Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

Verse 1

भरद्वाज उवाच । यदि प्राणपतिर्वायुर्वायुरेव विचेष्टते । श्वसित्याभाषते चैव ततो जीवो निरर्थकः ॥ १ ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಾಣದ ಅಧಿಪತಿ ವಾಯುವೇ ಆಗಿ, ವಾಯುವೇ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಉಸಿರಾಡಿ ಮಾತಾಡುವುದೂ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಜೀವನು ನಿರರ್ಥಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

य ऊष्मभाव आग्नेयो वह्निनैवोपलभ्यते । अग्निर्जरयते चैतत्तदा जीवो निरर्थकः ॥ २ ॥

ಅಗ್ನಿಮಯವಾದ ಉಷ್ಮಭಾವವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಅಗ್ನಿ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಜರಾ-ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನು ಕೇವಲ ಉಷ್ಣರೂಪನಾದರೆ, ಅವನು ನಿರರ್ಥಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

जंतोः प्रम्नियमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते । वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति ॥ ३ ॥

ಮರಣವು ಜೀವಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ‘ಜೀವ’ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಯುವೇ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ, ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 4

यदि वाथुमयो जीवः संश्लेषो यदि वायुना । वायुमंजलवत्पश्येद्गच्छेत्सह मरुद्गुणैः ॥ ४ ॥

ಜೀವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಾಯುಮಯನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ವಾಯುವಿನ ಸಂಯೋಗದಿಂದಾದ ಗುಂಪುಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ವಾಯುಗುಚ್ಛದಂತೆ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆಲೇ ಚಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

Verse 5

संश्लेषो यदि वा तेन यदि तस्मात्प्रणश्यति । महार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम् ॥ ५ ॥

ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸರ್ಗವಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾಶವಾಗಲಿ—ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಅದು ಬೇರೆದೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರ.

Verse 6

कृपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशने । क्षिप्रं प्रविश्य नश्येत यथा नश्यत्यसौ तथा ॥ ६ ॥

ಯಾರಾದರೂ ಬಾವಿಗೆ ನೀರು ಸುರಿದರೂ ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಇಟ್ಟರೂ, ಅದು ಬೇಗ ಒಳನುಗ್ಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 7

पंचधारणके ह्यस्मिञ्छरीरे जीवितं कृतम् । येषामन्यतराभावाञ्चतुर्णां नास्ति संशयः ॥ ७ ॥

ಈ ಪಂಚ-ಆಧಾರಗಳಿರುವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಜೀವಿತ ಮುಂದುವರಿಯದು.

Verse 8

नश्यंत्यापो ह्यनाहाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात् । नश्यते कोष्टभेदार्थमग्रिर्नश्यत्यभोजनात् ॥ ८ ॥

ಉಪವಾಸದಿಂದ ಜಲತತ್ತ್ವ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ, ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ವಾಯು ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೋಷ್ಟಭೇದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಜಠರಾಗ್ನಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 9

व्याधित्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते । पीडितेऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पंचताम् ॥ ९ ॥

ರೋಗ, ಗಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ಲೇಶಗಳ ತಾಪದಿಂದ ಈ ದೇಹ ಕ್ಷಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದರೆ ಈ ಸಂಘಾತ ಪಂಚತ್ವಕ್ಕೆ—ವಿಲಯಕ್ಕೆ—ಹೋಗುತ್ತದೆ.

Verse 10

तस्मिन्पंचत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति । किं खेदयति वा जीवः किं श्रृणोति ब्रवीति च ॥ १० ॥

ಈ ದೇಹವು ಪಂಚತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಜೀವನು ಯಾವುದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವನು? ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವನು? ಅವನು ಏನು ಕೇಳುವನು, ಏನು ಹೇಳಬಲ್ಲನು?

Verse 11

एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यतिमामिति । यो दत्त्वा म्रियते जंतुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥ ११ ॥

“ಈ ಹಸು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ತಾರಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ದಾನಮಾಡಿ ತಕ್ಷಣ ಸತ್ತವನು—ಆ ಹಸು ಮತ್ತೇ ಯಾರನ್ನು ತಾರಿಸಲಿದೆ?

Verse 12

गौश्चप्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा । इहैव विलयं यांति कुतस्तेषां समागमः ॥ १२ ॥

ಹಸು, ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ದಾತ—ಮೂರೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಲಯವಾದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಶುಭಫಲದ ‘ಸಮಾಗಮ’ ಎಲ್ಲಿಂದ ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ?

Verse 13

विहगैरुपभुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य च । अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः ॥ १३ ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಿಂದವನಿಗೆ, ಪರ್ವತಶಿಖರದಿಂದ ಬಿದ್ದವನಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧನಾದವನಿಗೆ—ಮತ್ತೆ ಜೀವ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು?

Verse 14

छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति । जीवन्यस्य प्रवर्तंते मृतः क्व पुनरेष्यति ॥ १४ ॥

ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮರದ ಬೇರು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯದಿದ್ದರೆ, ಜೀವ ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಸತ್ತವನು ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುವುದು?

Verse 15

जीवमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते । मृताः प्रणश्यंति बीजाद्बीजं प्रणश्यति ॥ १५ ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಜೀವಮಾತ್ರವೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈ ಜಗತ್‌ಚಕ್ರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಮೃತರು ಲಯವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಬೀಜವೂ ಬೀಜವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ॥೧೫॥

Verse 16

इति मे संशयो ब्रह्मन्हृदये परिधावति । त निवर्तय सर्वज्ञ यतस्त्वामाश्रितो ह्यहम् ॥ १६ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಇಂತಹ ಸಂಶಯ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದೆ. ಹೇ ಸರ್ವಜ್ಞನೇ! ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ॥೧೬॥

Verse 17

सनंदन उवाच । एवं पृष्टस्तदानेन स भृगर्ब्रह्मणः सुतः । पुनराहु मुनिश्रेष्ट तत्संदेहनिवृत्तये ॥ १७ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಭೃಗು, ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು॥೧೭॥

Verse 18

भृगुरुवाच । न प्राणाः सन्ति जीवस्य दत्तस्य च कृतस्य च । याति देहांतरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १८ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಾಣಗಳು ಜೀವದ ನಿಜಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ; ‘ದತ್ತ’ (ದಾನ)ವೂ ‘ಕೃತ’ (ಕರ್ಮ)ವೂ (ಆತ್ಮ) ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಈ ಶರೀರ ಮಾತ್ರ ಕ್ಷಯಿಸಿ ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತದೆ॥೧೮॥

Verse 19

न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति । समिधामग्निदग्धानां यथाग्रिर्द्दश्यते तथा ॥ १९ ॥

ಜೀವವು ಶರೀರಾಶ್ರಿತನಲ್ಲ; ಶರೀರ ನಾಶವಾದರೂ ಅವನು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಸಮಿಧೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿ (ತತ್ತ್ವ) ಕಾಣುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ (ಆತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿ) ತಿಳಿಯಬೇಕು॥೧೯॥

Verse 20

भरद्वाज उवाच । अग्नेर्यथा तस्य नाशात्तद्विनाशो न विद्यते । इन्धनस्योपयोगांते स वाग्निर्नोपलभ्यते ॥ २० ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಕಟ ಜ್ವಾಲೆ ನಿಂತರೂ ಅಗ್ನಿ-ತತ್ತ್ವ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇಂಧನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾದಾಗ ಅದೇ ಅಗ್ನಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯ ತತ್ತ್ವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಕೇವಲ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ ಅಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 21

नश्यतीत्येव जानामि शांतमग्निमनिन्धनम् । गतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न विद्यते ॥ २१ ॥

ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ—ಅದು ‘ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ’, ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ಶಾಂತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಗತಿ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಮಾಣ ಇಲ್ಲ, ನಿಶ್ಚಿತ ಆಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 22

भृगुरुवाच । समिधामुपयोगांते स चाग्निर्नोपलभ्यते । नश्यतीत्येव जानामि शांतमग्निमनिंधनम् ॥ २२ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಸಮಿಧೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾದ ಬಳಿಕ ಆ ಅಗ್ನಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ತಿಳಿಯುವುದು—ಅದು ನಾಶವಾಯಿತು, ಇಂಧನವಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವಾಯಿತು।

Verse 23

गतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न विद्यते । समिधामुपयोगांते यथाग्निर्नोपलभ्यते ॥ २३ ॥

ಅದಕ್ಕೆ ಗತಿ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಮಾಣ ಇಲ್ಲ, ನಿಶ್ಚಿತ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ; ಸಮಿಧೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖರ್ಚಾದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಕಾಣದಂತೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವೂ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 24

आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्राह्यो हि निराश्रयः । तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशवत्स्थितः ॥ २४ ॥

ಆಕಾಶಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟ, ಆಧಾರರಹಿತ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹತ್ಯಾಗದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನು ಆಕಾಶದಂತೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ—ನಾರಾಯಣಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

न नश्यते सुसूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिर्न संशयः । प्राणान्धारयते ह्यग्निः स जीव उपधार्यताम् ॥ २५ ॥

ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವದಿಂದ ಅದು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಜ್ಯೋತಿ ನಾಶವಾಗದಂತೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅಗ್ನಿಯೇ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನೇ ಜೀವತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು॥೨೫॥

Verse 26

वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् । तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ ततो देहमचेतनम् ॥ २६ ॥

ವಾಯುವೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಉಚ್ಛ್ವಾಸವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆದರೆ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹಾಗ್ನಿ ನಂದಿದಾಗ ದೇಹ ಅಚೇತನವಾಗುತ್ತದೆ॥೨೬॥

Verse 27

पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः । जगमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ॥ २७ ॥

ಬಿದ್ದದ್ದು ‘ಭೂಮಿ’ಯಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಷಿತಿಯೇ ಅದರ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ॥೨೭॥

Verse 28

आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति । तेषां त्रयाणामेकत्वाद्वयं भूमौ प्रतिष्टितम् ॥ २८ ॥

ಪವನವು ಆಕಾಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಜ್ಯೋತಿ (ಅಗ್ನಿ) ಆ ಪವನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರರ ಏಕತ್ವದಿಂದ ಉಳಿದ ಎರಡು (ಜಲ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ) ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತವೆ॥೨೮॥

Verse 29

यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः । अमूर्तयस्ते विज्ञेया मूर्तिमंतः शरीरिणः ॥ २९ ॥

ಎಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪವನ; ಎಲ್ಲಿ ಮಾರುತ (ವಾಯು) ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ. ಇವು (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳು) ಅಮೂರ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮೂರ್ತಿಮಂತರು॥೨೯॥

Verse 30

भरद्वाज उवाच । यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु । जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ ३० ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಆಕಾಶ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯು ಇದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಲಕ್ಷಣವೇನು? ಹೇ ನಿರ್ದೋಷನೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು।

Verse 31

पंचात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंज्ञके । शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुभिच्छामि यादृशम् ॥ ३१ ॥

ಪಂಚತತ್ತ್ವಮಯ, ಪಂಚವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವ, ‘ಪಂಚವಿಜ್ಞಾನ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವನು ಹೇಗಿರುವನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 32

मांसशोणितसंघाते मेदःस्नाय्वस्थिसंचये । भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ ३२ ॥

ಮಾಂಸ-ರಕ್ತದ ಗುಂಪು, ಮೇದ, ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಎಲುಬಿನ ಸಂಚಯವಾದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ಜೀವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 33

यद्यजीवशरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् । शरीरे मानसे दुःख कस्तां वेदयते रुजम् ॥ ३३ ॥

ದೇಹವು ಜಡವಾಗಿದ್ದು ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ದೇಹದಲ್ಲೂ ಮನಸ್ಸಲ್ಲೂ ದುಃಖ ಉಂಟಾದಾಗ ಆ ನೋವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ?

Verse 34

श्रृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यांन श्रृणोति तत् । महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ ३४ ॥

ಜೀವನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕೇಳುವುದಲ್ಲ; ಹೇ ಮಹರ್ಷೇ, ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಗ್ರವಾದಾಗ ಜೀವನು ನಿರರ್ಥಕನಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 35

सर्वे पश्यंति यदृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा । मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति ॥ ३५ ॥

ಎಲ್ಲರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೇ ಕಾಣಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾದರೆ ಕಣ್ಣು ನೋಡುತ್ತಿದ್ರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಣದು.

Verse 36

न पश्यति न चाघ्राति न श्रृणोति न भाषते । न च स्मर्शमसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ ३६ ॥

ನಿದ್ರಾವಶನಾದಾಗ ಅವನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿದ್ರೆಯ ವಶದಲ್ಲಿರುವನು.

Verse 37

हृष्यति क्रुद्ध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः । इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाक्यं वाचयते च कः ॥ ३७ ॥

ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಉದ್ವಿಗ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮತ್ತು ಯಾರು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳಿಸುತ್ತಾರೆ?

Verse 38

भृगुरुवाच । तं पंचसाधारणमत्र किंचिच्छरीरमेको वहतेंऽतरात्मा । स वेत्ति गंधांश्च रसाञ्छुतीश्च स्पर्शं च रूपं च गुणांश्च येऽल्ये ॥ ३८ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಏಕೈಕ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಗಂಧ, ರಸ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

पंचात्मके पंचगुणप्रदर्शी स सर्वगात्रानुगतोंऽतरात्मा । सवेति दुःखानि सुखानि चात्र तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देहम् ॥ ३९ ॥

ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಂಚವಿಷಯ-ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅಂತರಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾದರೆ ದೇಹವು ಏನನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು.

Verse 40

यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्यभवश्च पावके । तदा शांते शरीराग्नौ देहत्यागेन नश्यति ॥ ४० ॥

ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪವೂ ಇಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಇಲ್ಲ, ಉಷ್ಣಭಾವವೂ ಇಲ್ಲದಾಗ, ಶರೀರಾಗ್ನಿ ಶಾಂತವಾದ ಮೇಲೆ ದೇಹತ್ಯಾಗದಿಂದ ಅದು ನಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 41

आपोमयमिदं सर्वमापोमूर्तिः शरीरिणाम् । तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्वभूतेषु लोककृत् ॥ ४१ ॥

ಈ ಸಮಸ್ತವೂ ಜಲಮಯ; ದೇಹಧಾರಿಗಳ ದೇಹಗಳೂ ಜಲಮೂರ್ತಿಗಳೇ. ಆ ಜಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನು ಮಾನಸ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಕ್ರಮದ ಕರ್ತನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 42

आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकहितात्मकम् । तस्मिन्यः संश्रितो देहे ह्यब्बिंदुरिव पुष्करे ॥ ४२ ॥

ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿ. ದೇಹದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಅವನಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವನು, ಕಮಲಪತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಜಲಬಿಂದುವಿನಂತೆ ಅಲಿಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 43

क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् । तमोरजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमाम् ॥ ४३ ॥

ಅವನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ತಿಳಿ—ನಿತ್ಯನೂ ಲೋಕಹಿತಸ್ವರೂಪನೂ. ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್, ರಜಸ್, ಸತ್ತ್ವ—ಇವು ಜೀವನ ಗುಣಗಳೆಂದು ಅರಿತುಕೋ.

Verse 44

अचेतनं जीवगुणं वदंति स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम् । अतः परं क्षेत्रविदो वदंति प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ४४ ॥

ಜೀವಗುಣವಾದ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಅಚೇತನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅವನೇ ಏಳು ಭುವನಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे मिथ्यैतदाहुर्मुन इत्यबुद्धाः । जीवस्तु देहांतरितः प्रयाति दशार्द्धतस्तस्य शरीरभेदः ॥ ४५ ॥

ದೇಹ ಬದಲಾಗಿದರೂ ಜೀವಕ್ಕೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಹೇಳುವವರು ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿಗಳು—ಮುನಿಗಳೆಂದರೂ ಅವಿವೇಕಿಗಳು. ಜೀವನು ದೇಹಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಂತೆ ದೇಹಭೇದವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 46

एवं भूतेषु सर्वेषु गूढश्चरति सर्वदा । दृश्यते त्वग्र्या बुध्यासूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ ४६ ॥

ಈ ರೀತಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತನಾಗಿ ಸದಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ (ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ); ಆದರೆ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

Verse 47

तं पूर्वापररात्रेषु युंजानः सततं बुधः । लब्धाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ४७ ॥

ಜ್ಞಾನಿ ಪೂರ್ವರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಅಪರರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆ (ಧ್ಯಾನ)ದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಲಭಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ—ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 48

चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमानंत्यमश्नुते ॥ ४८ ॥

ಚಿತ್ತದ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಅನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 49

मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते । सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चये ॥ ४९ ॥

ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಮಾನಸ ಅಗ್ನಿ’ಯನ್ನೇ ‘ಜೀವ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೂತ-ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 50

असृजद्ब्राह्मणानेव पूर्वं ब्रह्मा प्रजापतिः । आत्मतेजोऽभिनि र्वृत्तान्भास्कराग्निसमप्रभान् ॥ ५० ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅವರು ಅವನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಸೂರ್ಯ-ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 51

ततः सत्यं च धर्मं च तथा ब्रह्म च शाश्वतम् । आचारं चैव शौचं च स्वर्गाय विदधे प्रभुः ॥ ५१ ॥

ನಂತರ ಪ್ರಭುವು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದನು; ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿ ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಶೌಚವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 52

देवदानवगंधर्वा दैत्यासुरमहोरगाः । यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा ॥ ५२ ॥

ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ದೈತ್ಯರು, ಅಸುರರು, ಮಹೋರಗಗಳು; ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಪಿಶಾಚರು ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ (ಇಲ್ಲಿ) ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ।

Verse 53

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राणामसितस्तथा । भरद्वाज उवाच । चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभिद्यते ॥ ५३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಸಿತರು (ಶ್ಯಾಮವರ್ಣರು) ಕೂಡ. ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ವರ್ಣ’ದಿಂದಲೇ ಭೇದವಾಗುವುದಾದರೆ…

Verse 54

स्वेदमूत्रपुरीषाणि श्लेष्मा पित्त सशोणितम् । त्वन्तः क्षरति सर्वेषां कस्माद्वर्णो विभज्यते ॥ ५४ ॥

ಬೆವರು, ಮೂತ್ರ, ಮಲ; ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತವೂ—ಇವು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಚರ್ಮದ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ‘ವರ್ಣ’ ವಿಭಜನೆ ಯಾವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ?

Verse 55

जंगमानामसंख्येयाः स्थावराणां च जातयः । तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः ॥ ५५ ॥

ಚರಜೀವಿಗಳ ಜಾತಿಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ; ಸ್ಥಾವರಗಳ ಜಾತಿಗಳೂ ಅನೇಕ. ಅವರ ವರ್ಣರೂಪಗಳು ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯವಾಗಿರುವಾಗ ‘ವರ್ಣ’ವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?

Verse 56

भृगुरुवाच । न विशेषोऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्रह्ममयं जगत् । ब्रह्मणा पूर्वसृष्टं हि कर्मणा वर्णतां गतम् ॥ ५६ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಮಯ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದುದೂ ಕರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ‘ವರ್ಣ’ವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 57

कामभोगाः प्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधताप्रियसाहसाः । त्यक्तस्वकर्मरक्तांगास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः ॥ ५७ ॥

ಕಾಮಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ, ಕಠೋರರಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ಸಾಹಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು, ತಮ್ಮ ಸ್ವಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ದ್ವಿಜರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರು.

Verse 58

गोभ्यो वृत्तिं समास्थाय पीताः कृष्युपजीविनः । स्वधर्म्मन्नानुतिष्टंति ते द्विजा वैश्यतां गताः ॥ ५८ ॥

ಗೋಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಪಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಸಹ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸದ ಆ ದ್ವಿಜರು ವೈಶ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

Verse 59

र्हिसानृतपरा लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः । कृष्णाः शौचपारिभ्राष्टास्ते द्विजाः शूद्रतां गताः ॥ ५९ ॥

ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಲೋಭಿಗಳಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಉಪಜೀವನ ಮಾಡುವ, ನಡೆನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತರಾಗಿ, ಶೌಚದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟರಾದ ಆ ದ್ವಿಜರು ಶೂದ್ರತ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 60

इत्येतैः कर्मभिर्व्याप्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः । ब्राह्मणा धर्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति ॥ ६० ॥

ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ದ್ವಿಜರು ಬೇರೆ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಜಾರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಧರ್ಮತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗದು।

Verse 61

ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियमांस्तथा । ब्रह्म चैव पुरा सृष्टं येन जानंति तद्विदः ॥ ६१ ॥

ನಿತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಿಗೆ ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳು ಸದಾ ಆಚರಣೀಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ, ಅದರಿಂದ ತತ್ತ್ವವಿದರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 62

तेषां बहुविधास्त्वन्यास्तत्र तत्र द्विजातयः । पिशाचा राक्षसाः प्रेता विविधा म्लेच्छजातयः । सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतंत्रपरायणा ॥ ६२ ॥

ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಇತರ ಜಾತಿಗಳೂ ಇವೆ—ದ್ವಿಜ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಪಿಶಾಚರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪ್ರೇತರು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಮ್ಲೇಚ್ಛ ವಂಶಗಳು. ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ‘ಮಾನಸೀ’ ಸೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಧರ್ಮತಂತ್ರದ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣವಾಗಿದೆ।

Verse 63

भरद्वाज उवाच । ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ ६३ ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಲಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಓ ವಿಪ್ರರ್ಷಿ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ವೈಶ್ಯನಾಗಲಿ ಶೂದ್ರನಾಗಲಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ? ವಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅದನ್ನು ಹೇಳು।

Verse 64

भृगुरुवाच । जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नो ब्रह्मकर्मस्ववस्थितः ॥ ६४ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಜಾತಕರ್ಮಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು—

Verse 65

शौचाचारस्थितः सम्यग्विद्याभ्यासी गुरुप्रियः । नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ ६५ ॥

ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ಗುರುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ನಿತ್ಯವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠನಾಗಿರುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 66

सत्यं दानमथोऽद्रोह आनृशंस्यं कृपा घृणा । तपस्यां दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥ ६६ ॥

ಯಾರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ದಾನ, ಅದ್ರೋಹ (ಅಹಿಂಸೆ), ಅನೃಶಂಸ್ಯ, ದಯೆ, ಕರುಣೆ, ಪಾಪದ ಮೇಲಿನ ಘೃಣೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ—ಅವನೇ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ।

Verse 67

क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंगतः । दानादानरतिर्यस्तु स वै क्षत्रिय उच्यते ॥ ६७ ॥

ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿ, ದಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರುವವನೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 68

विशत्याशु पशुभ्यश्च कृष्यादानरतिः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥ ६८ ॥

ಪಶುಪಾಲನೆ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ದಾನದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿ, ಶುದ್ಧಾಚಾರಿಯಾಗಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವವನೇ ವೈಶ್ಯನೆಂದು ಸಂಜ್ಞಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 69

सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः । त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥ ६९ ॥

ನಿತ್ಯವೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿನ್ನುವ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುವವನಾಗಿ, ಅಶುಚಿಯಾಗಿದ್ದು, ವೇದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸದಾಚಾರವಿಲ್ಲದವನು—ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ।

Verse 70

शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्म द्विजे तच्च न विद्यते । न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो ब्राह्मणो न च ॥ ७० ॥

ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀ! ಈ ನಿಜವಾದ ಲಕ್ಷಣ ಶೂದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬಹುದು; ದ್ವಿಜನಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ನಿಜವಾಗಿ ಶೂದ್ರನು ಜನ್ಮಮಾತ್ರದಿಂದ ಶೂದ್ರನಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಜನ್ಮಮಾತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ.

Verse 71

सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । एतत्पवित्रं ज्ञानानां तथा चैवात्मसंयमः ॥ ७१ ॥

ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೂ ಲೋಭ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಾತ್ಮದ ಆತ್ಮಸಂಯಮವೂ.

Verse 72

वर्ज्यौ सर्वात्मना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ । नित्यक्रोधाच्छ्रियं रक्षेत्तपो रक्षेत्तु मत्सरात् ॥ ७२ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಅವು ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ನಿತ್ಯ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಶ್ರೀಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ಮತ್ಸರದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು.

Verse 73

विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ७३ ॥

ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ತನ್ನನ್ನೂ ಅಲುಗಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 74

यस्य सर्वे समारंभा निराशीर्बंधना द्विज । त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥ ७४ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಯಾರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗಳು ನಿರಾಶ (ನಿಷ್ಕಾಮ) ಮತ್ತು ಬಂಧನರಹಿತವಾಗಿವೆಯೋ—ಯಾರ ಸರ್ವವೂ ತ್ಯಾಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮವಾದಂತೆ ಇರುವುದೋ—ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗಿ, ಅವನೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನು.

Verse 75

अहिंस्त्रः सर्वभूतानां मैत्रायण गतश्चरेत् । परिग्रहात्परित्यज्य भवेद्बद्ध्या जितेंद्रियः ॥ ७५ ॥

ಸರ್ವಭೂತಗಳ प्रति ಅಹಿಂಸಕನಾಗಿ ಮೈತ್ರಿಭಾವದಿಂದ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು. ಪರಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಮ್ಯಕ್ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಸಂಯಮಿಯಾಗಬೇಕು॥

Verse 76

अशोकस्थानमाति वेदिह चामुत्र चाभयम् । तपोनित्येन दांतेन मुनिना संयतात्ममना ॥ ७६ ॥

ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ದಾಂತನಾಗಿ, ಸಂಯತಾತ್ಮನಾದ ಮುನಿಯು ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಅಭಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ॥

Verse 77

अजितं जेतुकामेन व्यासंगेषु ह्यसंगिना । इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ॥ ७७ ॥

ಅಜಿತವಾದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂಬವನಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅಸಂಗತೆಯೇ ಇರಲಿ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ‘ವ್ಯಕ್ತ’—ಇದು ಸ್ಥಿರ ನಿಶ್ಚಯ॥

Verse 78

अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिंगग्राह्यमतींद्रियम् । अविश्रंभेण मंतव्यं विश्रंभे धारयेन्मनः ॥ ७८ ॥

ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ವೆಂದು ತಿಳಿ—ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಾಹ್ಯ. ಅಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸು; ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು॥

Verse 79

मनः प्राणेन गृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् । निवेदादेव निर्वाणं न च किंचिद्विच्चितयेत् ॥ ७९ ॥

ಪ್ರಾಣದ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವೇದನ (ಶರಣಾಗತಿ)ದಿಂದಲೇ ನಿರ್ವಾಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನಾವುದನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ॥

Verse 80

सुखं वै ब्रह्मणो ब्रह्मन्निर्वेदेनाधिगच्छति । शौचे तु सततं युक्तः सदाचारसमन्वितः ॥ ८० ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನಿರ್ವೇದ (ವೈರಾಗ್ಯ)ದಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಸুখವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶೌಚದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಸದಾಚಾರಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ ಇರುವವನು ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 81

स्वनुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् । सत्यंव्रतं तपः शौचं सत्यं विसृजते प्रजा ॥ ८१ ॥

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆ—ಇದೇ ದ್ವಿಜರ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಜನರು ಸತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ಯವ್ರತ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.

Verse 82

सत्येन धार्यते लोकः स्वः सत्येनैव गच्छति । अनृतं तमसो रूपं तमसा नीयते ह्यधः ॥ ८२ ॥

ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಲೋಕ ಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಅಸತ್ಯವು ತಮಸ್ಸಿನ ರೂಪ; ಆ ಅಂಧಕಾರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 83

तमोग्रस्तान पश्यंति प्रकाशंतमसावृताः । सुदुष्प्रकाश इत्याहुर्नरकं तम एव च ॥ ८३ ॥

ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಗ್ರಸ್ತರಾದವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದುದನ್ನೂ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ‘ಅತಿದುಷ್ಪ್ರಕಾಶ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆ ತಮಸ್ಸೇ ನರಕವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 84

सत्यानृतं तदुभयं प्राप्यते जगतीचरैः । तत्राप्येवंविधा लोके वृत्तिः सत्यानृते भवेत् ॥ ८४ ॥

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಜೀವಿಗಳು ಸತ್ಯ, ಅಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಎರಡರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆನುಡಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 85

धर्माधर्मौ प्रकाशश्च तमो दुःखसुखं तथा । शारीरैर्मानसैर्दुःखैः सुखैश्चाप्यसुखोदयैः ॥ ८५ ॥

ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ, ಪ್ರಕಾಶ-ತಮಸ್ಸು, ದುಃಖ-ಸುಖ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾರೀರಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖಸುಖಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆ ಸುಖಗಳೂ ಮತ್ತೆ ಅಸುಖೋದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 86

लोकसृष्टं प्रपश्यन्तो न मुह्यंति विचक्षणाः । तत्र दुःखविमोक्षार्थं प्रयतेत विचक्षणः ॥ ८६ ॥

ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ (ಸಂಸ್ಕಾರಬಂಧಿತ) ಪ್ರಕಟರೂಪವೆಂದು ನೋಡುವ ವಿವೇಕಿಗಳು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ದುಃಖವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು।

Verse 87

सुखं ह्यनित्यं भूतानामिह लोके परत्र च । राहुग्रस्तस्य सोमस्य यथा ज्योत्स्ना न भासते ॥ ८७ ॥

ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನಿತ್ಯ—ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ; ರಾಹುಗ್ರಸ್ತ ಚಂದ್ರನ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸದಂತೆ।

Verse 88

तथा तमोभिभूतानां भूतानां नश्यते सुखम् ॥ ८८ ॥

ಅದೇ ರೀತಿ ತಮಸ್ಸು (ಅಜ್ಞಾನ)ದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 89

तत्खलु द्विविधं सुखमुच्यचते शरीरं मानसं च । इह खल्वमुष्मिंश्च लोके वस्तुप्रवृत्तयः सुखार्थमभिधीयन्ते नहीतः परत्रापर्वगफलाद्विशिष्टतरमस्ति । स एव काम्यो गुणविशेषो धर्मार्थगुणारंभगस्तद्धेतुरस्योत्पत्तिः सुखप्रयोजनार्थमारंभाः । भरद्वाज उवाच । वदैतद्भवताभिहितं सुखानां परमा स्थितिरिति ॥ ८९ ॥

ಸುಖವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೂ ಸುಖಾರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮೋಕ್ಷಫಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ಗುಣಗಳ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ—ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಗುಣಗಳ ಆರಂಭ; ಅದರಿಂದಲೇ ಅದರ ಕಾರಣ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ಸುಖವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸುಖಗಳ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ।

Verse 90

न तदुपगृह्णीमो न ह्येषामृषीणां महति स्थितानाम् ॥ ९० ॥

ನಾವು ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮಹೋನ್ನತ ಆತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಈ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।

Verse 91

अप्राप्य एष काम्य गुणविशेषो न चैनमभिशीलयंति । तपसि श्रूयते त्रिलोककृद्ब्रह्मा प्रभुरेकाकी तिष्टति ब्रह्मचारी न कामसुखोष्वात्मानमवदधाति ॥ ९१ ॥

ಕಾಮ್ಯ ಗುರಿಗಳಿಂದ ಬಯಸಲ್ಪಡುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ; ಜನರೂ ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ—ತ್ರಿಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಕಾಮಜನ್ಯ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 92

अपि च भगवान्विश्वेश्वर उमापतिः काममभिवर्तमानमनंगत्वेन सममनयत् ॥ ९२ ॥

ಇನ್ನೂ, ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನು, ಉಮಾಪತಿಯು, ದಾಳಿಗೆ ಮುಂದಾದ ಕಾಮನನ್ನು ಅನಂಗತ್ವ—ದೇಹರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದುಹಾಕಿದನು।

Verse 93

तस्माद्भूमौ न तु महात्मभिरंजयति गृहीतो न त्वेष तावद्विशिष्टो गुणविशेष इति ॥ ९३ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಹಾತ್ಮರು ಅವನಿಗೆ ಗೌರವಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಸ್ವತಃ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವಲ್ಲ।

Verse 94

नैतद्भगवतः प्रत्येमि भवता तूक्तं सुखानां परमाः स्त्रिय इति लोकप्रवादो हि द्विविधः । फलोदयः सुकृतात्सुखमवाप्यतेऽन्यथा दुःखमिति ॥ ९४ ॥

ಹೇ ಭಗವನ್, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ‘ಸುಖಗಳ ಪರಮ ಕಾರಣ ಸ್ತ್ರೀಯರೇ’ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲೋಕಪ್ರವಾದ ಎರಡು ವಿಧ: ಸತ್ಕರ್ಮದ ಫಲೋದಯದಿಂದ ಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುಃಖ.

Verse 95

भृगुरुवाच । अत्रोच्यते अनृतात्खलु तमः प्रादुर्भूतं ततस्तमोग्रस्ता अधर्ममेवानुवर्तंते न धर्मं । क्रोधलोभमोहहिंसानृतादिभिखच्छन्नाः खल्वस्मिंल्लोके नामुत्र सुखमाप्नुवंति । विविधव्याधिरुजोपतापैरवकीर्यन्ते वधबन्धनपरिक्लेशादिभिश्च क्षुत्पिपासाश्रमकृतैरुपतापैरुपतप्यंते । वर्षवातात्युष्णातिशीतकृतैश्च प्रतिभयैः शारीरैर्दुःखैरुपतप्यंते बंधुधनविनाशविप्रयोगकृतैश्च मानसैः शौकैरभिभूयंते जरामृत्युकृतैश्चान्यैरिति यस्त्वेतैः ॥ ९५ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ: ಅಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ತಮಸ್ಸು (ಅಂಧಕಾರ) ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಗ್ರಸ್ತರಾದವರು ಧರ್ಮವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಅಧರ್ಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಹಿಂಸೆ, ಅಸತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯರು. ನಾನಾ ರೋಗಗಳು, ನೋವುಗಳು, ತಾಪಗಳಿಂದ ಅವರು ಕಲುಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಧ, ಬಂಧನ, ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಲೇಶಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದಲೂ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜನಿತ ತಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಅತಿಉಷ್ಣತೆ, ಅತಿಶೀತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶಾರೀರಿಕ ದುಃಖ-ಭಯಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ; ಬಂಧು-ಧನನಾಶ ಮತ್ತು ವಿಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಾನಸಿಕ ಶೋಕಗಳು ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ; ಜರಾ-ಮೃತ್ಯುಜನಿತ ಇತರ ದುಃಖಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 96

शारीरं मानसं नास्ति न जरा न च पातकम् । नित्यमेव सुखं स्वर्गे सुखं दुःखमिहोभयम् ॥ ९६ ॥

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾರೀರಿಕವೂ ಮಾನಸಿಕವೂ ಆದ ಪೀಡೆ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಜರೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪಾಪವೂ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಖ ನಿತ್ಯ; ಆದರೆ ಈ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖ-ದುಃಖ ಎರಡೂ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ.

Verse 97

नरके दुःखमेवाहुः सुखं तत्परमं पदम् । पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधाः स्त्रियः ॥ ९७ ॥

ನರಕದಲ್ಲಿ ದುಃಖವೇ ಮಾತ್ರವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸುಖವೆಂದರೆ ಆ ಪರಮ ಪದ. ಭೂಮಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಜನನಿ; ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಹಾಗೆಯೇ—ಮಾತೃಸ್ವಭಾವದವರು, ಜೀವಪ್ರದಾಯಿನಿಯರು.

Verse 98

पुमान्प्रजापतिस्तत्रशुक्रं तेजोमयं विदुः । इत्येतल्लोकनिर्माता धर्मस्य चरितस्य च ॥ ९८ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ—ಅವನು ‘ಶುಕ್ರ’, ಶುದ್ಧ ತೇಜೋಮಯ. ಅವನೇ ಲೋಕಗಳ ನಿರ್ಮಾತಾ; ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಅದರ ಆಚರಣಾಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಪ್ರವર્તಕನು.

Verse 99

तपसश्च सुतप्तस्य स्वाध्यायस्य हुतस्य च । हुतेन शाम्यते पापं स्वाध्याये शांतिरुत्तमा ॥ ९९ ॥

ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಾರ್ಪಣೆ—ಇವುಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಮದಿಂದ ಪಾಪ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 100

दानेन भोगानित्याहुस्त पसा स्वर्गमाप्नुयात् । दानं तु द्विविधं प्राहुः परत्रार्थमिहैव च ॥ १०० ॥

ದಾನದಿಂದ ಭೋಗಸಂಪತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದಾನವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಒಂದು ಪರಲೋಕಾರ್ಥ, ಮತ್ತೊಂದು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೇ ಫಲಕೊಡುವುದು.

Verse 101

सद्भ्यो यद्दीयते किंचित्तत्परत्रोपतिष्टते । असद्भ्यो दीयते यत्तु तद्दानमिह भुज्यते । यादृशं दीयते दानं तादृशं फलमश्नुते ॥ १०१ ॥

ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ನೀಡಿದುದು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಜ್ಜನರಿಗೆ ನೀಡಿದುದು ಮಾತ್ರ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೇ ಫಲಿಸಿ ಭೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ದಾನ, ಹಾಗೆ ಫಲ ಅನುಭವ.

Verse 102

भरद्वाज उवाच । किं कस्य धर्मचरणं किं वा धर्मस्य लक्षणम् । धर्मः कतिविधो वापि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १०२ ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಏನು, ಮತ್ತು ಯಾರಿಗಾಗಿ? ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವೇನು? ಧರ್ಮ ಎಷ್ಟು ವಿಧ? ದಯವಿಟ್ಟು ನೀವು ವಿವರಿಸಿರಿ.

Verse 103

भृगुरुवाच । स्वधर्माचरणे युक्ता ये भवंति मनीषिणः । तेषां स्वर्गपलावाप्तिर्योऽन्यथा स विमुह्यते ॥ १०३ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 104

भरद्वाज उवाच । यदेतञ्चातुराश्रम्यं ब्रह्मर्षिविहितं पुरा । तेषां स्वे स्वे समाचारास्तन्मे वक्तुमिहार्हसि ॥ १०४ ॥

ಭರದ್ವಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಈ ಚಾತುರಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಶ್ರಮದ ಸ್ವಸ್ವ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರಿ.

Verse 105

भृगुरुवाच । पूर्वमेव भगवता ब्रह्मणा लोकहितमनुतिष्टता धर्मसंरक्षणार्थमाश्रमाश्चत्वारोऽभिनिर्द्दिष्टाः । १ ॥ ०५ ॥

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧರ್ಮಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದನು।

Verse 106

तत्र गुरुकुलवासमेव प्रथममाश्रममाहरंति सम्यगत्र शौचसस्कारनियमव्रतविनियतात्मा उभे संध्ये भास्कराग्निदैवतान्युपस्थाय विहाय तद्ध्यालस्यं गुरोरभिवादनवेदाब्यासश्रवणपवित्रघीकृतांतरात्मा त्रिषवणमुपस्पृश्य ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषा । नित्यभिक्षाभैक्ष्यादिसर्वनिवेदितांतरात्मा गुरुवचननिदेशानुष्टानाप्रतिकूलो गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परः स्यात् ॥ १०६ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲವಾಸವೇ ಮೊದಲ ಆಶ್ರಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶೌಚ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಿಯಮ, ವ್ರತಗಳಿಂದ ನಿಯತಾತ್ಮನಾದ ಶಿಷ್ಯನು ಪ್ರಾತಃ-ಸಾಯಂ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉಪಾಸಿಸಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಗುರುವಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿ, ವೇದಶ್ರವಣ-ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, ತ್ರಿಕಾಲ ಆಚಮನ/ಉಪಸ್ಪರ್ಶನ ಮಾಡಿ; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಪರಿಚರಣೆ ಮತ್ತು ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಿತ್ಯ ಭಿಕ್ಷೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಣಭಾವದಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಗುರುವಚನದ ನಿರ್ದೇಶಾನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗದೆ, ಗುರುಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 107

भवति चात्र श्लोकः । गुरुं यस्तु समाराध्य द्विजो वेदमावान्पुयात् । तस्य स्वर्गफलावाप्तिः सिद्ध्यते चास्य मानसम् । इति गार्हस्थ्यं खलु द्वितीयमाश्रमं वदंति ॥ १०७ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಗುರುವನ್ನ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ ವೇದವನ್ನು ಪಡೆದ ದ್ವಿಜನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮನಸ್ಸೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯವೇ ಎರಡನೇ ಆಶ್ರಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 108

तस्य सदा चारलक्षणं सर्वमनुव्याख्यास्यामः । समावृतानां सदाचाराणां सहधर्मचर्यफलार्थिनां गृहाश्रमो विधीयते ॥ १०८ ॥

ಇದೀಗ ಸದಾಚಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಧರ್ಮಸಹಿತ ಸಹಜೀವನದ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಗೃಹಾಶ್ರಮವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 109

धर्मार्थकामावाप्तिर्ह्य. त्र त्रिवर्गसाधनमपेक्ष्यागर्हितकर्मणा धनान्यादाय स्वाध्यायोपलब्धप्रकर्षेण वा । ब्रह्मर्षिनिर्मितेन वा अद्भिः सागरगतेन वा द्रव्यनियमाभ्यासदैवतप्रसादोपलब्धेन वा धनेन गृहस्थो गार्हस्थ्यं वर्तयेत् ॥ १०९ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನು ನಿಂದಾರಹಿತ ಕರ್ಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಧನದಿಂದ, ಅಥವಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಉತ್ಕರ್ಷಬಲದಿಂದ, ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧನದಿಂದ, ಅಥವಾ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ದೊರೆತ ಧನದಿಂದ, ಅಥವಾ ದ್ರವ್ಯನಿಯಮಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದೇವತಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.

Verse 110

तद्धि सर्वाश्रमणां मूलमुदाहरंति गुरुकुलनिवासिनः परिव्राजका येऽन्ये । संकल्पितव्रतनियमधर्मानुष्टानिनस्तेषामप्यंतरा च भिक्षाबलिसंविभागाः प्रवर्तंते ॥ ११० ॥

ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ಆಶ್ರಮಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಗುರುಕುಲ ನಿವಾಸಿಗಳೂ ಇತರ ಪರಿವ್ರಾಜಕರೂ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ವ್ರತ-ನಿಯಮ-ಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಬಲಿ-ಅನ್ನದ ಸಂವಿಭಾಗ (ಹಂಚಿಕೆ) ಅಂತರಂಗ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 111

वानप्रस्थानां च द्रव्योपस्कार इति प्रायशः खल्वेते साधवः साधुपथ्योदनाः । स्वाध्यायप्रसंगिनस्तीर्थाभिगमनदेशदर्शनार्थं पृथिवीं पर्यटंति ॥ १११ ॥

ವಾನಪ್ರಸ್ಥರ ಉಪಕರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪವೇ; ಅವರು ಸಾಧುಜನರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪಥ್ಯ ಅನ್ನದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ತೀರ್ಥದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದೇಶದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರ್ಯಟಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 112

तेषां प्रत्युत्थानाभिगमनमनसूयावाक्यदानसुखसत्कारासनसुखशयनाभ्यवहारसत्क्रिया चेति ॥ ११२ ॥

ಅವರಿಗಾಗಿ—ಗೌರವದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು, ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದ ವಚನ ಹೇಳುವುದು, ದಾನ ನೀಡುವುದು, ಸುಖಕರ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು, ಆಸನ ನೀಡುವುದು, ಆರಾಮದಾಯಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ/ಶಯನ ಒದಗಿಸುವುದು, ಆಹಾರ-ಪಾನೀಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಯಥೋಚಿತ ಸೇವಾಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದು—ಇವು ಕರ್ತವ್ಯ.

Verse 113

भवति चात्र श्लोकः । अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति ॥ ११३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ—ಯಾರ ಮನೆಯಿನಿಂದ ಅತಿಥಿ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೋ, ಆ ಅತಿಥಿ ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಆ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ನೀಡಿ, ಅವನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 114

अपि चात्र यज्ञक्रियाभिर्देवताः प्रीयंते निवापेन पितरो । विद्याभ्यासश्रवणधारणेन ऋषयः अपत्योत्पादनेन प्रजापतिरिति ॥ ११४ ॥

ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ—ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ನಿವಾಪ (ಅನ್ನ-ಆಹುತಿ/ಪಿಂಡ)ದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಧಾರಣದಿಂದ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂತಾನೋತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 115

लोकौ चात्र भवतः । वात्सल्याः सर्वभूतेभ्यो वायोः श्रोत्रस्तथा गिरा । परितापोदपघातश्च पारुष्यं चात्र गर्हितम् ॥ ११५ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ವಾತ್ಸಲ್ಯಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಕಿವಿಯನ್ನೂ ವಾಣಿಯನ್ನೂ ಸಂಯಮಿಸಬೇಕು. ದುಃಖಪಡಿಸುವುದು, ಹೊಡೆಯುವುದು/ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳು—ಇಲ್ಲಿ ಗರ್ಹಿತ.

Verse 116

अवज्ञानमहंकारो दंभश्चैव विगर्हितः । अहिंसा सत्यमक्रोदं सर्वाश्रमगतं तपः ॥ ११६ ॥

ಅವಮಾನ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದಂಭ—ಇವು ನಿಂದ್ಯ. ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ರೋಧ—ಇದೇ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ತಪಸ್ಸು.

Verse 117

अपि चात्र माल्याभरणवस्त्राभ्यंगनित्योपभोगनृत्यगीतवादित्रश्रुतिसुखनयनस्नेहरामादर्शनानां । प्राप्तिर्भक्ष्यभोज्यलेह्यपेयचोष्याणामभ्यवहार्य्याणां विविधानामुपभोगः ॥ ११७ ॥

ಮತ್ತೂ ಇಲ್ಲಿ (ಭೋಗಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಹಾರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ತೈಲಾಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯೋಪಭೋಗಗಳು—ನೃತ್ಯ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ಮಧುರ ಶ್ರವಣ, ಮನೋಹರ ದರ್ಶನ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸುಂದರಿಯರ ದರ್ಶನ—ಇವೆಲ್ಲ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಲೇಹ್ಯ, ಪೇಯ, ಚೋಷ್ಯ—ವಿವಿಧ ಆಹಾರಭೋಗಗಳ ಅನುಭವವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 118

स्वविहारसंतोषः कामसुखावाप्तिरिति । त्रिवर्गगुणनिर्वृत्तिर्यस्य नित्यं गृहाश्रमे । स सुखान्यनुभूयेह शिष्टानां गतिमाप्नुयात् ॥ ११८ ॥

ತನ್ನ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಕಾಮಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಗೃಹಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗದ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂರೈಸುವವನು—ಇಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಶಿಷ್ಟರ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 119

उंछवृत्तिर्गृहस्थो यः स्वधर्म चरणे रतः । त्यक्तकामसुखारंभः स्वर्गस्तस्य न दुर्लभः ॥ ११९ ॥

ಉಞ್ಛವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ, ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಕಾಮಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಆರಂಭಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವು ದುರ್ಲಭವಲ್ಲ.

Verse 120

वानप्रस्थाः खल्वपि धर्ममनुसरंतः पुण्यानि तीर्थानि नदीप्रस्रवणानि स्वभक्तेष्वरण्येषु । मृगवराहमहिष शार्दूलवनगजाकीर्णेषु तपस्यंते अनुसंचरंति ॥ १२० ॥

ವಾನಪ್ರಸ್ಥರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಿಗೂ ನದಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಉಗಮಗಳಿಗೂ ಸಂಚರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಿಂಕೆ, ವರಾಹ, ಮಹಿಷ, ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಡಾನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿಯಮದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ॥೧೨೦॥

Verse 121

त्यक्तग्राम्यवस्त्राभ्यवहारोपभोगा वन्यौषधिफलमूलपर्णपरिमितविचित्रनियताहाराः । स्थानासनिनोभूपाषाणसिकताशर्करावालुकाभस्मशायिनः काशुकुशचर्मवल्कलसंवृतांगाः । केशश्यश्रुनखरोमधारिणो नियतकालोपस्पर्शनाःशुष्कबलिहोमकालानुष्टायिनः । समित्कुशकुसुमापहारसंमार्जनलब्धविश्रामाः शीतोष्णपवनविष्टं भविभिन्नसर्वत्वचो । विविधनियमयोगचर्यानुष्टानविहितपरिशुष्कमांसशोणितत्वगस्थिभूता धृतिपराः सत्त्वयोगाच्छरीराण्युद्वहंते ॥ १२१ ॥

ಅವರು ಗ್ರಾಮ್ಯ ವಸ್ತ್ರ, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅರಣ್ಯದ ಔಷಧಿ, ಫಲ, ಮೂಲ, ಎಲೆಗಳಿಂದ ಪರಿಮಿತ ಹಾಗೂ ನಿಯತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಭೂಮಿ, ಕಲ್ಲು, ಮರಳು, ಜಲ್ಲೆ, ಧೂಳು ಅಥವಾ ಭಸ್ಮದ ಮೇಲೆ ಶಯನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಶ, ಕುಶ, ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ವಲ್ಕಲದಿಂದಲೇ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೇಶ-ದಾಡಿ-ನಖ-ರೋಮ ಕತ್ತರಿಸದೆ, ನಿಯತಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶುಷ್ಕಬಲಿ ಹಾಗೂ ಹೋಮಗಳ ನಿಯತಕಾಲೀನ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಿತ್ತು, ಕುಶ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಒಗೆಯಿದ ನಂತರವೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿ-ಬಿಸಿ-ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಚರ್ಮ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟು ರುಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿವಿಧ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಚರ್ಯೆಯಿಂದ ಮಾಂಸ-ರಕ್ತ-ಚರ್ಮ-ಅಸ್ಥಿವರೆಗೆ ಕ್ಷೀಣವಾದರೂ ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಬಲದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ॥೧೨೧॥

Verse 122

यस्त्वेतां नियतचर्यां ब्रह्मर्षिविहितां चरेत् । स दहेदग्निवद्दोषाञ्जयेल्लोकांश्च दुर्जयान् ॥ १२२ ॥

ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಈ ನಿಯತಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೋಷಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ, ದುರ್ಜಯ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ॥೧೨೨॥

Verse 123

परिव्राजकानां पुनराचारः तद्यथा । विमुच्याग्निं धनकलत्रपरिबर्हसंगेष्वात्मानं स्नेहपाशानवधूय परिव्रजंति । समलोष्टाश्मकांचनास्त्रिवर्गप्रवृत्तेष्वसक्तबुद्धयः ॥ १२३ ॥

ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಆಚಾರ ಹೀಗಿದೆ—ಅವರು ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಧನ-ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪರಿಗ್ರಹದ ಸಂಗದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸ್ನೇಹಪಾಶಗಳನ್ನು ಝಾಡಿಹಾಕಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರ ಸಮಾನ; ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ॥೧೨೩॥

Verse 124

अरिमित्रोदासीनां तुल्यदर्शनाः स्थावरजरायुजांडजस्वेदजानां भूतानां वाङ्मनृःकर्मभिरनभिरनभिद्रोहिणोऽनिकेताः । पर्वतपुलिनवृक्षमूलदेवायतनान्यनुसंचरंतो वा सार्थमुपेयुर्नगरं ग्रामं वा न क्रोधदर्पलोभमोहकार्पण्यदंभपरिवादाभिमाननिर्वृत्तहिंसा इति ॥ १२४ ॥

ಅವರು ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಉದಾಸೀನ—ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಾವರವಾಗಲಿ, ಗರ್ಭಜವಾಗಲಿ, ಅಂಡಜವಾಗಲಿ, ಸ್ವೇದಜವಾಗಲಿ, ಅಂಕುರಜವಾಗಲಿ—ಯಾವ ಜೀವಿಗೂ ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅವರು ಅನಿಕೇತರು, ಅಂದರೆ ನಿಶ್ಚಿತ ನಿವಾಸವಿಲ್ಲದವರು. ಪರ್ವತ, ನದಿತೀರ, ವೃಕ್ಷಮೂಲ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಅಥವಾ ಕಾರವಾನ್ ಜೊತೆ ನಗರ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು; ಕ್ರೋಧ, ದರ್ಪ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಕಾರ್ಪಣ್ಯ, ದಂಭ, ಪರಿವಾದ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ॥೧೨೪॥

Verse 125

भवंति चात्र श्लोकाः । अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यश्चरते मुनिः । न तस्य सर्वभूतेभ्यो भयमुत्पद्यते क्वचित् ॥ १२५ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಯಾವ ಮುನಿಯು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಭೂತದಿಂದಲೂ ಎಂದಿಗೂ ಭಯ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 126

कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं शरीरमग्निं स्वमुखे जुहोति । विप्रस्तु भैक्षोपगतैर्हविर्भिश्चिताग्निना संव्रजते हि सोकान् ॥ १२६ ॥

ತನ್ನದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ದೇಹರೂಪ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಯಲ್ಲೇ ಹೋಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ। ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಹವಿಸ್ಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಿತಾಗ್ನಿಯೇ ಶೋಕಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 127

मोक्षाश्रमं यश्चरते यथोक्तं शुचिः स्वसंकल्पितयुक्तबुद्धिः । अनिंधनं ज्योतिरिव प्रशांतं स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः ॥ १२७ ॥

ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಾಶ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ದ್ವಿಜನು—ಶುಚಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿಯಮಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು—ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ ಪ್ರಶಾಂತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ।