ಫಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ರಾಜನೇ, ಯೋಗಯುಕ್ತರೂ ಪರಮಮನಸ್ಕರೂ ಸದಾ ಆತ್ಮಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 16

श्रेय स्तस्यैव संयोगः श्रेयो यः परमात्मनः । श्रेयांस्येवमनेकानि शतशोऽथ सहस्त्रशः ॥ १६ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಯೋಗವೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು. ಹೀಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ರೂಪಗಳು ಅನೇಕ—ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು.

Verse 17

संत्यत्र परमार्थास्तु न त्वेते श्रूयतां च मे । धर्मोऽयं त्यजते किं तु परमार्थो धनं यदि ॥ १७ ॥

ಇಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರಮಾರ್ಥಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧನವೇ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಧರ್ಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 18

व्ययश्चक्रियत कस्मात्कामप्राप्त्युपलक्षणः । मुत्रश्चेत्परमार्थाख्यः सोऽप्यन्यस्य नरेश्वर ॥ १८ ॥

ಹಾಗಾದರೆ ವ್ಯಯವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಅದು ಕೇವಲ ಕಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಸೂಚಕ ಮಾತ್ರ. ಮೂತ್ರವನ್ನೇ ‘ಪರಮಾರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದರೂ, ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಅದೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 19

परमार्थभूतः सोऽन्यस्य परमार्थो हि नः पिता । एवं न परमार्थोऽस्ति जगत्यत्र चराचरे ॥ १९ ॥

ಅವನೇ ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪನು; ಅವನೇ ಇತರರಿಗೂ ಪರಮ ಗುರಿ, ಅವನೇ ನಮ್ಮ ತಂದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಪರಮಾರ್ಥವಿಲ್ಲ.

Verse 20

परमार्थो हि कार्याणि करणानामशेषतः । राज्यादिप्राप्तिरत्रोक्ता परमार्थतया यदि ॥ २० ॥

ಪರಮಾರ್ಥವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸಾಧನಗಳಿಗೂ ನಿಃಶೇಷ ಫಲ. ರಾಜ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ‘ಪರಮಾರ್ಥ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅದನ್ನು ಆ ಪರಮಾರ್ಥದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ.

Verse 21

परमार्था भवंत्यत्र न भवंति च वै ततः । ऋग्यजुःसामनिष्पाद्यं यज्ञकर्म मतं तव ॥ २१ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವು ಕೇವಲ ಆ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಋಗ್-ಯಜುಃ-ಸಾಮ ಆಧಾರಿತ ಯಜ್ಞಕರ್ಮವೇ ಮುಖ್ಯ; ಆದರೂ ಪರಮಾರ್ಥ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 22

परमार्थभूतं तत्रापि श्रूयतां गदतो मम । यत्तु निष्पाद्यते कार्यं मृदा कारणभूतया ॥ २२ ॥

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ವಚನದಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳು; ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದೋ ಅದು ಕಾರಣಭೂತವಾದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ॥೨೨॥

Verse 23

तत्कारणानुगमनाज्जायते नृप मृन्मयम् । एवं विनाशिभिर्द्रव्यैः समिदाज्यकुशादिभिः ॥ २३ ॥

ಹೇ ನೃಪ! ಕಾರಣವಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಮೃಣ್ಮಯ ವಸ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಿಧೆ, ತುಪ್ಪ, ಕುಶ ಮುಂತಾದ ನಾಶವಂತ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ॥೨૩॥

Verse 24

निष्पाद्यते क्रिया या तु सा भवित्री विनाशिनी । अनाशी परमार्थस्तु प्राज्ञैरभ्युपगम्यते ॥ २४ ॥

ಯಾವ ಕ್ರಿಯೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೋ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾರ್ಥವು ಅವಿನಾಶಿ—ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ॥೨೪॥

Verse 25

यत्तुं नाशि न संदेहो नाशिद्रव्योपपादितम् । तदेवापलदं कर्म परमार्थो मतो मम ॥ २५ ॥

ನಾಶವಂತವಾದುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ನಾಶವಂತ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದೇ ನಿಜವಾಗಿ ಫಲರಹಿತ ಕರ್ಮ—ಇದೇ ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥ॥೨೫॥

Verse 26

मुक्तिसाधनभूतत्वात्परमार्थो न साधनम् । ध्यानमेवात्मनो भूपपरमार्थार्थशब्दितम् ॥ २६ ॥

ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥವು ಬೇರೆ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಹೇ ಭೂಪಾ, ಆತ್ಮಧ್ಯಾನವನ್ನೇ ‘ಪರಮಾರ್ಥ’—ಉನ್ನತ ಪ್ರಯೋಜನ—ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ॥೨೬॥

Verse 27

भेदकारि परेभ्यस्तु परमार्थो न भेदवान् । परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते ॥ २७ ॥

ಭೇದಗಳು ಇತರಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಪರಮಾರ್ಥವು ಸ್ವತಃ ಭೇದವಂತನಲ್ಲ. ಪರಮಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ ಏಕ್ಯಯೋಗವೇ ಪರಮಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 28

मिथ्यैतदन्यद्द्रव्यं हि नैतद्द्रव्यमयं यतः । तस्माच्छ्रेयांस्यशेषाणि नृपैतानि न संशयः ॥ २८ ॥

ಈ ಇನ್ನೊಂದು ‘ದ್ರವ್ಯ’ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಿಥ್ಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸತ್ಯದ್ರವ್ಯಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ನೃಪ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸುಗಳು.

Verse 29

परमार्थस्तु भूपाल संक्षेपाच्छ्रूयतां मम । एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुण प्रकृतेः परः ॥ २९ ॥

ಓ ಭೂಪಾಲ, ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳು: ಪರಮ ತತ್ತ್ವ ಒಂದೇ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸಮದೃಷ್ಟಿ, ಶುದ್ಧ, ನಿರ್ಗುಣ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪರವಾದುದು.

Verse 30

जन्मवृद्ध्यादिरहित आत्मा सर्वगतो नृप । परिज्ञानमयो सद्भिर्नामजात्यादिभिविभुः ॥ ३० ॥

ಓ ನೃಪ, ಆತ್ಮನು ಜನ್ಮ, ವೃದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿ ಸರ್ವಗತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ; ಆದರೂ ಸಜ್ಜನರು ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 31

न योगवान्न युक्तोऽभून्नैव पार्थिवः योक्ष्यति । तस्यात्मपरदेहेषु सतोऽप्येकमयं हि तत् ॥ ३१ ॥

ಅವನು ಯೋಗವಂತನಲ್ಲ, ನಿಜವಾಗಿ ಯುಕ್ತನೂ ಅಲ್ಲ; ಓ ಪಾರ್ಥಿವ, ಮುಂದೆಯೂ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನದೇಹದಲ್ಲೂ ಪರದೇಹಗಳಲ್ಲೂ ಆತ್ಮ ಇದ್ದರೂ, ಆ ತತ್ತ್ವ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 32

विज्ञानं परमार्थोऽसौ वेत्ति नोऽतथ्यदर्शनः । वेणुरंघ्रविभेदेन भेदः षङ्जादिसंज्ञितः ॥ ३२ ॥

ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಆ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನೂ ಯಾರು ತಿಳಿಯುವನೋ ಅವನೇ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ; ಅತಥ್ಯದರ್ಶನಿಯು ತಿಳಿಯನು. ಹೇಗೆ ವೇಣುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆರಳರಂಧ್ರಭೇದದಿಂದ ಷಡ್ಜಾದಿ ಸ್ವರಭೇದಗಳು ಹೆಸರಾಗುವವೋ ಹಾಗೆ.

Verse 33

अभेदो व्यापिनो वायोस्तथा तस्य महात्मनः । एकत्वं रूपभेदश्च वाह्यकर्मप्रवृत्तिजः ॥ ३३ ॥

ಸರ್ವವ്യാപಿ ವಾಯು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಭೇದವಾಗಿರುವಂತೆ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅವನ ಏಕತ್ವವೇ ಸತ್ಯ; ರೂಪಭೇದವು ಹೊರಗಿನ ಕರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 34

देवादिभेदमध्यास्ते नास्त्येवाचरणो हि सः । श्रृण्वत्र भूप प्राग्वृत्तं यद्गीतमृभुणा भवेत् ॥ ३४ ॥

‘ದೇವ’ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಆಚರಣೆ ಇಲ್ಲ. ಈಗ ಕೇಳು, ಓ ರಾಜನೇ, ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು—ಒಮ್ಮೆ ಋಭುವು ಹಾಡಿದುದನ್ನು.

Verse 35

अवबोधं जनयतो निदाधस्य द्विजन्मनः । ऋभुर्नामाऽबवत्पुत्रो ब्रह्मणः परमेष्टिनः ॥ ३५ ॥

ಅವಬೋಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಿಜನಾದ ನಿದಾಘನಿಗಾಗಿ, ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ‘ಋಭು’ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 36

विज्ञात तत्त्वसद्भावो निसर्गादेव भूपते । तस्य शिष्यो निदाघोऽभूत्पुलस्त्यतनयः पुरा ॥ ३६ ॥

ಓ ಭೂಪತೇ, ಅವನ ತತ್ತ್ವಸದ್ಭಾವವು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಆದಿಯಿಂದ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ಪುತ್ರನಾದ ನಿದಾಘನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯನಾದನು.

Verse 37

प्रादादशेषविज्ञानं स तस्मै परया मुदा । अवाप्तज्ञान तत्त्वस्य न तस्याद्वैतवासना ॥ ३७ ॥

ಅವನು ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸದವನಿಗೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತವಾಸನೆ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 38

स ऋभुस्तर्कयामास निदाघस्य नरेश्वर । देविकायास्तटे वीर नागरं नाम वै पुरम् ॥ ३८ ॥

ಹೇ ನರೇಶ್ವರ! ಋಭು ಮುನಿಯು ನಿದಾಘನ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಿ, ದೇವಿಕಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ‘ನಾಗರ’ ಎಂಬ ವೀರಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 39

समृद्धमतिरम्यं च पुलस्त्येन निवेशितम् । रम्योपवनपर्यंतं स तस्मिन्पार्थवोत्तम ॥ ३९ ॥

ಹೇ ಪಾಂಡವೋತ್ತಮ! ಆ ಸ್ಥಳವು ಸಮೃದ್ಧವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಿ, ಪುಲಸ್ತ್ಯರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ರಮ್ಯ ಉಪವನಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ವಾಸವಿದ್ದನು.

Verse 40

निदाधनामायोगज्ञस्तस्य शिष्योऽभवत्पुरा । दिव्ये वर्षसहस्त्रे तु समतीतेऽस्य तत्पुरम् ॥ ४० ॥

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೋಗಜ್ಞನಾದ ನಿದಾಧನನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯನಾದನು. ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಅವನ ನಿವಾಸವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

Verse 41

जगाम स ऋभुः शिष्यं निदाघमवलोकितुम् । स तस्य वैश्वदेवंति द्वारालोकनगोचरः ॥ ४१ ॥

ನಂತರ ಋಭು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯ ನಿದಾಘನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದನು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ನಿದಾಘನು ವೈಶ್ವದೇವ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು; ಋಭು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಂತು.

Verse 42

स्थित स्तेन गृहीतार्थो निजवेश्म प्रवेशितः । प्रक्षालितांघ्रिपाणिं च कृतासनपरिग्रहम् ॥ ४२ ॥

ಹಿಡಿದ ಕಳ್ಳನಿಂದ ಕದ್ದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆತಂದರೂ, ಅವನನ್ನು ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕು; ಅವನ ಪಾದ-ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ತೊಳಸಿ ಆಸನ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 43

उवाच स द्विजश्रेष्टो भुज्यतामिति सादरम् । ऋभुरुवाच । भो विप्रवर्य भोक्तव्यं यदत्र भवतो गृहे ॥ ४३ ॥

ಆ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸಾದರವಾಗಿ “ಭುಂಜಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಋಭು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ವಿಪ್ರವರ್ಯ, ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇನು ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನೇ ಭುಂಜಬೇಕು.”

Verse 44

तत्कथ्यतां कदन्नेषु न प्रीतिः सततं मम । निदाघ उवाच । सक्तुयावकव्रीहीनामपूपानां च मे गृहे ॥ ४४ ॥

“ಹಾಗಾದರೆ ಹೇಳಿರಿ—ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ?” ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತು, ಯವ, ವ್ರೀಹಿ (ಅಕ್ಕಿ) ಮತ್ತು ಅಪೂಪಗಳು ಇವೆ.”

Verse 45

यद्रोचते द्विजश्रेष्ट तावद्भुंक्ष्व यथेच्छया । ऋभुरुवाच । कदन्नानि दिजैतानि मिष्टमन्नं प्रयच्छ मे ॥ ४५ ॥

“ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಭುಂಜಿರಿ.” ಋಭು ಹೇಳಿದರು—“ನನಗೆ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರುಕ್ಷ/ಸರಳ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡಿ; ಜೊತೆಗೆ ಮಿಷ್ಟಾನ್ನವನ್ನೂ ನೀಡಿರಿ.”

Verse 46

संयावपायसादीनि चेक्षुका रसवंति च । निदाघ उवाच । गृहे शालिनि मद्गेहे यत्किंचिदति शोभनम् ॥ ४६ ॥

ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಶಾಲೀನ, ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದವು—ಸಂಯಾವ, ಪಾಯಸ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಹಾಗೂ ರಸವತ್ತಾದ ಸಿಹಿ ಇಕ್ಷು-ಪದಾರ್ಥಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಇವೆ.”

Verse 47

भोज्येषु साधनं मिष्टं तेनास्यान्नं प्रसाधय । इत्युक्ता तेन सा पत्नी मिष्टमन्नं द्विजस्य तत् ॥ ४७ ॥

“ಭೋಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡು; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಅನ್ನವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಸಲ್ಲಿಸು.” ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ಪತ್ನಿ ಆ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಸಿಹಿ ಅನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಳು.

Verse 48

प्रसाधितवती तद्वै भर्तुर्वचनगौरवात् । न भुक्तवंतमिच्छातो मिष्टमन्नं महामुनिम् ॥ ४८ ॥

ಭರ್ತನ ವಚನಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ ಅವಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದಳು; ಆದರೆ ಮಹಾಮುನಿ ಇನ್ನೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಿಹಿ ಅನ್ನ ನೀಡಲು ಅವಳು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 49

निदाघः प्राहभूपाल प्रश्रयावनतः स्थितः । निदाघ उवाच । अपि ते परमा तृप्तिरुत्पन्ना पुष्टिरेव ॥ ४९ ॥

ನಿದಾಘನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ನಿಂತು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನಿನಗೆ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತೇ—ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಪುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವೇ?”

Verse 50

अपि ते मानसं स्वस्थमाहारेण कृतं द्विज । क्व निवासी भवान्विप्र क्व वा गंतुं समुद्यतः ॥ ५० ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿದೆಯೇ? ಹೇ ವಿಪ್ರ, ನೀನು ಎಲ್ಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯೆ, ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಉದ್ಯತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ?

Verse 51

आगम्यते च भवता यतस्तश्च निवेद्यताम् । ऋमुरुवाच । क्षुधितस्य च भुक्तेऽन्ने तृप्तिर्ब्रह्मन्विजायते ॥ ५१ ॥

“ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ? ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸು.” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಋಮು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸಿದವನು ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿದಾಗ ತೃಪ್ತಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.”

Verse 52

न मे क्षुधा भवेत्तॄप्तिः कस्मान्मां द्विज पृच्छति । वह्निना पार्थिवेनादौ दग्धे वै क्षुरापीश्वः ॥ ५२ ॥

ನನಗೆ ಹಸಿವು ಇಲ್ಲ, ತೃಪ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಹೇ ದ್ವಿಜ, ನೀನು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತೀ? ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧವಾದಾಗಲೂ, ಕ್ಷುರಧಾರೆಯಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣನಾದ ಪ್ರಭು-ಸ್ವಾಮಿ ದೇಹಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 53

भवत्यंभसि च क्षीणे नृणां तृष्णासमुद्भवः । क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज ॥ ५३ ॥

ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಜಲತತ್ತ್ವ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹ—ದೇಹಧರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು—ನನ್ನವು ಅಲ್ಲ, ಹೇ ದ್ವಿಜ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 54

ततः क्षुत्संभवाभावात्तृप्तिरस्त्येव मे सदा । मनसः स्वस्थता तुष्टिश्चित्तधर्माविमौ द्विज ॥ ५४ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸಿವಿನ ಉದಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಾನು ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಮನಸ್ಸಿನ ಆರೋಗ್ಯಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ—ಇವು ಎರಡೂ ಚಿತ್ತಧರ್ಮಗಳು.

Verse 55

चेतसो यस्य यत्पृष्टं पुमानेभिर्न युज्यते । क्व निवासस्तवेत्युक्तं क्व गंतासि च यत्त्वया ॥ ५५ ॥

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿದ ಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಆ ಪುರುಷನ ಕುರಿತು ಜನರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹೇಳಿದ ‘ನಿನ್ನ ನಿವಾಸ ಎಲ್ಲಿ? ನೀನು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತೀ?’ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 56

कुतश्चागम्यते त्वेतात्र्रितयेऽपि निबोध मे । पुमान्सवर्गतो व्यापीत्याकाशवदयं यतः ॥ ५६ ॥

ಇದು (ತತ್ತ್ವ) ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ? ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೋಧಿಸು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಂತೆ ಸರ್ವವ്യാപಿ.

Verse 57

कुतः कुत्र क्व गंतासीत्येतदप्यर्थवत्कथम् । सोऽहं गंता न चागंता नैकदेशनिकेतनः ॥ ५७ ॥

ನಾನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೆ, ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೋಗುವೆನು—ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಹೇಗೆ ಅರ್ಥವಂತಾಗುವುದು? ನಾನೇ ಆ ಆತ್ಮ; ನಾನು ಗಮಿಸುವವನು ಅಲ್ಲ, ಅಗಮಿಸುವವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಲ್ಲ।

Verse 58

त्वं चान्ये च न च त्वं त्वं नान्ये नैवाहमप्यहम् । मिष्टन्ने मिष्टमित्येषा जिह्वा सा मे कृता तव ॥ ५८ ॥

ನೀನು ಇದ್ದೀಯೆ, ಇತರರೂ ಇದ್ದಾರೆ—ಆದರೆ ನೀನು ಕೇವಲ ‘ನೀನು’ ಅಲ್ಲ; ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ‘ಇತರರು’ ಅಲ್ಲ; ನಾನೂ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ‘ನಾನು’ ಅಲ್ಲ. ಸಿಹಿ ಅನ್ನ ಎದುರಾದಾಗ ನಾಲಿಗೆ ‘ಸಿಹಿ!’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ—ಆ ನನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ನೀನೇ ರೂಪಿಸಿದ್ದೆ।

Verse 59

किं वक्ष्यतीति तत्रापि श्रूयतां द्विजसत्तमा । मिष्टमेव यदामिष्टं तदेवोद्वेगकारणम् ॥ ५९ ॥

‘ಅವನು ಏನು ಹೇಳುವನು?’—ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ. ಸಿಹಿಯೇ ಅಸಿಹಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅದೇ ಸಿಹಿತನವೇ ಅಶಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 60

अमिष्टं जायते मिष्टं मिष्टादुद्विजते जनः । आदिमध्यावसानेषु किमन्नं रुचिकारणम् ॥ ६० ॥

ಅಸಿಹಿಯಿಂದ ಸಿಹಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಸಿಹಿಯಿಂದಲೇ ಜನರು ಮತ್ತೆ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ—ಯಾವ ಆಹಾರವೇ ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ರುಚಿಗೆ ಕಾರಣ?

Verse 61

मृण्मयं हि मृदा यद्वद्गृहं लिप्तं स्थिरीभवेत् । पार्थिवोऽयं तथा देहः पार्थिवैः परमाणुभिः ॥ ६१ ॥

ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮನೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಿದಾಗ ದೃಢವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹವೂ ಪಾರ್ಥಿವ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಘನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 62

यवगोधूममुद्गादि र्घृतं तैलं पयो दधि । गुडः फलानीति तथा पार्थिवाः परमाणवः ॥ ६२ ॥

ಯವ, ಗೋಧೂಮ, ಮುದ್ಗ ಮೊದಲಾದವು; ಘೃತ, ತೈಲ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು; ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು—ಇವುಗಳೂ ಪೃಥ್ವೀ-ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಮಾಣುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 63

तदेतद्भवता ज्ञात्वा मिष्टामिष्टविचारि यत् । तन्मनः शमनालबि कार्यं प्राप्यं हि मुक्तये ॥ ६३ ॥

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಿ, ಮನಃಶಮನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿರುವ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಮುಕ್ತಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅದರಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 64

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य परमार्थाश्रितं नृप । प्रणिपत्य महाभागो निदाघो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६४ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಪರಮಾರ್ಥಾಶ್ರಿತವಾದ ಅವನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹಾಭಾಗನಾದ ನಿದಾಘನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಂತರ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 65

प्रसीद मद्धितार्थाय कथ्यतां यस्त्वमागतः । नष्टो मोहस्तवाकर्ण्य वचांस्येतानि मे द्विज ॥ ६५ ॥

ನನ್ನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ನೀನು ಏಕೆ ಬಂದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳು. ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನಿನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮೋಹವು ನಾಶವಾಯಿತು।

Verse 66

ऋभुरुवाच । ऋभुरस्मि तवाचार्यः प्रज्ञादानाय ते द्विज । इहागतोऽहं दास्यामि परमार्थं सुबोधितम् ॥ ६६ ॥

ಋಭು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನಾನು ಋಭು, ನಿನ್ನ ಆಚಾರ್ಯನು; ನಿನಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ದಾನ ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 67

एक एवमिदं विद्धि न भेदि सकलं जगत् । वासुदेवाभिधेयस्य स्वरुपं परात्मनः ॥ ६७ ॥

ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ತಿಳಿ—ಸಕಲ ಜಗತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಲ್ಲ. ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಇದು.

Verse 68

ब्रह्मण उवाच । तथेत्युक्त्वा निदाधेन प्रणिपातपुरः सरम् । पूजितः परया भक्त्यानिच्छितः प्रययौ विभुः ॥ ६८ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಿದಾಘನು ಮೊದಲು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಭಗವಂತನು ಬಯಸದಿದ್ದರೂ ಆ ವಿಭು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟನು.

Verse 69

पुनवर्षसहस्त्रंते समायातो नरेश्वर । निदाघज्ञानदानाय तदेव नगरं गुरुः ॥ ६९ ॥

ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಮತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗುರುವು ನಿದಾಘನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಲು ಅದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದನು.

Verse 70

नगरस्य बहिः सोऽथ निदाघं दृष्टवान् मुनिम् । महाबलपरीवारे पुरं विशति पार्थिवे ॥ ७० ॥

ನಂತರ ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಅವನು ಮುನಿ ನಿದಾಘನನ್ನು ಕಂಡನು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಪರಿವಾರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 71

दूरस्थितं महाभागे जनसंमर्दवर्जकम् । क्षुत्क्षामकण्ठमायांतमरण्यात्ससमित्कुशम् ॥ ७१ ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ಜನಸಂದಣಿಯಿಲ್ಲದ ದೂರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಂಡೆ—ಹಸಿವಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಒಣಗಿದ; ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸಮಿತ್ತುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 72

दृष्ट्वा निदाघं स ऋभुरुपागत्याभिवाद्य च । उवाच कस्मादेकांतं स्थीयत भवता द्विज ॥ ७२ ॥

ನಿದಾಘನನ್ನು ನೋಡಿ ಋಭು ಮುನಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ದ್ವಿಜ! ನೀವು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಏಕೆ ನಿಂತಿದ್ದೀರಿ?”

Verse 73

निदाघ उवाच । भो विप्र जनसंमर्द्दो महानेष जनेश्वरे । प्रविवक्षौ पुरे रम्ये तेनात्र स्थीयते मया ॥ ७३ ॥

ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಈ ರಾಜನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ನಾನು ಆ ರಮ್ಯ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 74

ऋभुरुवाच । नराधिपोऽत्र कतमः कतमश्चेतरो जनः । कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ट त्वमभिज्ञो मतो मम ॥ ७४ ॥

ಋಭು ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು— “ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಯಾರು? ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಯಾರು? ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ; ನೀವು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 75

निदाघ उवाच । योऽयं गजेंद्रमुन्मत्तमद्रिश्रृंगसमुच्छ्रयम् । अधिरुढो नरेन्द्रोऽयं परितो यस्तथेतरः ॥ ७५ ॥

ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದರು— “ಪರ್ವತಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿ, ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜೇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಏರಿರುವವನೇ ಈ ನರೆಂದ್ರ; ಅವನ ಸುತ್ತ ನಿಂತಿರುವವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು.”

Verse 76

ऋभुरुवाच । एतौ हि गजराजानौ दृष्टौ हि युगपन्मया । भवता निर्विशेषेण पृथग्वेदोपलक्षितौ ॥ ७६ ॥

ಋಭು ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು— “ನಾನು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಗಜರಾಜರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ನೋಡಿದೆ; ಆದರೆ ನೀವು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀರಿ.”

Verse 77

तत्कथ्यतां महाभाग विशेषो भवतानयोः । ज्ञातुमिच्छाम्यहं कोऽत्र गजः को वा नराधिपः ॥ ७७ ॥

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ದಯವಿಟ್ಟು ಇವರಿಬ್ಬರ ವಿಶೇಷ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ. ಇಲ್ಲಿ ಗಜ ಯಾರು, ಮತ್ತು ನರಾದಿಪ (ರಾಜ) ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 78

निदाध उवाच । गजोयोऽयमधो ब्रह्मन्नुपर्यस्यैष भूपतिः । वाह्यवाहकसंबंधं को न जानाति वै द्विज ॥ ७८ ॥

ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ಕೆಳಗೆ ಈ ಗಜ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಈ ಭೂಪತಿ. ಹೇ ದ್ವಿಜ! ವಾಹಕ ಮತ್ತು ವಾಹ್ಯ (ವಹಿಸಲ್ಪಡುವವನು) ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 79

ऋभुरुवाच । ब्रह्मन्यथाहं जानीयां तथा मामवबोधय । अधः सत्त्वविभागं किं किं चोर्द्धमभिधीयते ॥ ७९ ॥

ಋಭು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ನನಗೆ ಬೋಧಿಸು. ‘ಕೆಳಗೆ’ ಸತ್ತ್ವವಿಭಾಗವೆಂದರೆ ಏನು, ಮತ್ತು ‘ಮೇಲೆ’ ಎಂದು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?

Verse 80

ब्राह्मण उवाच । इत्युक्त्वा सहसारुह्य निदाघः प्राह तं ऋभुम् । श्रयतां कथयाम्येष यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ८० ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ನಿದಾಘನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಏರಿ ಋಭುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ ಕೇಳು; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದುದನ್ನೇ ಈಗ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 81

उपर्यहं यथा राजा त्वमधःकुंजरो यथा । अवबोधाय ते ब्रह्मन्दृष्टांतो दर्शितो मया ॥ ८१ ॥

ನಾನು ಮೇಲಿರುವುದು ರಾಜನಂತೆ, ನೀನು ಕೆಳಗಿರುವುದು ಕುಂಜರ (ಗಜ)ನಂತೆ. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ನಿನಗೆ ಬೋಧವಾಗಲೆಂದು ನಾನು ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 82

ऋभुरुवाच । त्वं राजेव द्विजश्रेष्ट स्थितोऽहं गजवद्यदि । तदेवं त्वं समाचक्ष्व कतमस्त्वमहं तथा ॥ ८२ ॥

ಋಭುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ರಾಜನಂತೆ ನಿಂತಿರುವೆ, ನಾನು ಗಜದಂತೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು—ನಾನು ಏನು, ನೀನು ಏನು?

Verse 83

ब्राह्मण उवाच । इत्युक्तः सत्वरस्तस्य चरणावभिवंद्य सः । निदाधः प्राह भगवन्नाचार्यस्त्वमृभुर्मम् ॥ ८३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ಕೇಳಿದ ನಿದಾಘನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: “ಭಗವನ್! ನೀವೇ ನನ್ನ ಆಚಾರ್ಯರು; ನೀವೇ ಋಭುವೇ.”

Verse 84

नान्यस्याद्वैतसंस्कारसंस्कृतं मानसं तथा । यथाचार्यस्य तेन त्वां मन्ये प्राप्तमहं गुरुम् ॥ ८४ ॥

ಸತ್ಯ ಆಚಾರ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಅദ್ವೈತ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರದ್ದೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಪ್ರಭು, ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಗುರುವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಮನ್ಯಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 85

ऋभुरुवाच । तवोपदेशदानाय पूर्वशुश्रूषणात्तव । गुरुस्नेहादृभुर्नामनिदाघं समुपागतः ॥ ८५ ॥

ಋಭುವು ಹೇಳಿದರು—ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಲು, ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರದ್ಧಾಭರಿತ ಸೇವೆಯಿಂದಲೂ ಗುರುಸ್ನೇಹದಿಂದಲೂ, ‘ಋಭು’ ಎಂಬ ನಾಮಧಾರಿಯಾದ ನಾನು ನಿದಾಘನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 86

तदेतदुपदिष्टं ते संक्षेपेण महामते । परमार्थसारभूतं यत्तदद्वैतमशेषतः ॥ ८६ ॥

ಹೇ ಮಹಾಮತೇ! ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಇದೇ—ಪರಮಾರ್ಥದ ಸಾರಭೂತವಾದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವ.

Verse 87

ब्राह्मण उवाच । एवमुक्त्वा ददौ विद्यां निदाघं स ऋभुर्गुरुः । निदाघोऽप्युपदेशेन तेनाद्वैतपरोऽभवत् ॥ ८७ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಗುರು ಋಭು ನಿದಾಘನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದರು. ಆ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನಿದಾಘನೂ ಅದ್ವೈತನಿಷ್ಠನಾದನು.

Verse 88

सर्वभूतान्यभेदेन ददृशे स तदात्मनः । तथा ब्रह्मतनौ मुक्तिमवाच परमाद्विजः ॥ ८८ ॥

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನು ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡನು. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮದ್ವಿಜನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.

Verse 89

तथा त्वमपि धर्मज्ञ तुल्यात्मरिपुबांधवः । भव सर्वगतं ज्ञानमात्मानमवनीपते ॥ ८९ ॥

ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ನೀನೂ ಶತ್ರು-ಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಂಧು-ವೈರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿರು. ಹೇ ಅವನೀಪತೇ! ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

Verse 90

सितनीलादिभेदेन यथैकं दृश्यते नभः । भ्रांतदृष्टिभिरात्मापि तथैकः सन्पृथक् पृथक् ॥ ९० ॥

ಹೇಗೆ ಒಂದೇ ಆಕಾಶವು ಬಿಳಿ-ನೀಲಿ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮವೂ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ ಭ್ರಾಂತ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನೇಕವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 91

एकः समस्तं यदिहास्ति किंचित्तदच्युतो नास्ति परं ततोऽन्यत् । सोऽहं स च त्वं स च सर्वमेतदात्मांस्वयं भात्यपभेदमोहः ॥ ९१ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಏಕಮಾತ್ರ ಅಚ್ಯುತನೇ; ಅವನಿಗಿಂತ ಪರವಾದುದು ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನೇ ‘ನಾನು’, ಅವನೇ ‘ನೀನು’, ಅವನೇ ಈ ಎಲ್ಲವೂ—ಆತ್ಮ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಭೇದಮೋಹವು ಕೇವಲ ಭ್ರಾಂತಿ.

Verse 92

सनंदन उवाच । इतीरितस्तेन स राजवर्यस्तत्याज भेदं परमार्थदृष्टिः । स चापि जातिस्मरणावबोदस्तत्रैव जन्मन्यपवर्गमाप ॥ ९२ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪರಮಾರ್ಥದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಜಾತಿಸ್ಮರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದು ಅದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಅಪವರ್ಗವೆಂಬ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.

Verse 93

परमार्थाध्यात्ममेतत्तुभ्यमुक्तं मुनीश्वर । ब्राह्मणक्षत्रियविशां श्रोर्तॄणां चापि मुक्तिदम् ॥ ९३ ॥

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ಪರಮಾರ್ಥಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಈ ಪರಮ ಅಧ್ಯಾತ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನಿನಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರು ಹಾಗೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೋ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವಾಗಿದೆ.

Verse 94

यथा पृष्टं त्वया ब्रह्मंस्तथा ते गदितं मया । ब्रह्मज्ञानमिदं शुद्धं किमन्यत्कथयामि वै ॥ ९४ ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನೀನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ; ಇನ್ನೇನು ನಾನು ಹೇಳಲಿ?