Anukramaṇī (Synoptic Table of Contents) of the Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (೨೫,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಬೃಹತ್-ಕಲ್ಪ ಪರಂಪರೆ) ತಿಳಿಸಿ ಅದರ ಅನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸೂತ–ಶೌನಕ ಸಂವಾದಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸೃಷ್ಟಿವರ್ಣನೆ, ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಸನಕನ ಉಪದೇಶ, ಎರಡನೇ ಪಾದ ‘ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ’, ವೇದಾಂಗ ವಿಷಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸನಂದನನು ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಶುಕಜನ್ಮಕಥೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ಮಹಾತಂತ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಬಂಧ ವಿಮೋಚನೆ, ಮಂತ್ರಶುದ್ಧಿ, ದೀಕ್ಷೆ, ಮಂತ್ರನಿರ್ಗಮ, ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಣೇಶ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಶಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ, ಕವಚ, ನಾಮಸಹಸ್ರ, ಸ್ತೋತ್ರಾದಿ ವಿಧಿಸಮೂಹವಿದೆ. ಮೂರನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಪುರಾಣಲಕ್ಷಣ, ಪ್ರಮಾಣ, ದಾನ ಮತ್ತು ಮಾಸವಾರ ತಿಥಿನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಸನಾತನನು ಪ್ರತಿಪದಾ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತದವರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಮಾಂಧಾತೃ–ವಸಿಷ್ಠ, ರುಕ್ಮಾಂಗದ, ಮೋಹಿನಿಯ ಶಾಪವಿಮೋಚನ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾ, ಗಯಾ, ಕಾಶೀ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ಪ್ರಯಾಗ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಹರಿದ್ವಾರ, ಬದರಿ, ಕಾಮಾಕ್ಷಾ, ಪ್ರಭಾಸ, ಪುಷ್ಕರ, ಗೌತಮತೀರ್ಥ, ವೇದಪಾದಸ್ತುತಿ, ಗೋಕರ್ಣ, ಸೇತು, ನರ್ಮದಾ, ಅವಂತೀ, ಮಥುರಾ, ವೃಂದಾವನ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾವಿಧಿಯ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಫಲ ಮತ್ತು ಏಳು ಹಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಣತೂಣೀರ ದಾನದ ಫಲ—ಮೋಕ್ಷ/ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ—ಎಂದು ಉಪಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुराणं नारदीयकम् । पंचविंशतिसाहस्रं बृहत्कल्पकथाश्रयम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಕೇಳು; ನಾನು ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ಕಲ್ಪಕಥಾಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ।
Verse 2
सूतशौनकसंवादः सृष्टिसंक्षेपवर्णनम् । नानाधर्मकथाः पुण्याः प्रवृत्ते समुदाहृताः ॥ २ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ-ಶೌನಕ ಸಂವಾದ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನಾನಾವಿಧ ಪುಣ್ಯಧರ್ಮಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 3
प्राग्भागे प्रथमे पादे सनकेन महात्मना । द्वितीये मोक्षधर्माख्ये मोक्षोपायनिरूपणम् ॥ ३ ॥
ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಸನಕನು ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು; ‘ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಗಳು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 4
वेदांगानां च कथनं शुकोत्पत्तिश्च विस्तरात् । सनंदनेन गदिता नारदाय महात्मने ॥ ४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವೇದಾಂಗಗಳ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಶುಕನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಕಥನವೂ ಇದೆ—ಅದನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಸನಂದನನು ಮಹಾತ್ಮ ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು।
Verse 5
महातंत्रे समुद्दिष्टं पशुपाशविमोक्षणम् । मंत्राणां शोधनं दीक्षामंत्रोद्धारश्च पूजनम् ॥ ५ ॥
ಮಹಾತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಪಾಶಬಂಧದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ, ಮಂತ್ರಶೋಧನೆ, ದೀಕ್ಷೆ, ದೀಕ್ಷಾಮಂತ್ರಗಳ ಉದ್ಧಾರ/ನಿರ್ಣಯ ಹಾಗೂ ಪೂಜನವಿಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 6
प्रयोगाः कवचं नामसहस्रं स्तोत्रमेव च । गणेशसूर्यविष्णूनां शिवशक्त्योरनुक्रमात् ॥ ६ ॥
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಣೇಶ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಕವಚಗಳು, ನಾಮಸಹಸ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 7
सनत्कुमारमुनिना नारदाय तृतीयके । पुराणलक्षणं चैव प्रमाणं दानमेव च ॥ ७ ॥
ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ನಾರದನಿಗೆ ಪುರಾಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಪ್ರಮಾಣ (ಜ್ಞಾನಮಾನದಂಡಗಳು) ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು।
Verse 8
पृथक्पृथक् समुद्दिष्टं दानकालपुरःसरम् । चैत्रादिसर्वमासेषु तिथीनांचपृथक्पृथक् ॥ ८ ॥
ದಾನಕಾಲದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಚೈತ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತಿಥಿಗಳನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 9
प्रोक्तं प्रतिपदादीनां व्रतं सर्वाघनाशनम् । सनातनेन मुनिना नारदाय चतुर्थके ॥ ९ ॥
ಪ್ರತಿಪದಾದಿ ತಿಥಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ, ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಚತುರ್ಥ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಸನಾತನನು ಅದನ್ನು ನಾರದನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು।
Verse 10
पूर्वभागोऽयमुदितो बृहदाख्यानसंज्ञितः । अस्योत्तरे विभागे तु प्रश्न एकादशीव्रते ॥ १० ॥
ಈ ಪೂರ್ವಭಾಗವು ‘ಬೃಹದಾಖ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದರ ಉತ್ತರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 11
वसिष्ठेनाथ संवादो मांधातुः परिकीर्तितः । रुक्मांगदकथा पुण्यामोहिन्युत्पत्तिकर्म च ॥ ११ ॥
ವಸಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ರಾಜ ಮಾಂಧಾತೃನ ಸಂವಾದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಪುಣ್ಯಕಥೆ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 12
वसुशापश्च मोहिन्यै पश्चादुद्धरणक्रिया । गंगाकथा पुण्यतमा गयायात्रानुकीर्तनम् ॥ १२ ॥
ನಂತರ ಮೋಹಿನಿಯ ಮೇಲೆ ವಸುಗಳ ಶಾಪ, ಆಮೇಲೆ ಉದ್ಧರಣಕ್ರಿಯೆ; ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಗಂಗಾಕಥೆ ಮತ್ತು ಗಯಾಯಾತ್ರೆಯ ಅನುಕೀರ್ತನವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 13
काश्या माहात्म्यमतुलं पुरुषोत्तमवर्णनम् । यात्राविधानं क्षेत्रस्य बह्वाख्यानसमन्वितम् ॥ १३ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯ ಅತುಲ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನ ವರ್ಣನೆ, ಹಾಗೂ ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರಾವಿಧಾನ—ಬಹು ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳೊಡನೆ—ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 14
प्रयागस्याथ माहात्म्यं कुरुक्षेत्रस्य तत्परम् । हरिद्वारस्य चाख्यानं कामोदाख्यानकं तथा ॥ १४ ॥
ನಂತರ ಪ್ರಯಾಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದದು; ಹರಿದ್ವಾರದ ಆಖ್ಯಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕಾಮೋದ’ ಎಂಬ ಉಪಾಖ್ಯಾನವೂ (ವರ್ಣಿತ)ವಾಗಿದೆ।
Verse 15
बदरीतीर्थमाहात्म्यं कामाक्षायास्तथैव च । प्रभासस्य च माहात्म्यं पुष्कराख्यानकं ततः ॥ १५ ॥
ಮುಂದೆ ಬದರಿ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಮಾಕ್ಷೆಯದು; ಪ್ರಭಾಸದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವೂ, ನಂತರ ಪುಷ್ಕರ ಉಪಾಖ್ಯಾನವೂ (ವರ್ಣಿತ)ವಾಗಿದೆ।
Verse 16
गौतमाख्यानकं पश्चाद्वेदपादस्तवस्ततः । गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं लक्ष्मणाख्यानकं तथा ॥ १६ ॥
ನಂತರ ಗೌತಮ ಉಪಾಖ್ಯಾನ, ಆಮೇಲೆ ವೇದಪಾದ ಸ್ತವ; ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಉಪಾಖ್ಯಾನವೂ (ವರ್ಣಿತ)ವಾಗಿದೆ।
Verse 17
सेतुमाहात्म्यकथनं नर्मदातीर्थवर्णनम् । अवंत्याश्चैव माहात्म्यं मधुरायास्ततः परम् ॥ १७ ॥
ಸೇತು ಮಹಾತ್ಮ್ಯಕಥನ, ನರ್ಮದಾ ತೀರ್ಥದ ವರ್ಣನೆ, ಅವಂತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಥುರೆಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ (ಪ್ರತಿಪಾದಿತ)ವಾಗಿದೆ।
Verse 18
बृन्दावनस्य महिमा पशोर्ब्रह्मांतिके गतिः । मोहिनीचरितं पश्चादेवं पश्चादेवं वै नारदीयकम् ॥ १८ ॥
ಮುಂದೆ ವೃಂದಾವನದ ಮಹಿಮೆ; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಶುವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತ. ಆಮೇಲೆ ಮೋಹಿನೀಚರಿತ—ಹೀಗೆ ವಿಷಯದಿಂದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 19
यः शृणोति नरो भक्त्याश्रावयेद्वा समाहितः । स याति ब्रह्मणो धाम नात्र कार्या विचारणा ॥ १९ ॥
ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಪಠಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 20
यस्त्वेतदिषुपूर्णायां धेनूनां सप्तकान्वितम् । प्रदद्याद्दिजंर्याय संलभेन्मोक्षमेव च ॥ २० ॥
ಆದರೆ ಯಾರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ತೂಣೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಏಳು ಧೇನುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
यश्चानुक्रमणीमेतां नारदीयस्य वर्णयेत् । श्रृणुयद्वैकचित्तेन सोऽपि स्वर्गगतिं लभेत् ॥ २१ ॥
ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಈ ಅನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ಯಾರು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಏಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಸ್ವರ್ಗಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 22
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे नारदीयपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः ॥ ९७ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥ ಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣ ಅನುಕ್ರಮಣೀಕಥನ’ ಎಂಬ ತೊಂಬತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the Fourth Pāda as moving from general Pratipadā-based vrata discipline into a focused doctrinal and narrative investigation of Ekādaśī, indicating its special status as a high-merit vow supported by exempla (e.g., Rukmāṅgada) and theological framing.
It signals a complete ritual toolkit: kavaca for protection, nāma-sahasra for sustained devotional recitation, and stotra for praise—integrated with prayoga and dīkṣā procedures—showing the Purāṇa’s practical liturgical orientation across multiple deities.
By placing tīrtha-māhātmya and yātrā-vidhi alongside mokṣa-dharma, vrata, and dāna, the Anukramaṇī portrays pilgrimage as a dharma practice that accrues puṇya and supports purification, thereby functioning as an auxiliary path within a broader liberation-oriented framework.