The Outline (Anukramaṇī) of the Viṣṇu Purāṇa
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾವೈಷ್ಣವವಾದ ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಅದರ ಆರು ಅಂಶಗಳು ವಿವರವಾಗುತ್ತವೆ: (1) ಸೃಷ್ಟಿ, ದೇವೋತ್ಪತ್ತಿ, ಸಮುದ್ರಮಥನ, ದಕ್ಷನಿಂದ ವಂಶಾವಳಿಗಳು; ಧ್ರುವ, ಪೃಥು, ಪ್ರಚೇತಸರು, ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಪ್ರಿಯವ್ರತ ವಂಶ ಹಾಗೂ ದ್ವೀಪ-ವರ್ಷಾದಿ ಭೂಗೋಳವರ್ಣನೆ. (2) ಪಾತಾಳಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ನರಕಗಳು, ಏಳು ಸ್ವರ್ಗಗಳು, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರಗತಿಯ ಜ್ಯೋತಿಷ, ವಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಭರತನ ಮೋಕ್ಷೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ನಿದಾಘ–ಋಭು ಸಂವಾದ. (3) ಮನ್ವಂತರಗಳು, ವ್ಯಾಸಾವತಾರ, ನರಕವಿಮೋಚನ ಕರ್ಮಗಳು, ಸಾಗರ–ಔರ್ವ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ, ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಮಾಯಾಜನ್ಯ ಮೋಹ. (4) ಸೂರ್ಯವಂಶ-ಚಂದ್ರವಂಶಗಳ ರಾಜಕಥೆಗಳು. (5) ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದ ವಿಚಾರ, ಗೋಕುಲದಿಂದ ಮಥುರಾ-ದ್ವಾರಕೆಯವರೆಗೆ ಲೀಲೆಗಳು, ದೈತ್ಯವಧ, ವಿವಾಹಗಳು, ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಕಥೆ. (6) ಕಲಿಯುಗಾಚಾರ, ಚತುರ್ವಿಧ ಪ್ರಳಯ, ಖಾಂಡಿಕ್ಯನ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ; ಜೊತೆಗೆ ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮೋತ್ತರದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಗಳು—ವ್ರತಗಳು, ಯಮ-ನಿಯಮಗಳು, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ-ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದಾಂತ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಗಳು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಪಠನ, ಶ್ರವಣ, ಲೇಖನ, ದಾನ, ಉಪದೇಶಗಳಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ।
Shlokas
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वैष्णवं महत् । त्रयोविंशतिसहस्रं सर्वपातकनाशनम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸಾ, ಕೇಳು; ನಾನು ಮಹಾ ವೈಷ್ಣವಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿದ್ದು, ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು।
Verse 2
यत्रादिभागे निर्विष्टाः षडंशाः शक्तिजेन ह । मैत्रेयायादिमे तत्र पुराणस्यावतारिकाम् ॥ २ ॥
ಅದರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಜನು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರೇಯನಿಗಾಗಿ ಈ ಪುರಾಣದ ಅವತಾರಿಕಾ (ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ)ಯನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು।
Verse 3
आदिकारणसर्गश्च देवादीनां च संभवः । समुद्रमथनाख्यानं दक्षादीनां ततोऽन्वयः ॥ ३ ॥
ಅದರಲ್ಲಿ ಆದಿಕಾರಣದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸರ್ಗ, ದೇವಾದಿಗಳ ಸಂಭವ, ಸಮುದ್ರಮಥನಾಖ್ಯಾನ, ಮತ್ತು ನಂತರ ದಕ್ಷಾದಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ವಂಶಾನುಕ್ರಮದ ವರ್ಣನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 4
ध्रुवस्य चरितं चैव पृथोश्चरितमेव च । प्रचेतसं तथाख्यानं प्रह्लादस्य कथानकम् ॥ ४ ॥
ಧ್ರುವನ ಪುಣ್ಯಚರಿತ್ರೆ, ರಾಜ ಪೃಥುವಿನ ಶುಭಕರ್ಮಗಳು, ಪ್ರಚೇತಸರ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಅಮೃತಕಥೆಯೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 5
पृथग्राज्याधिकाराख्या प्रथमोंऽशइतीरितः । प्रियव्रताऽन्वयाख्याख्यानं द्वीपवर्षनिरूपणम् ॥ ५ ॥
“ಪೃಥಕ್ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ” ಎಂಬ ಮೊದಲ ಅಂಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ವಂಶಕಥನ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ-ವರ್ಷಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಇದೆ.
Verse 6
पातालनरकाख्यानं सप्तस्वर्गनिरूपणम् । सूर्यादिवारकथनं पृथग्लक्षणसंयुतम् ॥ ६ ॥
ಪಾತಾಳ ಮತ್ತು ನರಕಗಳ ಉಪಾಖ್ಯಾನ, ಏಳು ಸ್ವರ್ಗಗಳ ನಿರೂಪಣೆ, ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಾದಿ ಗ್ರಹಗಳ ವರ್ಣನೆ—ವಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಡನೆ—ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 7
चरितं भरतस्याथ मुक्तिमार्गनिदर्शनम् । निदाघऋभुसंवादो द्वितीयोंश उदाहृतः ॥ ७ ॥
ಮುಂದೆ ಭರತನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿದಾಘ–ಋಭು ಸಂವಾದವು ಎರಡನೇ ಅಂಶವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 8
मन्वन्तरसमाख्यानं वेदव्यासावतारकम् । नरकोद्धारकं कर्म गदितं च ततः परम् ॥ ८ ॥
ನಂತರ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು, ವೇದವ್ಯಾಸರ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಬಳಿಕ ನರಕದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 9
सगरस्यौर्वसंवादे सर्वधर्मनिरूपणम् । श्राद्धकल्पं तथोद्दिष्टं वर्णाश्रमनिबन्धनम् ॥ ९ ॥
ಸಗರ–ಔರ್ವ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಇದೆ; ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮದ ವಿಧಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾನುಸಾರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿಯಮವೂ ನಿಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 10
सदाचारश्च कथितो मायामोहकथा ततः । तृतीयोंऽशोऽयमुदितः सर्वपापप्रणाशनः ॥ १० ॥
ಸದಾಚಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಂತರ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮೋಹಕಥೆ. ಹೀಗೆ ಈ ತೃತೀಯ ಅಂಶವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ—ಇದು ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 11
सूर्यवंशकथ पुण्या सोमवंशाऽनुकीर्तनम् । चतुर्थेंऽशेमुनिश्रेष्ठ नानाराजकथान्वितम् ॥ ११ ॥
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಚತುರ್ಥ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಪುಣ್ಯಕಥೆ ಮತ್ತು ಸೋಮವಂಶದ ಅನುಕೀರ್ತನೆ ಇದೆ; ಅನೇಕ ರಾಜಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದು ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ।
Verse 12
कृष्णावतारसंप्रश्नो गोकुलीया कथा ततः । पूतनादिवधो बाल्ये कौमारेऽघादिहिंसनम् ॥ १२ ॥
ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾವತಾರದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ, ಆಮೇಲೆ ಗೋಕುಲದ ಕಥೆ; ಶೈಶವದಲ್ಲಿ ಪೂತನಾದಿಗಳ ವಧ, ಕೌಮಾರದಲ್ಲಿ ಅಘಾದಿ ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರ।
Verse 13
कैशोरे कंसहननं माथुरं चरितं तथा । ततस्तु यौवने प्रोक्ता लीला द्वारवतीभवा ॥ १३ ॥
ಕೈಶೋರದಲ್ಲಿ ಕಂಸಹನನ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ ಚರಿತವೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ; ನಂತರ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರವತಿ (ದ್ವಾರಕಾ) ಸಂಬಂಧಿತ ದಿವ್ಯಲೀಲೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ।
Verse 14
सर्वदैत्यवधो यत्र विवाहाश्च पृथग्विधाः । यत्र स्थित्वाजगन्नाथः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः ॥ १४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯವಧಗಳೂ ನಾನಾವಿಧ ವಿವಾಹಗಳೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಯೋಗೇಶ್ವರೇಶ್ವರನು, ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 15
भूभारहरणं चक्रे परेषां हननादिभिः । अष्टावक्रीयमाख्यानं पंचमोंऽश इतीरितः ॥ १५ ॥
ಅವನು ಶತ್ರುಗಳ ಹನನಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದನು; ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಖ್ಯಾನವು ಐದನೇ ಅಂಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 16
कलिजं चरितं प्रोक्तं चातुर्विध्यं लयस्य च । ब्रह्मज्ञानसमुद्देशः खांडिक्यस्य निरूपितः ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗಸಂಬಂಧಿತ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಲಯ (ಪ್ರಳಯ)ದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳನ್ನೂ; ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಸಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 17
केशिध्वजेन चेत्येष षष्ठोंऽशः परिकीर्तितः । अतः परं तु सूतेन शौनकादिभिरादरात् ॥ १७ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಶಿಧ್ವಜನಿಂದ ಈ ಆರನೇ ಅಂಶವು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅನಂತರ ಸೂತನು ಶೌನಕಾದಿ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 18
पृष्टेन चोदिताः शश्वद्विष्णुधर्मोत्तराह्वयाः । नानाधर्मकथाः पुण्या व्रतानि नियमा यमाः ॥ १८ ॥
ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸದಾ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ‘ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮೋತ್ತರ’ ಎಂಬ ಉಪದೇಶಗಳು ನಾನಾ ಪುಣ್ಯ ಧರ್ಮಕಥೆಗಳನ್ನು—ವ್ರತಗಳು, ನಿಯಮಗಳು, ಯಮಗಳು—ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 19
धर्मशास्त्रं चार्थशास्त्रं वेदांतं ज्योतिषं तथा । वंशाख्यानं प्रकरणात् स्तोत्राणि मनवस्तथा ॥ १९ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದಾಂತ ಹಾಗೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯವೂ ಇದೆ; ಪ್ರಕರಣಾನುಸಾರ ವಂಶಾಖ್ಯಾನ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮನುವರ ವೃತ್ತಾಂತವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 20
नानाविद्यास्तथा प्रोक्ताः सर्वलोकोपकारिकाः । एतद्विष्णुपुराणं वै सर्वशास्त्रार्थसंग्रहम् ॥ २० ॥
ಹೀಗೆ ನಾನಾವಿದ್ಯೆಗಳು ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವು ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಗೂ ಉಪಕಾರಕರ. ನಿಜವಾಗಿ ಈ ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣವು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಸಾರಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ।
Verse 21
वाराहकल्पवृत्तांतं व्यासेन कथितं त्विह । यो नरः पठते भक्त्या यः श्रृणोति च सादरम् ॥ २१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದ ವರಾಹಕಲ್ಪದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು—ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಓದುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಆದರದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ—(ಅವನು ಮಂಗಳಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ)।
Verse 22
तावुभौ विष्णुलोकं हि व्रजेतां भुक्तभोगकौ । तल्लिखित्वा च यो दद्यादाषाढ्यां घृतधेनुना ॥ २२ ॥
ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಯಾರು ಇದನ್ನು ಬರೆಯಿಸಿ ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಘೃತಧೇನು ಸಹಿತ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 23
सहितं विणुभक्ताय पुराणार्थविदेद्विज । स याति वैष्णवं धाम विमानेनार्कवर्चसा ॥ २३ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಪುರಾಣಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವವನು, ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 24
यश्च विष्णुपुराणस्य समनुक्रमणीं द्विज । कथयेच्छृणुयाद्वापि स पुराणफलं लभेत् ॥ २४ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜ! ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದ ಸಮನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಶ್ರವಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಪುರಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे विष्णुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः ॥ ९४ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣಾನುಕ್ರಮಣೀನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
It functions as a canonical index: by listing divisions and topics (cosmology, dynasties, avatāra-kathā, ritual law, and mokṣa teachings), it validates the Viṣṇu Purāṇa’s scope and provides a study-map that mirrors the Purāṇic method of synthesizing many śāstric domains into a single devotional framework.
Devotional reading (pāṭha) and reverent listening (śravaṇa) to the Varāha-kalpa narration, reciting or hearing the anukramaṇī itself, and also writing and gifting the text—especially in Āṣāḍha with a ghṛta-dhenū (ghee-cow)—as well as teaching Purāṇic meaning to a Viṣṇu devotee.