Threefold Suffering, Twofold Knowledge, and the Definition of Bhagavān (Vāsudeva); Prelude to Keśidhvaja–Janaka Yoga

Verse 1

सूत उवाच । तच्छृत्वा नारदो विप्रा मैथिलाध्यात्ममुत्तमम् । पुनः पप्रच्छ तं प्रीत्या सनंदनमुदारधीः ॥ १ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೈಥಿಲ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ನಾರದನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ्नेಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸನಂದನನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 2

नारद उवाच । आध्यात्मिकादित्रिविधं तापं नानुभवेद्यथा । प्रब्रूहि तन्मुने मह्यं प्रपन्नाय दयानिधे ॥ २ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ, ಓ ದಯಾನಿಧಿಯೇ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದಿ ತ್ರಿವಿಧ ತಾಪಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸದಂತೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ನನಗೆ ಬೋಧಿಸಿರಿ; ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 3

सनंदन उवाच । तदस्य त्रिविधं दुःखमिह जातस्य पंडित । गर्भे जन्मजराद्येषुस्थानेषु प्रभविष्यतः ॥ ३ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪಂಡಿತನೇ! ಇಹ ಜನಿಸಿದ ದೇಹಧಾರಿಯ ದುಃಖವು ತ್ರಿವಿಧ; ಅದು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಜನ್ಮ-ಜರಾ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 4

निरस्तातिशयाह्लादसुखभावैकलक्षणा । भेषजं भगवत्प्राप्तिरैका चात्यंतिकी मता ॥ ४ ॥

ಅತಿಶಯ ಹರ್ಷ-ಚಂಚಲತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತ, ಏಕರಸ ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ—ಏಕೈಕ ಅತ್ಯಂತಿಕ (ಅನಂತ) ಔಷಧವೆಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 5

तस्मात्तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पंडितैर्नरैः । तत्प्राप्तिहेतुज्ञानं च कर्म चोक्तं महामुने ॥ ५ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪರಮ ಗುರಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪಂಡಿತರು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಹೇ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ, ಸಾಧನರೂಪ ಕರ್ಮವೂ—ಎರಡೂ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 6

आगमोत्थं विवेकाञ्च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते । शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्मविवेकजम् ॥ ६ ॥

ಜ್ಞಾನವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಆಗಮ (ಶಾಸ್ತ್ರಪರಂಪರೆ)ದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು. ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಆಗಮಮಯ; ಪರಬ್ರಹ್ಮ ವಿವೇಕಜ.

Verse 7

मनुरप्याह वेदार्थं स्मृत्वायं मुनिसत्तमः । तदेतच्छ्रूयतामत्र सुबोधं गदतो मम ॥ ७ ॥

ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮನು ಕೂಡ ಹೇಳಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಸುಬೋಧವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

Verse 8

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ८ ॥

ಬ್ರಹ್ಮವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು—ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾದವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

द्वे विद्ये वेदितव्ये चेत्याह चाथर्वणी श्रुतिः । परमा त्वक्षरप्राप्तिर्ऋग्वेदादिमया परा ॥ ९ ॥

ಆಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಎರಡು ವಿದ್ಯೆಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು. ಪರಮ ವಿದ್ಯೆ ಅಕ್ಷರಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು; ಅಪರ ವಿದ್ಯೆ ಋಗ್ವೇದಾದಿ ವೇದಸಮೂಹಮಯವಾದುದು.

Verse 10

यत्तदव्यक्तमजरमनीहमजमव्ययम् । अनिर्देश्यमरूपं च पाणिपादादिसंयुतम् ॥ १० ॥

ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವು ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅಜರ, ನಿಃಸ್ಪೃಹ, ಅಜ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ. ಅದು ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ, ಅರೂಪ; ಆದರೂ ದಿವ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೈ-ಕಾಲು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 11

विभुं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिमकारणम् । व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तं वै पश्यंति सूरयः ॥ ११ ॥

ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆ ಪರಮ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಅವನು ವಿಭು, ಸರ್ವಗತ, ನಿತ್ಯ, ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಯೋನಿ; ತಾನೇ ಅಕಾರಣ. ಅವನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

Verse 12

तद्ब्रह्म तत्परं धाम तद्ध्येयं मोक्षकांक्षिभिः । श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२ ॥

ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದೇ ಪರಮ ಧಾಮ; ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅದನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವವೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪದ.

Verse 13

तदेव भगवद्वाच्यं स्वरूपं परमात्मनः । वाचको भगवच्छब्दस्तस्योद्दिष्टोऽक्षयात्मनः ॥ १३ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನ ಅದೇ ಸ್ವರೂಪವು ‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚ್ಯ; ‘ಭಗವಾನ್’ ಪದವೇ ಆ ಅಕ್ಷಯಾತ್ಮನಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.

Verse 14

एवं निगदितार्थस्य यत्तत्वं तस्य तत्त्वतः । ज्ञायते येन तज्ज्ञानं परमन्यत्त्रयीमयम् ॥ १४ ॥

ಹೀಗೆ ನಿರೂಪಿತ ಅರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೋ—ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದು ಕೇವಲ ವೇದತ್ರಯೀಮಯದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

Verse 15

अशब्दगोचरस्यापि तस्य वै ब्रह्मणो द्विजा । पूजायां भगवच्छब्दः क्रियते ह्यौपचारिकः ॥ १५ ॥

ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಪದಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೇವಲ ಉಪಚಾರಾರ್ಥವಾಗಿ (ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

शुद्धे महाविभूत्याख्ये परे ब्रह्मणि वर्त्तते । भगवन्भगवच्छब्दः सर्वकारणकारणे ॥ १६ ॥

ಶುದ್ಧ, ಮಹಾವಿಭೂತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ—ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣನಾದ ಅವನಲ್ಲಿ—‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 17

ज्ञेयं ज्ञातेति तथा भकारोऽर्थद्वयात्मकः । तेनागमपिता स्रष्टा गकारोऽयं तथा मुने ॥ १६ ॥

‘ಭ’ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳು—‘ಜ್ಞೇಯ’ (ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು) ಮತ್ತು ‘ಜ್ಞಾತಾ’ (ತಿಳಿದವನು); ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮುನೇ, ‘ಗ’ ಅಕ್ಷರವು ‘ಆಗಮಗಳ ಪಿತ’ ಹಾಗೂ ‘ಸ್ರಷ್ಟಾ’ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಎಂಬರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 18

ऐश्वर्यस्य समग्रस्य वीर्यस्य यशसः श्रियः । ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा ॥ १७ ॥

ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯ, ವೀರ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ಶ್ರೀ-ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ—ಈ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನೇ ‘ಭಗ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

वसंति तत्र भूतानि भूतात्मन्यखिलात्मनि । सर्वभूतेष्वशेषेषु वकारार्थस्ततोऽव्ययः ॥ १८ ॥

ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಭೂತಾತ್ಮನಾದ ಅಖಿಲಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ‘ವ’ ಅಕ್ಷರಾರ್ಥವು ಅವ್ಯಯ (ಅವಿನಾಶಿ) ಆಗಿದೆ.

Verse 20

एवमेव महाशब्दो भगवानिति सत्तम । परमब्रह्मभूतस्य वासुदेवस्य नान्यगः ॥ १९ ॥

ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಹಾಗೆಯೇ ‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂಬ ಮಹಾಶಬ್ದವು ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ವಾಸುದೇವನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ; ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 21

तत्र पूज्यपदार्थोक्तिः परिभाषासमन्वितः । शब्दोऽयं नोपचारेण चान्यत्र ह्युपचारतः ॥ २० ॥

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ದವು ಪೂಜ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಪರಿಭಾಷಾ-ನಿಯಮದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಉಪಚಾರಾರ್ಥ (ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥ) ಅಲ್ಲ; ಬೇರೆಡೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಚಾರದಿಂದಲೇ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानामागतिं गतिम् । वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति ॥ २१ ॥

ಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯ, ಅವರ ಆಗಮನ-ಗಮನ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡಲು ಯೋಗ್ಯನು.

Verse 23

ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्यशेषतः । भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर्गुणादिभिः ॥ २२ ॥

ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ, ಶಕ್ತಿ, ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು—ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ—‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾಚ್ಯ; ಆದರೆ ಅವು ನಿಂದ್ಯ ಗುಣಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರ.

Verse 24

सर्वाणि तत्र भूतानि वसंति परमात्मनि । भूतेषु वसनादेव वासुदेवस्ततः स्मृतः ॥ २३ ॥

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಆತನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೂ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

खांडिक्यं जनकं प्राह पृष्टः केशिध्वजः पुरा । नामव्याख्यामनंतस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः ॥ २४ ॥

ಹಿಂದೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಖಾಂಡಿಕ್ಯ ಜನಕನಿಗೆ ಅನಂತನಾದ ವಾಸುದೇವನ ನಾಮಾರ್ಥವನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 26

भूतेषु वसते सोंऽतर्वसंत्यत्र च तानि यत् । धाता विधाता जगतां वासुदेवस्ततः प्रभुः ॥ २५ ॥

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಅವನಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸುದೇವನೇ ಲೋಕಗಳ ಧಾತಾ-ವಿಧಾತಾ, ಪ್ರಭು.

Verse 27

स सर्वभूतप्रकृतिं विकारं गुणादिदोषांश्च मुने व्यतीतः । अतीतसर्वावरणोऽखिलात्मा तेनास्तृतं यद्भुवनांतरालम् ॥ २६ ॥

ಓ ಮುನೇ! ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ, ಅದರ ವಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಣಾದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತವನು. ಎಲ್ಲ ಆವರಣಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಅಖಿಲಾತ್ಮ ಅವನೇ; ಲೋಕಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಸ್ತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಪರಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 28

समस्तकल्याणगुणं गुणात्मको हित्वातिदुःखावृतभूतसर्गः । इच्छागृहीताभिमतोरुदेहः संसाधिताशेषजगद्धितोऽसौ ॥ २७ ॥

ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಗಳ ಸಾರ, ಗುಣಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್. ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟವಾದ ಮಹಾರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

तेजोबलैश्वर्यमहावबोधं स्ववीर्यशक्त्यादुगुणैकराशिः । परः पराणां सकला न यत्र क्लेशादयः संति परावरेशे ॥ २८ ॥

ಅವನಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಮಹಾಬೋಧ—ಮತ್ತು ಸ್ವವೀರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳು—ಅಖಂಡ ನಿಧಿಯಂತೆ ಸಂಚಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನು ಪರಾತ್ಪರನು; ಪರಾ-ಅಪರ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶಾದಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 30

स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपोऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः । सर्वेश्वरः सर्वनिसर्गवेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः ॥ २९ ॥

ಅವನೇ ಈಶ್ವರನು—ವ್ಯಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳವನು; ಅವನ ಸ್ವರೂಪ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ, ಪ್ರಕಟವೂ. ಅವನು ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು; ‘ಪರಮೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನು.

Verse 31

स ज्ञायते येन तदस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलमेव रूपम् । संदृश्यते चाप्यवगम्यते च तज्ज्ञानमतोऽन्यदुक्तम् ॥ ३० ॥

ಯಾವುದರಿಂದ ಆ ಪರಮ—ಸರ್ವದೋಷರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಪರಾತೀತ, ನಿರ್ಮಲ ಸ್ವರೂಪ—ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೋ; ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ಅದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡಂತೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ—ಅದೇ ‘ಜ್ಞಾನ’. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆದು ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 32

स्वाध्यायसंयमाभ्यां स दृश्यते पुरुषोत्तमः । तत्प्राप्तिकारणं ब्रह्म तवेतत्प्रतिपद्यते ॥ ३१ ॥

ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದ ಆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ನಿಜವಾಗಿ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು—ಓ ನೀನು—ಇದನ್ನೇ ಸಮ್ಯಕ್ ತಿಳಿದು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 33

स्वाध्यायाद्योगमासीत योगात्स्वाध्यायमामनेत् । स्वाध्याययोगसंपत्त्या परमात्मा प्रकाशते ॥ ३२ ॥

ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು; ಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಯೋಗಗಳ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

तदीक्षणाय स्वाध्यायश्चक्षुर्योगस्तथापरम् । न मांसचक्षुषा द्रष्टुं ब्रह्मभूतः स शक्यते ॥ ३३ ॥

ಆ ಪರತತ್ತ್ವದ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ‘ಕಣ್ಣು’ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವೇ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ಯೋಗಶಾಸನವೂ. ಬ್ರಹ್ಮಭಾವ ಪಡೆದವನನ್ನು ಮಾಂಸಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ನೋಡಲಾಗದು.

Verse 35

नारद उवाच । भगवंस्तमहं योगं ज्ञातुमिच्छामि तं वद । ज्ञाते यन्नाखिलाधारं पश्येयं परमेश्वरम् ॥ ३४ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು— ಭಗವನ್, ಆ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಸರ್ವಾಧಾರನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಿ.

Verse 36

सनंदन उवाच । केशिध्वजो यथा प्राह खांडिक्याय महात्मने । जनकाय पुरा योगं तथाहं कथयामि ते ॥ ३५ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು— ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಹಿಂದೆ ಮಹಾತ್ಮ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನಿಗೂ ರಾಜ ಜನಕನಿಗೂ ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಆ ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 37

नारद उवाच । खांङिक्यः कोऽभवद्बह्यन्को वा केशिध्वजोऽभवत् । कथं तयोश्च संवादो योगसंबन्धवानभूत् ॥ ३६ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಖಾಂಙಿಕ್ಯನು ಯಾರು? ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಯಾರು? ಯೋಗಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಅವರ ಸಂವಾದ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು?

Verse 38

सनंदन उवाच । धर्मध्वजो वै जनक तस्य पुशेऽमितध्वजः । कृतध्वजोऽस्य भ्राताभूत्सदाध्यात्मरतिर्नृपः ॥ ३७ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮಧ್ವಜನೆಂಬ ಜನಕನೊಬ್ಬನಿದ್ದನು. ಅವನಿಂದ ಅಮಿತಧ್ವಜನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನ ಸಹೋದರ ಕೃತಧ್ವಜನೆಂಬ ರಾಜನು ಸದಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 39

कृतध्वजस्य पुत्रोऽभूद्धन्यः केशिध्वजो द्विजः । पुत्रोऽमितव्वजस्यापि खांडिक्यजनकाभिधः ॥ ३८ ॥

ಕೃತಧ್ವಜನ ಪುತ್ರನು ದ್ವಿಜನಾದ ಕೇಶಿಧ್ವಜನು; ಅವನು ‘ಧನ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಅಮಿತಧ್ವಜನ ಪುತ್ರನು ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಸಹ, ‘ಜನಕ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 40

कर्ममार्गे हि खांडिक्यः स्वराज्यादवरोपितः । पुरोधसा मंत्रिभिश्च समवेतोऽल्पसाधनः ॥ ३८ ॥

ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ತನ್ನ ಸ್ವರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡು ಕರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು. ಪುರೋಹಿತನೂ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಅಲ್ಪ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 41

राज्यान्निराकृतः सोऽथ दुर्गारण्यचरोऽभवत् । इयाज सोऽपि सुबहून यज्ञाञ्ज्ञानव्यपाश्रयः ॥ ३९ ॥

ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು ನಂತರ ದುರ್ಗಮ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಅವನು ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 42

ब्रह्मविद्यामधिष्टाय तर्तुं मृत्युमपि स्वयम् । एकदा वर्तमानस्य यागे योगविदां वर ॥ ४० ॥

ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಮರಣವನ್ನೂ ದಾಟಲು ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಹೇ ಯೋಗವಿದಾಂ ವರ! ಒಮ್ಮೆ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 43

तस्य धेनुं जघानोग्रः शार्दूलो विजने वने । ततो राजा हतां ज्ञात्वा धेनुं व्याघ्रेण चर्त्विजः ॥ ४१ ॥

ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಗ್ರ ವ್ಯಾಘ್ರನು ಅವನ ಧೇನುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಜನೂ ಋತ್ವಿಜನೂ, ವ್ಯಾಘ್ರದಿಂದ ಗೋವು ಹತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಬಹಳ ಚಿಂತಾಕುಲರಾದರು.

Verse 44

प्रायश्चित्तं स पप्रच्छ किमत्रेति विधीयताम् । ते चोचुर्नवयंविद्मः कशेरुः पृच्छ्यतामिति ॥ ४२ ॥

ಅವನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಕೇಳಿದನು—“ಇಲ್ಲಿ ಏನು ವಿಧಿಸಬೇಕು?” ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು; ಕಶೇರುನನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.”

Verse 45

कशेरुरपि तेनोक्तस्तथेति प्राह नारद । शुनकं पृच्छ राजेन्द्र वेद स वेत्स्यति ॥ ४३ ॥

ಕಶೇರು ಕೂಡ ಅವನ ಮಾತಿಗೆ—“ತಥಾಸ್ತು,” ಓ ನಾರದ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. “ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಶುಣಕನನ್ನು ಕೇಳು; ಅವನು ವೇದಜ್ಞನು, ಅವನೇ ವಿವರಿಸುವನು.”

Verse 46

स गत्वा तमपृच्छञ्च सोऽप्याह नृपतिं मुने । न कशेरुर्नचैवाहं न चान्यः सांप्रतं भुवि ॥ ४४ ॥

ಅವನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಅವನೂ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಮುನೇ, ಈಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಶೇರು ಇಲ್ಲ, ನಾನಿಲ್ಲ, ಮತ್ತಾರೂ (ಅಂತಹವರು) ಇಲ್ಲ.”

Verse 47

वेत्त्येक एव त्वच्छत्रुः खांडिक्यो यो जितस्त्वया । स चाह तं व्रजाम्येष प्रष्टुमात्मरिपुं मुने ॥ ४५ ॥

ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ—ನೀನು ಜಯಿಸಿದ ಖಾಂಡಿಕ್ಯ. ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಮುನೇ, ನಾನು ಈಗಲೇ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆತ್ಮರಿಪು, ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುವಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 48

प्राप्त एव मया यज्ञे यदि मां स हनिष्यति । प्रायश्चित्तं स चेत्पृष्टो वदिष्यति रिपुर्मम ॥ ४६ ॥

ಅವನು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದರೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ನನ್ನ ಶತ್ರುವೇ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಹೇಳುವನು.

Verse 49

ततश्चाविकलो योगो मुनिश्रेष्ट भविष्यति । इत्युक्त्वा रथमारुह्य कृष्णाजिनधरो नृपः ॥ ४७ ॥

“ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿಮ್ಮ ಯೋಗವು ಅಡಚಣೆರಹಿತವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ ಧರಿಸಿದ ರಾಜನು ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು.

Verse 50

वनं जगाम यत्रास्ते खांडिक्यः स महीपतिः । तमायांतं समालोक्य खांजडिक्यो रिपुमात्मनः ॥ ४८ ॥

ಅವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯ ಎಂಬ ಮಹೀಪತಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಖಾಂಜಡಿಕ್ಯನು ತನ್ನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.

Verse 51

प्रोवाच क्रोधताम्राक्षः समारोपितकार्मुकः । खांडिक्य उवाच । कृष्णाजिनत्वक्कवचभावेनास्मान्हनिष्यसि ॥ ४९ ॥

ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅವನು ಮಾತಾಡಿದನು. ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ ಚರ್ಮವೇ ಕವಚವೆಂಬ ಭಾವದಿಂದ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆ.”

Verse 52

कृष्णाजिनधरे वेत्सि न मयि प्रहरिष्यति । मृगानां वद पृष्टेषु मूढ कृष्णाजिनं न किम् ॥ ५० ॥

ನೀನು ‘ನಾನು ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಆದರೆ ಹೇಳು, ಮೂಢನೇ! ಮೃಗಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ ಇಲ್ಲವೇ?

Verse 53

येषां मत्वा वृथा चोग्राः प्रहिताः शितसायकाः । स त्वामहं हनिष्यामि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ५१ ॥

ಯಾರ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಉಗ್ರವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೋ ಅವು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿದು—ಈಗ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನಿಂದ ನೀನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ।

Verse 54

आतताय्यसि दुर्बुद्धे मम राज्यहरो रिपुः । केशिध्वज उवाच । खांडिक्य संशयं प्रष्टुं भवंतमहमागतः ॥ ५२ ॥

“ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ನೀನು ಆತತಾಯಿಯು, ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡಿದ ಶತ್ರು!” ಎಂದು. ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಖಾಂಡಿಕ್ಯ, ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ।”

Verse 55

न त्वां हंतुं विचार्यतैत्कोपं बाणं च मुंच वा । ततः स मंत्रिभिः सार्द्धमेकांते सपुरोहितः ॥ ५३ ॥

ಆಲೋಚಿಸಿ ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು; ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದು ಬಾಣವನ್ನೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಪುರೋಹಿತನೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 56

मंत्रयामास खांडिक्यः सर्वैरेव महामतिः । तमूर्मंत्रिणो वध्यो रिपुरेष वशंगतः ॥ ५४ ॥

ಮಹಾಮತಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಈ ಶತ್ರು ನಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನು ವಧಿಸಬೇಕು.”

Verse 57

हतेऽत्र पृथिवी सर्वा तव वश्या भविष्यति । खांडिक्यश्चाह तान्सर्वानेवमेव न संशयः ॥ ५५ ॥

“ಇವರು ಹತರಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿ ನಿನ್ನ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ.” ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಕೂಡ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳಿದನು—“ಹೌದು, ಹಾಗೆಯೇ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 58

हते तु पृथिवी सर्वा मम वश्या भविष्यति । परलोकजयस्तस्य पृथिवी सकला मम ॥ ५६ ॥

ಆದರೆ ಅವನು ಹತನಾದರೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿ ನನ್ನ ವಶವಾಗುವುದು. ಪರಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಿಗೆ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೃಥ್ವಿಯೂ ನನ್ನದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 59

न हन्मि चेल्लोकजयो मम वयत्वस्सुंधरा । परलोकजयोऽनंतः स्वल्पकालो महीजयः ॥ ५७ ॥

ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ನನ್ನಿಗೆ ಈ ಲೋಕಜಯವು ಯೌವನದ ಕ್ಷಣಿಕ ಅಲಂಕಾರ ಮಾತ್ರ. ಪರಲೋಕಜಯ ಅನಂತ; ಭೂಮಿಜಯವು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಷ್ಟೇ.

Verse 60

तस्मान्नैनं हनिष्येऽहं यत्पृच्छति वदामि तत् । ततस्तमभ्युपेत्याह खांडिक्यो जनको रिपुम् ॥ ५८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕೇಳುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಶತ್ರು ರಾಜ ಜನಕನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 61

प्रष्टव्यं यत्त्वया सर्वं तत्पृच्छ त्वं वदाम्यहम् । ततः प्राह यथावृत्तं होमधेनुवधं मुने ॥ ५९ ॥

ನೀನು ಕೇಳಬೇಕಾದದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳು; ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ನಂತರ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಹೋಮಧೇನು ವಧವು ನಡೆದಂತೆ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 62

ततश्च तं स पप्रच्छ प्रायश्चित्तं हि तद्रूतम् । स चाचष्ट यथान्यायं मुने केशिध्वजाय तत् ॥ ६० ॥

ನಂತರ ಅವನು ಆ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಧರ್ಮನ್ಯಾಯಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅವನು ಮುನಿ ಕೇಶಿಧ್ವಜನಿಗೆ ಆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 63

प्रायश्चित्तमशेषं हि यद्वै तत्र विधीयते । विदितार्थः स तेनैवमनुज्ञातो महात्मना ॥ ६१ ॥

ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿಯೂ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಅವನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ತದನುಸಾರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 64

यागभूमिमुपागत्य चक्रे सर्वां क्रियां क्रमत् । क्रमेण विधिवद्यागं नीत्वा सोऽवभृथाप्लुतः ॥ ६२ ॥

ಯಾಗಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಯಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 65

कृतकृत्यस्ततो भूत्वा चिंतयामास पार्थिवः । पूजिता ऋत्विजः सर्वे सदस्या मानिता मया ॥ ६३ ॥

ನಂತರ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದ ರಾಜನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ನಾನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಸಭೆಯ ಪಂಡಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 66

तथैवार्थिजनोऽप्यर्थोजितोऽभिमतैर्मया । यथाहं मर्त्यलोकस्य मया सर्वं विचष्टितम् ॥ ६४ ॥

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧನಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಅವರಿಗಿಷ್ಟವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಾನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮর্ত್ಯಲೋಕದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಗಮನಿಸಿ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 67

अनिष्पन्नक्रियं चेतस्तथा न मम किं यथा । इत्थं तु चिंतयन्नेव सम्मार स महीपतिः ॥ ६५ ॥

“ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದೇ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾರದು; ಅದು ನನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ।” ಹೀಗೆ ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ರಾಜನು ಮೋಹ ಮತ್ತು ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.

Verse 68

खांडिक्याय न दत्तेति मया वैगुरुदक्षिणा । स जगाम ततो भूयो रथमारुह्य पार्थिवः ॥ ६६ ॥

“ನಾನು ಖಾಂಡಿಕ್ಯನಿಗೆ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ, ಆ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ರಥವೇರಿಸಿ ಪುನಃ ಹೊರಟನು।

Verse 69

स्वायंभुवः स्थितो यत्र खांडिक्योऽरण्यदुर्गमम् । खांडिक्योऽपि पुनर्द्दष्ट्वा तमायान्तं धृतायुधः ॥ ६७ ॥

ಸ್ವಾಯಂಭುವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಅರಣ್ಯದ ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನೂ ಇದ್ದನು. ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಸಿದ್ಧನಾದನು।

Verse 70

तस्थौ हंतुं कृतमतिस्ममाह स पुनर्नृपः । अहं तु नापकाराय प्राप्तः खांडिक्य मा क्रुधः ॥ ६८ ॥

ಅವನು ಹೊಡೆಯಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ನಿಂತನು; ಆದರೆ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಖಾಂಡಿಕ್ಯ, ಕೋಪಿಸಬೇಡ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಲು ಬಂದಿಲ್ಲ.”

Verse 71

गुरोर्निष्कृतिदानाय मामवेहि सेमागतम् । निष्पादितो मया यागः सम्यक् त्वदुपदेशतः ॥ ६९ ॥

ನಾನು ಗುರುಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿದಾನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ನಿನ್ನ ಉಪದೇಶದಂತೆ ಯಾಗವನ್ನು ನಾನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 72

सोऽहं ते दातुमिच्छामि वृणीष्व गुरुदक्षिणाम् । इत्युक्तो मंत्रयामास स भूयो मंत्रिभिः सह ॥ ७० ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 73

गुरोर्निष्कृतिकामोऽय किमयं प्रार्थ्यतां मया । तमूचुर्मंत्रिणो राज्यमशेषं याच्यतामयम् ॥ ७१ ॥

ರಾಜನು ಯೋಚಿಸಿದನು—“ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗುರುಸಂಬಂಧದ ದೋಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ (ನಿಷ್ಕೃತಿ) ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಏನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ?” ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಅವನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಬೇಡಿ.”

Verse 74

कृताभिः प्रार्थ्यते राज्यमनायासितसैनिकैः । प्राहस्य तानाह नृपः स खांडिक्यो महापतिः ॥ ७२ ॥

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸದ ಸೇನೆಯುಳ್ಳ ಕೃತರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಮಹಾಪತಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯ ರಾಜನು ನಗುತ್ತಾ ಅವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 75

स्वल्पकालं महीराज्यं मादृशैः प्रार्थ्यते कथम् । एतमेतद्भंवतोऽत्र स्वार्थ साधनमंत्रिणः ॥ ७३ ॥

ನಮ್ಮಂತಹವರು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದ ಭೂರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ಓ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ, ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧನೆಗೇ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ—ಇದೇ ಸತ್ಯ.

Verse 76

परमार्थः कथं कोऽत्र यूयं नात्र विचक्षणाः । इत्युक्त्वा समुपेत्यैंनं स तु केशिध्वजं नृपम् ॥ ७४ ॥

“ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ನೀವು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಿಗಳಲ್ಲ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಕೇಶಿಧ್ವಜ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.

Verse 77

उवाच किमवश्यं त्वं दास्यसि गुरुदक्षिणाम् । बाढमित्येव तेनोक्तः खांडिक्यस्तमथाब्रवीत् ॥ ७५ ॥

ಅವನು ಕೇಳಿದನು—“ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಏನು ನೀಡುವೆ?” ಅವನು “ಹೌದು, ಖಂಡಿತ” ಎಂದನು. ಆಗ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಅವನಿಗೆ ಮುಂದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 78

भवानध्यात्मविज्ञानपरमार्थविचक्षणः । यदि चेद्दीयते मह्यं भवता गुरुनिष्क्रयः ॥ ७६ ॥

ನೀವು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಚಕ್ಷಣರು. ನೀವು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಗುರುನಿಷ್ಕ್ರಯ—ಗುರುವಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದರ್ಶನ—ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿ.

Verse 79

तत्क्लेशप्रशमायालं यत्कर्म तदुदीरय । केशिध्वज उवाच । न प्रार्थितं त्वया कस्मान्मम राज्यमकंटकम् ॥ ७७ ॥

ಈ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವ ಸಾಧನ ಯಾವುದು, ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಕಂಟಕರಹಿತ (ನಿರ್ವಿಘ್ನ) ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಬೇಡಲಿಲ್ಲ?

Verse 80

राज्यलाभाः द्धि नास्त्यन्यत्क्षत्रियाणामतिप्रियम् । खांडिक्य उवाच । केशिध्वज निबोध त्वं मया न प्रार्थितं यतः ॥ ७८ ॥

ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ. ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೇಶಿಧ್ವಜ, ತಿಳಿದುಕೋ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಅದನ್ನು (ರಾಜ್ಯವನ್ನು) ಬೇಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 81

राज्यमेतदशेषेण यन्न गृघ्रंति पंडिताः । क्षत्रियाणामयं धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् ॥ ७९ ॥

ಪಂಡಿತರು ಸ್ವಾರ್ಥಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಧರ್ಮ ಇದು—ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿ ಆಳುವುದು.

Verse 82

वधश्च धर्मयुद्धेन स्वराज्यपरिपंथिनाम् । यत्राशक्तस्य मे दोषो नैवास्त्यपकृते त्वया ॥ ८० ॥

ಧರ್ಮಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವವರ ವಧ—ಅಲ್ಲಿ ಅಶಕ್ತನಾದ ನನ್ನ ದೋಷವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಪಕಾರವನ್ನು ನೀನೇ ಮಾಡಿದ್ದೆ.

Verse 83

बंधायैव भवत्येषा ह्यविद्या चाक्रमोज्झिता । जन्मोपभोगलिप्सार्थमियं राज्यस्पृहा मम ॥ ८१ ॥

ತ್ಯಜಿಸದ ಅವಿದ್ಯೆಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ನನ್ನೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯಾಸೆ ಉದಯಿಸಿದೆ।

Verse 84

अन्येषां दोपजानेव धर्ममेवानुरुध्यते । न याच्ञा क्षत्रबंधूनां धर्मायैतत्सतां मतम् ॥ ८२ ॥

ಇತರರಿಗೆ ಧರ್ಮವು ದ್ವಿತೀಯ ಲಾಭದಂತೆ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನಿಜ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಯಾಚನೆ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ—ಇದು ಸಜ್ಜನರ ಮತ।

Verse 85

अतो न याचित राज्यमविद्यांतर्गतं तव । राज्यं गृध्नंति विद्वांसो ममत्वाकृष्टचेतसः ॥ ८३ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬೇಡಲಿಲ್ಲ; ರಾಜ್ಯವು ಅವಿದ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಮಕಾರದಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ‘ವಿದ್ವಾಂಸರು’ ಕೂಡ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಲಾಲಸಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 86

अहंमानमह्य पानमदमत्ता न मादृशाः । केशिध्वज उवाच । अहं च विद्यया मृत्युं तर्तुकामः करोमि वै ॥ ८४ ॥

ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನದ ಗರ್ವದಿಂದ ಮತ್ತನಾಗಿ, ನನ್ನಂತವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಹೇಳಿದನು—ನಾನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 87

राज्यं यज्ञांश्च विविधान्भोगे पुण्यक्षयं तथा । तदिदं ते मनो दिष्ट्या विवेकैश्चर्यतां गतम् ॥ ८५ ॥

ರಾಜ್ಯಗಳು, ವಿಧವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಧನ್ಯ; ವಿವೇಕದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸದ್ವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಯಮದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದೆ।

Verse 88

श्रूयतां चाप्यविद्यायाः स्वरूपं कुलनंदन । अनात्मन्यात्मबुद्धिर्या ह्यस्वे स्वविषया मतिः ॥ ८६ ॥

ಹೇ ಕುಲನಂದನ, ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಅನಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ವಂತವಲ್ಲದುದರಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ದೃಢಮತಿ—ಇದೇ ಅವಿದ್ಯೆ.

Verse 89

अविद्यातरुसंन्भूतं बीजमेतद्द्विधा स्थितम् । पंचभूतात्मके देहे देही मोहतमोवृत्तः ॥ ८७ ॥

ಅವಿದ್ಯಾ ಎಂಬ ವೃಕ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಬೀಜವು ದ್ವಿವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೇಹಿ ಮೋಹ-ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 90

अहमेतदितीत्युञ्चैः कुरुते कुमतिर्मतिम् । आकाशवाय्वग्रिजलपृथिवीभिः पृथक् स्थिते ॥ ८८ ॥

ಆತ್ಮನು ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಪೃಥ್ವಿಗಳಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ‘ನಾನೇ ಇದು (ದೇಹ)’ ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಮತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 91

आत्मन्यात्ममयं भावं कः करोति कलेवरे । कलेवरोपभोग्यं हि गृहक्षेत्रादिकं च यत् ॥ ८९ ॥

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಮಯ ಭಾವವನ್ನು ಯಾರು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಲ್ಲರು? ಏಕೆಂದರೆ ಮನೆ, ಹೊಲ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವೂ ದೇಹದ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೇ ಸೇರಿವೆ.

Verse 92

अदेहे ह्यात्मनि प्राज्ञो ममेदमिति मन्यते । इत्थं च पुत्रपौत्रेषु तद्देहोत्पादितेषु च ॥ ९० ॥

ಆತ್ಮನು ದೇಹರಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮನುಷ್ಯನು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ‘ಇದು ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸಂತಾನದಲ್ಲೂ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 93

करोति पंडितः स्वाम्यमनात्मनि कलेवरे । सर्वदेहोपभोगाय कुरुते कर्म मानवः ॥ ९१ ॥

ಪಂಡಿತಾಭಿಮಾನಿಯು ಅನಾತ್ಮವಾದ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಸಮಸ್ತ ದೇಹಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 94

देहं चान्यद्यदा पुंसस्सदा बंधाय तत्परम् । मृण्मयं हि यथा गेहं लिप्यते वै मृदंभसा ॥ ९२ ॥

ಪುರುಷನು ದೇಹವನ್ನು ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಆ ಭಾವವೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆ ಮಣ್ಣು-ನೀರಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಪಿಸುವಂತೆ।

Verse 95

पार्थिवोऽयं तथा देहो मृदंभोलेपनस्थितिः । पंचभोगात्मकैर्भोगैः पंचभोगात्मकं वपुः ॥ ९३ ॥

ಈ ದೇಹ ಪಾರ್ಥಿವ ಸ್ವಭಾವದದು; ಮಣ್ಣು, ನೀರು ಮತ್ತು ಲೇಪನಗಳಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಐದು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಭೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ದೇಹವೂ ಐದು ಭೋಗಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 96

आप्यायते यदि ततः पुंसो गर्वोऽत्र किंकृतः । अनेकजन्मसाहस्त्रं ससारपदवीं व्रजन् ॥ ९४ ॥

ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮೃದ್ಧನಾದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಗರ್ವಕ್ಕೆ ಏನು ಕಾರಣ? ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂಸಾರದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ।

Verse 97

मोहश्रमं प्रयातोऽसौ वासनारेणुगुंठितः । प्रक्षाल्यते यदा सौम्य रेणुर्ज्ञानोष्णवारिणा ॥ ९५ ॥

ಮೋಹದಿಂದ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಜೀವವು ವಾಸನೆಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಓ ಸೌಮ್ಯ, ಜ್ಞಾನರೂಪ ಉಷ್ಣಜಲದಿಂದ ಆ ಧೂಳು ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 98

तदा संसारपांथस्य याति मोहश्रमः शमम् । मोहश्रमे शमं याते स्वच्छांतःकरणः पुमान् ॥ ९६ ॥

ಆಗ ಸಂಸಾರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೋಹಜನ್ಯ ಶ್ರಮವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೋಹಶ್ರಮ ಶಾಂತವಾದಾಗ ಪುರುಷನ ಅಂತಃಕರಣವು ಸ್ವಚ್ಛವೂ ನಿರ್ಮಲವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 99

अनन्यातिशयाधारः परं निर्वाणमृच्छति । निर्वाणमय एवायमात्मा ज्ञानमयोऽमलः ॥ ९७ ॥

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದವನು ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆತ್ಮವೇ ನಿರ್ವಾಣಮಯ—ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ, ಅಮಲ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತ.

Verse 100

दुःखाज्ञानमया धर्माः प्रकृतेस्ते तुनात्मनः । जलस्य नाग्निना संगः स्थालीसंगात्तथापि हि ॥ ९८ ॥

ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಮಯ ಧರ್ಮಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯವು; ಆತ್ಮನವು ಅಲ್ಲ. ನೀರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಗವಿಲ್ಲ—ಪಾತ್ರಸಂಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮನಿಗೂ.

Verse 101

शब्दोद्रेकादिकान्धर्मान्करोति हि यथा बुधः । तथात्मा प्रकृतेः संगादहंमानादिदूषितः ॥ ९९ ॥

ಯಥಾ ಪಂಡಿತನು ಶಬ್ದೋದ್ರೇಕಾದಿ ಆಚಾರಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವನೋ, ತಥಾ ಆತ್ಮವೂ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಗದಿಂದ ಅಹಂಕಾರ-ಮಾನಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೂಷಿತವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 102

भजते प्राकृतान्धर्मान्न्यस्तस्तंभो हि सोऽव्ययः । तदेतत्कथितं बीजमविद्याया मया तव ॥ १०० ॥

ಆಧಾರಸ್ತಂಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಆ ಅವ್ಯಯ ಆತ್ಮ ಪ್ರಕೃತ (ಸಂಸಾರಿಕ) ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಬೀಜವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 103

क्लेशानां च क्षयकरं योगादन्यन्न विद्यते ॥ १०१ ॥

ಕ್ಲೇಶಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮಾಡುವದು ಯೋಗವಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ।