The Exposition of the Ṣaṣṭhī-vrata Observed Through the Twelve Months
ಸನಾತನನು ನಾರದನಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವ್ರತಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠೀ (ಕುಮಾರ ವ್ರತ)ಯಲ್ಲಿ ಷಣ್ಮುಖ/ಸ್ಕಂದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸದ್ಗುಣ ಸಂತಾನ; ಜ್ಯೇಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಾತೃಸೌಖ್ಯ; ಆಷಾಢದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದ ವ್ರತದಿಂದ ವಂಶವೃದ್ಧಿ; ಶ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಶರಜನ್ಮಾ ದೇವರಿಗೆ ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣ ಷಷ್ಠಿಯ ಲಲಿತಾ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ—ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನ, ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ, ಸಂಗಮತೀರದ ಮರಳುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಬಿದಿರು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡರೂಪ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪುಷ್ಪಪಟ್ಟಿ, 108 ಮತ್ತು 28 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜಪ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಬಹು ನೈವೇದ್ಯ, ದೀಪ-ಧೂಪ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ (ನಿದ್ರೆ ನಿಷಿದ್ಧ); ನಂತರ ದಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಕನ್ಯಾಭೋಜನ, ಸುಮಂಗಲಿಯರ ಸತ್ಕಾರ. ಆಶ್ವಿನ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪತಿ-ಸಂತಾನಲಾಭ; ಇತರ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದನಾ, ವರುಣಾ ಮುಂತಾದ ಷಷ್ಠಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯ/ವಿಷ್ಣು/ವರುಣ/ಪಶುಪತಿ ಆರಾಧನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि षष्ठ्याश्चैव व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायात्र लभेत्सर्वान्मनोरथान् ॥ १ ॥
ಸನಾತನನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಷಷ್ಠೀ ವ್ರತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ವಿಧಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 2
चैत्रमासे शुक्लषष्ठ्यां कुमारव्रतमुत्तमम् । तत्रेष्ट्वा षण्मुखं देवं नानापूजा विधानतः ॥ २ ॥
ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ‘ಕುಮಾರ ವ್ರತ’ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಆ ದಿನ ವಿಧಾನದಂತೆ ನಾನಾ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಷಣ್ಮುಖ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ವ್ರತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 3
पुत्रं सर्वगुणोपेतं प्राप्नुयाच्चिरजीविनम् । वैशाखशुक्लषष्ठ्यां च पूजयित्वा च कार्तिकम् ॥ ३ ॥
ವೈಶಾಖಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಭುವನ್ನು) ಪೂಜಿಸಿ, ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಗೌರವಿಸಿದರೆ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನ ದೀರ್ಘಾಯು ಪುತ್ರನು ಲಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
लभते मातृजं सौख्यं नात्र कार्या विचारणा । ज्येष्ठमासे शुक्लषष्ठ्यां विधिनेष्ट्वा दिवाकरम् ॥ ४ ॥
ತಾಯಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಈ ಫಲ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 5
लभते वांछितान्कामांस्तत्प्रसादान्न संशयः । आषाढशुक्लषष्ठ्यां वै स्कंदव्रतमनुत्तमम् ॥ ५ ॥
ಅವರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬಯಸಿದ ಕಾಮನೆಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆಷಾಢಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತಮ ‘ಸ್ಕಂದ ವ್ರತ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 6
उपोष्य पूजयित्वैनं शिवोमाप्रियमात्मजम् । लभतेऽभीप्सितान्कामान्पुत्रपौत्रादिसंततीः ॥ ६ ॥
ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಶಿವ-ಉಮೆಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಭಕ್ತನು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರಾದಿ ಸಂತತಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 7
श्रावणे शुक्लषष्ठ्यां तु शरजन्मानमर्चयेत् । उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या परमयान्वितः ॥ ७ ॥
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಶರಜನ್ಮನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ, ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ।
Verse 8
लभतेऽभीप्सितानर्थान्षण्मुखस्य प्रसादतः । भाद्रमासे कृष्णषष्ट्यां ललिताव्रतमुच्यते ॥ ८ ॥
ಷಣ್ಮುಖನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ‘ಲಲಿತಾ-ವ್ರತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 9
प्रातः स्नात्वा विधानेन नारी शुक्लाम्बरावृता । शुक्लमाल्ययधरा वापि नद्याः संगमवालुकाम् ॥ ९ ॥
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸ್ತ್ರೀ ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಶ್ವೇತ ಮಾಲೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಿ, ನದಿಯ ಸಂಗಮದ ಮರಳು ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು।
Verse 10
गृहीत्वा वंशपात्रे तु धृत्वा पिंडाकृतिं च ताम् । पञ्चधा ललितां तत्र ध्यायेद्वनविलासिनीम् ॥ १० ॥
ಬಿದಿರಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ಪಿಂಡಾಕೃತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಿ ವನವಿಲಾಸಿನಿಯಾದ ಲಲಿತೆಯನ್ನು ಪಂಚಧಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 11
पङ्कजं करवीरं च नेपालीं मालतीं तथा । नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा ॥ ११ ॥
ಪದ್ಮ, ಕರವೀರ, ನೇಪಾಲೀ, ಮಾಲತೀ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀಲೋತ್ಪಲ ಮತ್ತು ಕೇತಕೀ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಗರವನ್ನೂ ಕೂಡ ಸೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 12
एकैकाष्टशतं ग्राह्यमष्टाविंशतिरेव च । अक्षताः कलिका गृह्य ताभिर्देवीं प्रपूजयेत् ॥ १२ ॥
ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನೂರ ಎಂಟು, ಹಾಗೆಯೇ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅಕ್ಷತ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಪಕಲಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಅವುಗಳಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 13
प्रार्थयेदग्रतः स्थित्वा देवीं तां गिरिशप्रियाम् । गंगाद्वारे कुशावर्त्ते विल्वके नीलपर्वते ॥ १३ ॥
ಅವಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಗಿರೀಶ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು—ಗಂಗಾದ್ವಾರ, ಕುಶಾವರ್ತ, ಬಿಲ್ವಕ ಮತ್ತು ನೀಲಪರ್ವತದಲ್ಲಿ।
Verse 14
स्नात्वा कनखले देवि हरिं लब्धवती पतिम् । ललिते सुभगं देवि सुखसौभाग्यदायिनि ॥ १४ ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ಕನಖಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅವಳು ಹರಿಯನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಳು. ಹೇ ಲಲಿತೆ, ಹೇ ಸುಭಗ ದೇವಿ, ಹೇ ಸುಖಸೌಭಾಗ್ಯದಾಯಿನಿ!
Verse 15
अनंतं देहि सौभाग्ये मह्यं तुभ्यं नमोऽनमनः । मंत्रेणानेन कुसुमैश्वंपकस्य सुशोभनैः ॥ १५ ॥
ಹೇ ಅನಂತ! ನನಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು; ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಚಂಪಕ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ (ನಿನ್ನ) ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 16
अभ्यर्च्य विधिवत्तस्या नैवेद्यं पुरतो न्यसेत् । त्रपुषैरपि कूष्माण्डैर्नालिकेरैः सुदाडिमैः ॥ १६ ॥
ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ದೇವತೆಯ ಮುಂದೆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ದಾಳಿಂಬೆಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು॥೧೬॥
Verse 17
बीजपूरैः सुतुंडीरैः कारवेल्लैः सचिर्भटैः । फलैस्तत्कालसंभूतैः कृत्वा शोभां तदग्रतः ॥ १७ ॥
ಬೀಜಪೂರ (ಸಿಟ್ರನ್), ಉತ್ತಮ ದಾಳಿಂಬೆ, ಕಾರವೆಲ್ಲ (ಹಾಗಲಕಾಯಿ) ಮತ್ತು ಸೌತೆಕಾಯಿ—ಮತ್ತು ಅದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ—ಅದರ ಮುಂದೆ ಶೋಭೆಯಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು॥೧೭॥
Verse 18
विरूढधान्यांकुरकैः सुदीपावलिभिस्तथा । सार्द्धै सर्गणकैधूपः सौहालककरंजकैः ॥ १८ ॥
ಮೊಳಕೆಯಾದ ಧಾನ್ಯಾಂಕುರಗಳಿಂದಲೂ, ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ದೀಪಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದಲೂ; ಸೌಹಾಲಕ ಮತ್ತು ಕರಂಜ ಮುಂತಾದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಧೂಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು॥೧೮॥
Verse 19
गुडपुष्पैः कर्णवेष्टैर्मोदकैरुपमोदकैः । बहुप्रकारैर्नैवेद्यैर्यथा विभवसारतः ॥ १९ ॥
ಬೆಲ್ಲಮಿಶ್ರಿತ ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆಗಳಿಂದ, ಕರ್ಣವೇಷ್ಠ, ಮೋದಕ ಮತ್ತು ಉಪಮೋದಕಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ವಿಧದ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ—ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ—ಪೂಜಿಸಬೇಕು॥೧೯॥
Verse 20
एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणोत्सवम् । गीतवाद्यनटैर्नृत्यैः प्रोक्षणीयैरनेकधा ॥ २० ॥
ಈ ರೀತಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನಟ-ನರ್ತಕರ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ (ಪವಿತ್ರೀಕರಣ)ಗಳೊಂದಿಗೆ॥೨೦॥
Verse 21
सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रिं प्रसभं नयेत् । न च संमीलयेन्नेत्रे नारीयामचतुष्टयम् ॥ २१ ॥
ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ತ್ರೀಯು ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಜಾಗರಣದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕಳೆಯಬೇಕು; ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚದೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಜಾಗೃತಳಾಗಿ ಇರಬೇಕು।
Verse 22
दुर्भगा दुष्कृता वंध्या नेत्रसंमीलनाद्भवेत् । एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत् ॥ २२ ॥
ಜಾಗರಣದ ವೇಳೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದರೆ (ನಿದ್ರೆ ಬಂದರೆ) ದುರ್ಭಾಗ್ಯ, ಪಾಪ ಮತ್ತು ವಂಧ್ಯತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ। ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಜಾಗರಣ ಮಾಡಿ, ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು।
Verse 23
गन्धपुष्पैस्तथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरैः । तच्च दद्याद्द्विजेन्द्राय नैवेद्यादि द्विजोत्तम ॥ २३ ॥
ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ, ಗೀತ-ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ. ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯಾದಿಗಳೊಡನೆ ಆ ಅರ್ಪಣವನ್ನು ದ್ವಿಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ।
Verse 24
स्नात्वा गृहं समागत्य हुत्वा वैश्वानरं ततः । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीः ॥ २४ ॥
ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದು, ನಂತರ ವೈಶ್ವಾನರ (ಗೃಹಾಗ್ನಿ)ಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಾಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ದೇವರುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸುವಾಸಿನಿಯರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 25
कन्यकाश्चैव संभोज्य ब्राह्मणान्दश पंच च । भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्दत्वा दानानि भूरिशः ॥ २५ ॥
ಕನ್ಯೆಯರಿಗೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ಹದಿನೈದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು. ಅನೇಕ ವಿಧದ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅಪಾರ ದಾನಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 26
ललिता मेऽस्तु सुप्रीता इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् । यः कश्चिदाचरेदेतद्व्रतं सौभाग्यदं परम् ॥ २६ ॥
“ಲಲಿತಾ ದೇವಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿರಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪರಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 27
नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं श्रृणु । यद्व्रतैश्च तपोभिश्च दानैर्वा नियमैरपि ॥ २७ ॥
ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ—ಅವನ/ಅವಳ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಕೇಳು. ವ್ರತಗಳು, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೊರಕುವ ಪುಣ್ಯವೇ ಇದರಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 28
तदेतेनेह लभ्येत किं बहूक्तेन नारद । मृतेरनंतरं प्राप्य शिवलोकं सनातनम् ॥ २८ ॥
ಇದೊಂದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ—ಇನ್ನೇನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲಿ, ಓ ನಾರದ! ಮರಣಾನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಶ್ವತ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
मोदते ललितादेव्या शैवे वै सखिवच्चिरम् । नभस्ये मासि या शुक्ला षष्ठी सा चंदनाह्वया ॥ २९ ॥
ನಭಸ್ಯ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿ ‘ಚಂದನಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾ ದೇವಿಯ ಸಖಿಯಂತೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
तस्यां देवीं समभ्यर्च्य लभते तत्सलोकताम् । रोहिणी पातभौमैस्तु संयुता कपिला भवेत् ॥ ३० ॥
ಆ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿದರೆ ಅವಳದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರೋಹಿಣೀ ಪಾತ-ಭೌಮ ಯೋಗದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಳಾದರೆ (ವ್ರತಸಂಬಂಧಿತ) ‘ಕಪಿಲಾ’—ಶುಭ ತಾಮ್ರವರ್ಣದವಳು—ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 31
तस्यां रविं समभ्यर्च्य व्रती नियमतत्परः । लभते वांछितान्कामान्भास्करस्य प्रसादतः ॥ ३१ ॥
ಆ ಶುಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ರತಧಾರಿ ನಿಯಮಪರನಾಗಿ ರವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಭಾಸ್ಕರನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
अन्नदानं जपो होमं पितृदेवर्षितर्पणम् । सर्वमेवाक्षयं ज्ञेयं कृतं देवर्षिसत्तम ॥ ३२ ॥
ಅನ್ನದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಪಿತೃ-ದೇವ-ಋಷಿ ತರ್ಪಣ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿ, ಓ ದೇವರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ।
Verse 33
कपिलां धेनुमभ्यर्च्य वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । प्रदद्याद्वेदविदुषे द्वादशात्मप्रतुष्टये ॥ ३३ ॥
ಕಪಿಲಾ ಧೇನುವನ್ನು ವಸ್ತ್ರ, ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ದ್ವಾದಶಾತ್ಮನ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ವೇದವಿದನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 34
अथेषुशुक्लषष्ठ्यां तु पूज्या कात्यायनी द्विज । गंधाद्यैर्मंङ्गलद्रव्यैर्नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ३४ ॥
ನಂತರ ಆಶ್ವಿನ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಓ ದ್ವಿಜ, ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಸುಗಂಧಾದಿ ಮಂಗಳದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 35
ततः क्षमाप्य देवेशीं प्रणिपत्य विसर्जयेत् । पूज्यात्र सैकती मूर्तिर्यद्वा द्विजसती मुदा ॥ ३५ ॥
ನಂತರ ದೇವೇಶಿಯನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಈ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜ್ಯ; ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ದ್ವಿಜಸತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬಹುದು.
Verse 36
वस्त्रालंकरणैर्भव्यैः कात्यायिन्याः प्रतुष्टये । कन्या वरं प्राप्नुयाच्च वांचितं पुत्रमंगना ॥ ३६ ॥
ದೇವಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಕನ್ಯೆಗೆ ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ; ಗೃಹಿಣಿಗೆ ಬಯಸಿದ ಪುತ್ರನು ಲಭಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
कात्यायिनीप्रसादाद्वै नात्र कार्या विचारणा । कार्तिके शुक्लषष्ठ्यां तु षण्मुखेन महात्मना ॥ ३७ ॥
ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೂ ವಿಚಾರವೂ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಮಹಾತ್ಮ ಷಣ್ಮುಖನು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು।
Verse 38
देवसेना महाभागा लब्धा सर्वुसुरार्पिता । अतस्तस्यां सुरश्रेष्ठां देवसेनां च षण्मुखम् ॥ ३८ ॥
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ದೇವಸೇನೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು; ಮತ್ತು ಅವಳಿಂದಲೇ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಷಣ್ಮುಖ (ಸ್ಕಂದ) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 39
संपूज्य निखिलैरेव उपचारैर्मनोहरैः । प्राप्नुयादतुलां सिद्धिं मनोभीष्टां द्विजोत्तम ॥ ३९ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಎಲ್ಲ ಮನೋಹರ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಅತುಲ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 40
अत्रैव वह्निपूजोक्तां तां च सम्पक्समाचरेत् । विविधद्रव्यहोमैश्च वह्निपूजापुरः सरम् ॥ ४० ॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ ಆ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ದ್ರವ್ಯ ಹೋಮಗಳಿಂದ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 41
मार्गशीर्षे शक्लषष्ठ्यां निहतस्तारकासुरः । स्कंदेन सत्कृतिः प्राप्ता ब्रहमाद्यैः परिकल्पिता ॥ ४१ ॥
ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದನು ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಯಥೋಚಿತ ಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಕಂದನು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು॥
Verse 42
ततोऽस्यां पूजयेत्स्कंदं गंधपुष्पाक्षतैः फलैः । वस्त्रैराभूषणश्चापि नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ४२ ॥
ನಂತರ ಆ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತ ಮತ್ತು ಫಲಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು॥
Verse 43
रविवारेण संयुक्ता तथा शतभिषान्विता । यदि चेत्सा समुद्दिष्टा चंपाह्वा मुनिसत्तम ॥ ४३ ॥
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅದು ರವಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಶತಭಿಷಾ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ‘ಚಂಪಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ॥
Verse 44
तस्यां विश्वेश्वरो देवो द्रष्टव्यः पापनाशनः । पूजनीयो वेदनीयः स्मर्तव्यः सौख्यमिच्छता ॥ ४४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಶಕನಾದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸುಖಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು॥
Verse 45
स्नानदानादिकं चात्र सर्वमक्षय्यमुच्यते । पौषमासे शुक्लषष्ठ्यां देवो दिनपतिर्द्विज ॥ ४५ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಅಕ್ಷಯ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಓ ದ್ವಿಜನೇ! ಪೌಷ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆ ‘ದಿನಪತಿ’ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು॥
Verse 46
विष्णुरूपी जगत्त्राता प्रदुर्भूताः सनातनः ॥ ४६ ॥
ಸನಾತನನಾದ ಜಗತ್ತ್ರಾತ ವಿಷ್ಣುರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 47
स तस्मात्पूजनीयोऽस्यां द्रव्यैर्गंधपुरस्कृतैः । नैवेद्यैर्वस्त्त्रभूषाद्यैः सर्वसौख्यमभीप्सुभिः ॥ ४७ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಈ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌಖ್ಯ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ನೈವೇದ್ಯ, ವಸ್ತ್ರ, ಭೂಷಣಾದಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 48
माघमासे सिता षष्ठी वरुणाह्वा स्मृता तु सा । तस्यां वरुणमभ्यर्च्येद्विष्णुरूपं सनातनम् ॥ ४८ ॥
ಮಾಘಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿ ‘ವರುಣಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆ ದಿನ ವಿಷ್ಣುರೂಪ ಸನಾತನ ವರುಣನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।
Verse 49
रक्तैर्गंधांशुकैः पुष्पैर्नैवेद्यैर्धूपदीपकैः । एवमभ्यर्च्य विधिवद्यद्यच्चाभिलषेन्नरः ॥ ४९ ॥
ಕೆಂಪು ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ಸುಗಂಧ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಪುಷ್ಪಗಳು, ನೈವೇದ್ಯ, ಧೂಪ-ದೀಪಗಳಿಂದ—ಇಂತೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದವನು—ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 50
तत्तच्च फलतो लब्ध्वा मोदते तत्प्रसादतः । फाल्गुने शुक्लषष्ठ्यां तु देवं पशुपतिं द्विज ॥ ५० ॥
ಆ ಆ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಫಾಲ್ಗುಣದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ದೇವ ಪಶುಪತಿಯನ್ನು (ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು)।
Verse 51
मृन्मयं विधिना कृत्त्वा पूजयेदुपचारकैः । संस्नाप्य शतरुद्रेण पृथक्पंचामृतैर्जलैः ॥ ५१ ॥
ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಂಚಾಮೃತಗಳೂ ಜಲವೂ ಬಳಸಿ ಸ್ನಾನ (ಅಭಿಷೇಕ) ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Verse 52
गन्धैरालिप्य सुश्वेतैरक्षतैः श्वेतपुष्पकैः । बिल्वपत्रैश्च धत्तूरकुसुमैश्च फलैस्तथा ॥ ५२ ॥
ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಲೇಪನ ಮಾಡಿ, ಅತ್ಯಂತ ಬಿಳಿ ಅಕ್ಷತ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಧತ್ತೂರ ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 53
सम्पूज्य नानानैवेद्यैर्नीराज्य विधिवत्ततः । क्षमाप्य प्रणिपत्यैनं कैलासाय विसर्जयेत् ॥ ५३ ॥
ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನೀರಾಜನ (ಆರತಿ) ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Verse 54
एवं कृत शिवार्चस्तु नरो नार्यथवा मुने । इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते शिवगतिं लभेत् ॥ ५४ ॥
ಓ ಮುನೇ, ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶಿವಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದವನು/ಮಾಡಿದವಳು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ/ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.
Verse 55
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितषष्ठीव्रतनिरूपणं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಚತುರ್ಥ ಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಸ್ಥಿತ ಷಷ್ಠೀವ್ರತ ನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ನೂರ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
It is the chapter’s most detailed vrata-kalpa template: it specifies eligibility/role (a woman), ritual setting (river confluence sandbank), material culture (bamboo vessel, sand/clay form, flower taxonomy, lamps, incense, seasonal fruits), numerical prescriptions (108 and 28 items), and a strict jāgaraṇa rule (no sleeping). It also ties household piety to social dharma via feeding and gifting, and culminates in phala-śruti extending to Śiva-loka.
It treats monthly Ṣaṣṭhī observances as a calendrical framework where different devatā-forms are worshipped according to time and rite: Skanda/Ṣaṇmukha dominates, while Lalitā and Kātyāyanī appear for specific aims, and Sun/Varuṇa/Viṣṇu/Paśupati are invoked in designated months. The unity is provided by dharma (proper procedure) and the shared soteriological horizon (merit and Śiva’s realm).
Upavāsa (fasting), pūjā with standard upacāras (fragrance, flowers, akṣata, lamps, incense, naivedya), optional homa/Agni sequence in some contexts, dāna (including cow-gift in an auspicious configuration), and formal conclusion steps (kṣamā-yācñā/forgiveness, namaskāra, visarjana/dismissal).