The Description of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s Table of Contents (Anukramaṇī)
ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮರೀಚಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ, ಅನುಷಂಗ, ಉಪೋದ್ಘಾತ, ಉಪಸಂಹಾರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ-ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ವಿಷಯಾನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಮಧರ್ಮಗಳು, ನೈಮಿಷ ಕಥೆ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮ, ಕಲ್ಪ-ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಮಾನಸಸೃಷ್ಟಿ, ರುದ್ರಜನ್ಮ, ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಕಟಗಳು, ಋಷಿಸೃಷ್ಟಿ; ಭುವನಕೋಶ (ಭಾರತಾದಿ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪ, ಪಾತಾಳ-ಊರ್ಧ್ವಲೋಕ), ಗ್ರಹಗತಿ, ಸೂರ್ಯರಚನೆ; ಯುಗಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯುಗಾಂತ; ವೈದಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು, ಸ್ವಾಯಂಭುವಾದಿ ಮನುವರು, ಭೂಮಿದೋಹನ; ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿ ವಂಶಗಳು (ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ಅತ್ರಿವಂಶ, ಯಯಾತಿ, ಯದು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ, ಪರಶುರಾಮ, ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಸಗರ), ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧಗಳು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾವತಾರ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಬಲಿವಂಶ; ಕಲಿಯುಗ ಭವಿಷ್ಯ ವಿಷಯ; ನಂತರ ಪ್ರಳಯಗಳು, ಕಾಲಮಾನ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು, ನರಕಗಳು, ಮನೋಮಯ ನಗರ, ಪ್ರಕೃತಿಲಯ, ಶೈವ ಪುರಾಣ ಸೂಚನೆ, ಗುಣಾನುಸಾರ ಗತಿ, ಅನ್ವಯ-ವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ದೇಶ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆ, ಶ್ರವಣ-ಪಠನ-ಲೇಖನ ಫಲ, ದಾನ-ಉಪದೇಶದ ಆಚಾರನಿಯಮಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्मांडाख्यं पुरातनम् । यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम् ॥ १ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸಾ, ಕೇಳು; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ದ್ವಾದಶ ಸಹಸ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಆದಿಕಲ್ಪಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 2
प्रक्रियाख्योऽनुषंगाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः । चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि ॥ २ ॥
ಮೊದಲ ಪಾದ ‘ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ’, ಎರಡನೆಯದು ‘ಅನುಷಂಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದು ‘ಉಪೋದ್ಘಾತ’, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ‘ಉಪಸಂಹಾರ’—ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳೇ ಇವೆ.
Verse 3
पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागोऽत्र समुदाहृतः । तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः ॥ ३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ‘ಪೂರ್ವ ಭಾಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯದು ‘ಮಧ್ಯ ಭಾಗ’, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ‘ಉತ್ತರ ಭಾಗ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 4
आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः । हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च ॥ ४ ॥
ಮೊದಲು ಕರ್ತವ್ಯ-ವಿಧಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸೂಚನೆ; ನಂತರ ನೈಮಿಷದ ಆಖ್ಯಾನ. ಆಮೇಲೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಪನೆ (ರಚನೆ) ಕೂಡ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 5
एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं श्रृणु मानद । कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम् ॥ ५ ॥
ಇದೇ ಮೊದಲ ಪಾದ; ಈಗ, ಹೇ ಮಾನದ, ಎರಡನೇ ಪಾದವನ್ನು ಕೇಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ; ನಂತರ ಲೋಕವಿಷಯಕ ಉನ್ನತ ಜ್ಞಾನವಿದೆ.
Verse 6
मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम् । महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम् ॥ ६ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾನಸೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಥನ, ರುದ್ರನ ಜನನ ವರ್ಣನೆ, ಮಹಾದೇವನ ದಿವ್ಯ ವಿಭೂತಿಗಳ ವೈಭವ, ಹಾಗೂ ನಂತರ ಋಷಿಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ।
Verse 7
अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम् । प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः ॥ ७ ॥
ಮುಂದೆ ಅಗ್ನಿಗಳ ವಿಜಯ, ಕಾಲದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆ, ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸೂಚನೆ, ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಆಯಾಮ-ವಿಸ್ತಾರದ ವಿಶದ ವಿವರಣೆ ಇದೆ।
Verse 8
वर्णनं भारतस्यास्य ततोऽन्येषां निरूपणम् । जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततोऽधोलोकवर्णनम् ॥ ८ ॥
ಈ ಭಾರತವರ್ಷದ ವರ್ಣನೆ, ನಂತರ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿರೂಪಣೆ, ಜಂಬೂದ್ವೀಪಾದಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಕಥನ, ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ಅಧೋಲೋಕಗಳ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ।
Verse 9
उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम् । आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम् ॥ ९ ॥
ನಂತರ ಊರ್ಧ್ವಲೋಕಗಳ ಕಥನ, ಆಮೇಲೆ ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನದ ವರ್ಣನೆ; ಬಳಿಕ ಆದಿತ್ಯನ ವ್ಯೂಹದ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ದೇವಗ್ರಹಗಳ ಕೀರ್ತನೆ ಇದೆ।
Verse 10
नीलकंठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम् । अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम् ॥ १० ॥
ಇದರಲ್ಲಿ “ನೀಲಕಂಠ” ಎಂಬ ಆಖ್ಯಾನ, ಮಹಾದೇವನ ವೈಭವ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅನುಕಥನ, ಮತ್ತು ಯುಗತತ್ತ್ವದ ನಿರೂಪಣೆ ಸೇರಿವೆ।
Verse 11
यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरंत्ययोः कृतिः । युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम् ॥ ११ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಪ್ರವರ್ತನೆ, ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಘಟನೆಗಳು, ಪ್ರತಿಯುಗದ ಪ್ರಜೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿ-ಪ್ರವರರ ವಂಶವರ್ಣನೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 12
वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम् । शेषमन्वंतराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः ॥ १२ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ವೇದಗಳಿಗೆ ಬಂದ ವಿಪತ್ತಿನ ಆಖ್ಯಾನ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಯುಗನಿರೂಪಣೆ, ಉಳಿದ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕಥನ ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿ-ದೋಹನದ ವರ್ಣನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 13
चाक्षुषेऽद्यतने सर्गे द्वितीयोऽङ्घ्रिः पुरोदले । अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम् ॥ १३ ॥
ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದ ಇಂದಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಅಂಘ್ರಿಯ ನಿರೂಪಣೆ ಆರಂಭಿಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ನಂತರ ಉಪೋದ್ಘಾತಪಾದದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಕೀರ್ತನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 14
प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः । ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ १४ ॥
ಅದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ದೇವಾದಿಗಳ ಉದ್ಭವದ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಜಯಾಭಿಲಾಷೆ ಮತ್ತು ಮರುತಗಳ ಜನನದ ಕೀರ್ತನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 15
काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम् । पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥ १५ ॥
ನಂತರ ಕಾಶ್ಯಪ ವಂಶಜರ ಅನುಕಥನ, ಋಷಿವಂಶಗಳ ನಿರೂಪಣೆ, ಪಿತೃಕಲ್ಪದ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಶ್ರಾದ್ಧಕಲ್ಪದ ವಿಧಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 16
वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम् । मनुपुत्रान्वयश्चांतो गान्धर्वस्य निरूपणम् ॥ १६ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಉದ್ಭವ, ನಂತರ ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿವೃತ್ತಾಂತ, ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರ ವಂಶಾವಳಿ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಂಧರ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 17
इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशोऽत्रेः सुमहात्मनः । अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम् ॥ १७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶಕಥನ, ಮಹಾತ್ಮ ಅತ್ರಿ ಋಷಿಯ ಕೀರ್ತಿಮಂತ ವಂಶ, ಅಮಾವಸು ವಂಶಾವಳಿ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜೇಶ ರಾಜನ ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 18
ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम् । कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम् ॥ १८ ॥
ಅನಂತರ ಯಯಾತಿಯ ಚರಿತ್ರೆ, ಬಳಿಕ ಯದುವಂಶದ ನಿರೂಪಣೆ; ನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತ, ಮುಂದಾಗಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ)ನ ಆಖ್ಯಾನ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 19
वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः । भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम् ॥ १९ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿ ವಂಶದ ಅನುಕಥನ, ನಂತರ ಸಗರನ ಜನನ; ಆಮೇಲೆ ಭಾರ್ಗವನ ಅನುಚರಿತ್ರೆ—ಪಿತೃಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ವಧವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ—ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 20
सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः । देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम् ॥ २० ॥
ಅನಂತರ ಸಗರನ ಚರಿತ್ರೆ, ಮತ್ತೆ ಭಾರ್ಗವಕಥೆ; ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧಕಥೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆವಿರ್ಭಾವ (ಅವತಾರ)ದ ವರ್ಣನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 21
इंद्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः । विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम् ॥ २१ ॥
ಇಂದ್ರನ ಪುಣ್ಯಸ್ತವವನ್ನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಕೀರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಜೊತೆಗೆ ವಿಷ್ಣುಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಕಥನ ಮತ್ತು ಬಲಿವಂಶದ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಇದೆ।
Verse 22
भविष्यराजचरितं संप्राप्तेऽथ कलौ युगे । समुपोद्धातपादोऽयं तृतीयो मध्यमे दले ॥ २२ ॥
ನಂತರ ಕಲಿಯುಗವು ಬಂದಾಗ ಭವಿಷ್ಯರಾಜನ ಚರಿತ್ರೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೂರನೇ ವಿಭಾಗ—ಉಪೋದ್ಘಾತರೂಪ—ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 23
चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे । वैवस्वतांतराख्यानं विस्तरेण यथातथाम् ॥ २३ ॥
ನಂತರ ಉತ್ತರ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಉಪಸಂಹಾರವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಹಾಗೆಯೇ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು।
Verse 24
पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते । भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम् ॥ २४ ॥
ಹಿಂದೆಯೇ ಸೂಚಿಸಿದುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ನಂತರ ಭವಿಷ್ಯ ಮನುಗಳ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುವವು।
Verse 25
कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम् । लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः ॥ २५ ॥
ನಂತರ ಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ; ಬಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ವಿವೇಚನೆ. ಅನಂತರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 26
वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः । मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः ॥ २६ ॥
ಅನಂತರ ನರಕಗಳ ವರ್ಣನೆಯೂ, ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಬಳಿಕ ಮನೋಮಯಪುರದ ಆಖ್ಯಾನ, ನಂತರ ಪ್ರಕೃತಿಲಯ (ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರಳಯ) ನಿರೂಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम् । त्रिविधा गुणसंबंधाज्जंतूनां कीर्तिता गतिः ॥ २७ ॥
ಅನಂತರ ಶೈವಪುರಾಣದ ವರ್ಣನೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಬಳಿಕ ತ್ರಿಗುಣಸಂಬಂಧದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ತ್ರಿವಿಧ ಗತಿ ಕೀರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 28
अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम् ॥ २८ ॥
ವರ್ಣಿಸಲಾರದ ಮತ್ತು ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಅತೀತನಾದ ಪರಮಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕುರಿತು, ಮುಂದಾಗಿ ಅನ್ವಯ-ವ್ಯತಿರೇಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 29
इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः । चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम् ॥ २९ ॥
ಇಂತೆ ಉತ್ತರಭಾಗ ಸಹಿತ ಉಪಸಂಹಾರಪಾದವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಪುರಾಣ’ವು ನಿನಗೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 30
अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज । ब्रह्मांडं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन पठ्यते ॥ ३० ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜನೇ! ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಪುರಾಣವು ಅನುಪಮ—ಸಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರಭೂತ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುರಾಣವೆಂದು ಪಠಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 31
तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक् । पाराशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद ॥ ३१ ॥
ಹೇ ಮಾನದ! ಇಲ್ಲಿ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾರಾಶರ್ಯ ಮುನಿ (ವ್ಯಾಸ)ನು ಎಲ್ಲರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ।
Verse 32
वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम् । मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे ॥ ३२ ॥
ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ಭಾವಿತಾತ್ಮರಾದ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶಕನಾದೆ; ನನ್ನಿಂದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರು ಅವನ್ನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು।
Verse 33
मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः । मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम् ॥ ३३ ॥
ಆ ಮುನಿಗಳು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ದೀನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವರು. ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆನು।
Verse 34
तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च । व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभंजनमुखोद्गतम् ॥ ३४ ॥
ಅವನು ಇದನ್ನು ಶಕ್ತಿಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಅವನು ಮತ್ತೆ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರಭಂಜನನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಈ ಪುರಾಣವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಸನು ಪಡೆದನು।
Verse 35
प्रमाणीकृत्य लोकेऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम् । य इदं कीर्तयेद्वत्स श्रृणोति च समाहितः ॥ ३५ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಈ ಅನುತ್ತಮ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು. ಹೇ ವತ್ಸ! ಯಾರು ಇದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ।
Verse 36
स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम् । लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम् ॥ ३६ ॥
ಅವನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ರೋಗಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಲಿಖಿಸಿ ಸ್ವರ್ಣಸಿಂಹಾಸನಸ್ಥ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 37
वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३७ ॥
ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ದಾನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.
Verse 38
मरीचेऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते । पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात् ॥ ३८ ॥
ಓ ಮರೀಚಿ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ ಈ ಹದಿನೆಂಟು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿಯೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 39
अष्टादश पुराणानि यः श्रृणोति नरोत्तमः । कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते ॥ ३९ ॥
ಹದಿನೆಂಟು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವ ನರೋತ್ತಮನು, ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಅವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವನು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 40
सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना । तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता ॥ ४० ॥
ಇದೇ ಪುರಾಣಗಳ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು. ಪುರಾಣಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 41
न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे । देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च ॥ ४१ ॥
ಕಪಟಿಗೆ, ಪಾಪಿಗೆ, ದೇವರು ಹಾಗೂ ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವಿರುವವನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದಾನವೋ ಉಪದೇಶವೋ ಕೊಡಬಾರದು; ಸಾಧುಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನಿಗೂ ಶಠನಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು।
Verse 42
शांताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च । निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च ॥ ४२ ॥
ಶಾಂತನಿಗೆ, ಶಮಚಿತ್ತನಿಗೆ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಿಗೆ, ನಿರ್ಮತ್ಸರನಿಗೆ, ಶುಚಿಗೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯ ವೈಷ್ಣವನಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು।
Verse 43
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०९ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಪುರಾಣದ ಅನುಕ್ರಮಣೀ-ನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ನೂರೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
It functions as a canonical navigation scheme: Prakriyā and Anuṣaṅga establish foundational creation-and-time doctrines, Upodghāta frames the narrative-historical materials (Manus, dynasties, yugas), and Upasaṃhāra consolidates eschatology, pralayas, and philosophical closure.
Anvaya–vyatireka (concomitance and exclusion) is a classical interpretive method used to indicate Brahman by identifying what consistently accompanies the Real and what is negated as non-essential; its presence signals that Purāṇic cosmology culminates in discriminative metaphysics, not mere mythology.
By cataloguing an entire Purāṇa’s modules—ritual duties, cosmology, yuga theory, lineages, sectarian narratives, and liberation-oriented doctrine—it models encyclopedic indexing (anukramaṇikā), a hallmark feature of the Naradīya’s broader project of summarizing and systematizing Purāṇic knowledge.