The Exposition of the Anukramaṇī (Index/Summary) of the Liṅga Purāṇa
ಬ್ರಹ್ಮನು ಲಿಂಗಪುರಾಣವನ್ನು ಶೈವಪುರಾಣವೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪಠಣದಿಂದ ಭುಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವುದು. ಅಗ್ನಿಮಯ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶಿವನೇ ಇದರ ಪ್ರಕಾಶಕನೆಂದು, ಕಥಾರಚನೆ ಅಗ್ನಿ-ಕಲ್ಪದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಸಕೃತ, ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸುಮಾರು 11,000 ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಹರನ ಮಹಿಮೆಯೇ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ನಿರೂಪಣೆ. ನಂತರ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಂತೆ ವಿಷಯಗಳು—ಆರಂಭ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆದಿಸೃಷ್ಟಿ, ಯೋಗೋಪದೇಶ, ಕಲ್ಪವರ್ಣನೆ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅಂಬೆಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ, ಸನತ್ಕುಮಾರ ಸಂವಾದಗಳು, ದಧೀಚಿ, ಯುಗಧರ್ಮಗಳು, ಭುವನಕೋಶ, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ ವಂಶಗಳು, ವಿಸ್ತೃತ ಸೃಷ್ಟಿ, ತ್ರಿಪುರ ಪ್ರಸಂಗ, ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಪಶು-ಪಾಶ ವಿಮೋಚನೆ, ಶಿವವ್ರತಗಳು, ಆಚಾರ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಅರಿಷ್ಟಲಕ್ಷಣ-ಶಾಂತಿಗಳು, ಕಾಶೀ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಶೈಲ, ಅಂಧಕ, ವರಾಹ-ನರಸಿಂಹ, ಜಲಂಧರವಧ, ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಿಧ್ವಂಸ, ಕಾಮದಹನ, ಪಾರ್ವತೀವಿವಾಹ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಫಾಲ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ತಿಲಧೇನು ಸಹಿತ ಲಿಖಿತ ಪ್ರತಿದಾನ ಮಹಾಪುಣ್ಯ; ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ ಪಾಪನಾಶ ಮಾಡಿ ಶಿವಲೋಕ ಹಾಗೂ ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं लिंगसंज्ञितम् । पठतां श्रृण्वतां चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ १ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪುತ್ರನೇ, ಕೇಳು; ಈಗ ನಾನು ಲಿಂಗಸಂಜ್ಞಿತವಾದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವವರಿಗೂ ಶ್ರವಣಿಸುವವರಿಗೂ ಇದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ ॥೧॥
Verse 2
यच्च लिंगाभिधं तिष्ठन्वह्निलिंगे हरोऽभ्यधात् । मह्यं धर्मादिसिद्ध्यर्थं मग्निकल्पकथाश्रयम् ॥ २ ॥
ಮತ್ತು ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ—ಅಗ್ನಿಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ—ಹರನು (ಶಿವನು) ಹೇಳಿದರು: “ನನಗೆ ಧರ್ಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ವೃತ್ತಾಂತವು ಅಗ್ನಿಕಲ್ಪಕಥೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ” ॥೨॥
Verse 3
तदेव व्यासदेवेन भागद्वयसमन्वितम् । पुराणं लिंगमुदितं बह्वाख्यानविचित्रितम् ॥ ३ ॥
ಅದೇ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ವ್ಯಾಸದೇವರು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಅದೇ ‘ಲಿಂಗಪುರಾಣ’ವೆಂದು ಘೋಷಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ವೈಚಿತ್ರ್ಯವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ ॥೩॥
Verse 4
तदेकादशसाहस्रं हरमाहात्म्यसूचकम् । परं सर्वपुराणानां सारभूतं जगत्त्रये ॥ ४ ॥
ಅದು ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹರ (ಶಿವ)ನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಸಾರಭೂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ ॥೪॥
Verse 5
पुराणोपक्रमे प्रश्नः सृष्टिः संक्षेपतः पुरा । योगाख्यानं ततः प्रोक्तं कल्पाख्यानं ततः परम् ॥ ५ ॥
ಪುರಾಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಯೋಗಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬಳಿಕ ಕಲ್ಪಾಖ್ಯಾನವು ಬರುತ್ತದೆ.
Verse 6
लिंगोद्भवस्तदंबा च कीर्तिता हि ततः परम् । सनत्कुमारशैलादिसंवादश्चाथ पावनः ॥ ६ ॥
ನಂತರ ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಅಂಬೆಯ ವರ್ಣನೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಶೈಲ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸನತ್ಕುಮಾರರ ಪಾವನ ಸಂವಾದವು ಬರುತ್ತದೆ.
Verse 7
ततो दाधीचचरितं युगधर्मनिरूपणम् । ततो भुवन कोशाख्या सूर्यसोमान्वयस्ततः ॥ ७ ॥
ನಂತರ ದಧೀಚಿಯ ಚರಿತ್ರೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಯುಗಧರ್ಮಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ‘ಭುವನ-ಕೋಶ’ ಎಂಬ ವಿಭಾಗ, ಬಳಿಕ ಸೂರ್ಯ-ಸೋಮ ವಂಶಾವಳಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ.
Verse 8
ततश्च विस्तरात्सर्गस्त्रिपुराख्यानकं तथा । लिंगप्रतिष्ठा च ततः पशुपाशविमोक्षणम् ॥ ८ ॥
ನಂತರ ಸರ್ಗ (ಸೃಷ್ಟಿ)ವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ತ್ರಿಪುರಾಖ್ಯಾನವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಬಳಿಕ ಪಶುವನ್ನು ಪಾಶಬಂಧಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುವುದು ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
शिवव्रतानि च तथा सदाचारनिरूपणम् । प्रायश्चितान्यरिष्टानि काशीश्रीशैलवर्णनम् ॥ ९ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವವ್ರತಗಳು, ಸದಾಚಾರದ ನಿರೂಪಣೆ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು, ಅರಿಷ್ಟಗಳು (ಅಪಶಕುನ-ಆಪತ್ತು) ಶಾಂತಿಕರಣ, ಹಾಗೂ ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಶೈಲದ ವರ್ಣನೆಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 10
अंधकाख्यानकं पश्चाद्वाराहचरितं पुनः । नृसिंहचरितं पश्चाज्जलंधरवधस्ततः ॥ १० ॥
ಅನಂತರ ಅಂಧಕಾಖ್ಯಾನ, ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ವರಾಹಚರಿತ; ಬಳಿಕ ನೃಸಿಂಹಚರಿತ, ನಂತರ ಜಲಂಧರವಧದ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ।
Verse 11
शैवं सहस्रनामाथ दक्षयज्ञविनाशनम् । कामस्य दहनं पश्चाद्गिरिजायाः करग्रहः ॥ ११ ॥
ಮುಂದೆ ಶೈವ ಸಹಸ್ರನಾಮ, ನಂತರ ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಿನಾಶ; ಬಳಿಕ ಕಾಮದಹನ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗಿರಿಜಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯ ಕರಗ್ರಹ (ವಿವಾಹ) ವರ್ಣನೆ।
Verse 12
ततो विनायकाख्यानं नृपाख्यानं शिवस्य च । उपमन्युकथा चापि पूर्वभाग इतीरितः ॥ १२ ॥
ಅನಂತರ ವಿನಾಯಕಾಖ್ಯಾನ, ರಾಜಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಕಥನವೂ; ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಕಥೆಯೂ—ಇದೇ ಪೂರ್ವಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 13
विष्णुमाहात्म्यकथनमंबरीषकथा ततः । सनत्कुमारनंदीशसंवादश्च पुनर्मुने ॥ १३ ॥
ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಕಥನ, ಬಳಿಕ ಅಂಬರೀಷನ ಕಥೆ; ಮತ್ತೆ ಮುನೇ, ಸನತ್ಕುಮಾರ–ನಂದೀಶ ಸಂವಾದವೂ ಬರುತ್ತದೆ।
Verse 14
शिवमाहात्म्यसंयुक्तः स्नानयागादिकं ततः । सूर्यपूजाविधिश्चैव शिवपूजा च मुक्तिदा ॥ १४ ॥
ಶಿವಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನಂತರ ಸ್ನಾನ, ಯಾಗಾದಿ ವಿಧಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಶಿವಪೂಜೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 15
दानानि बहुधाक्तानि श्राद्धप्रकरणं ततः । प्रतिष्ठातं त्रमुदितं ततोऽघोरस्य कीर्तनम् ॥ १५ ॥
ಅನಂತರ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ; ಬಳಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧಪ್ರಕರಣ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತ–ತ್ರಿಮುದಿತರ ವೃತ್ತಾಂತ, ಆಮೇಲೆ ಅಘೋರನ ಕೀರ್ತನೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 16
वज्रेश्वरी महाविद्या गायत्रीमहिमा ततः । त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं पुराणश्रवणस्य च ॥ १६ ॥
ಮುಂದೆ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿಯ ಮಹಾವಿದ್ಯೆ, ನಂತರ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಮಹಿಮೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ಶಿವ)ನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಶ್ರವಣದ ಮಹತ್ವ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 17
एवं चोपरिभागस्ते लैंगस्य कथितो मया । व्यासेन हि निबद्धस्य रुद्रामाहात्म्यसूचितः ॥ १७ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಲಿಂಗಪುರಾಣದ ಉತ್ತರ (ಮೇಲಿನ) ಭಾಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ; ವ್ಯಾಸರು ರಚಿಸಿದ ಅದರಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 18
लिखित्वैतत्पुराणं तु तिलधेनुसमन्वितम् । फाल्गुन्यां पूर्णिमायां यो दद्याद्भक्त्या द्विजातये ॥ १८ ॥
ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಬರೆಯಿಸಿ, ತಿಲಧೇನು ದಾನವನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಫಾಲ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಯಾರು ದಾನಮಾಡುವರೋ ಅವರು ಮಹಾಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 19
स लभेच्छिवसायुज्यं जरामरणवर्जितम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि लैंगं पापापहं नरः ॥ १९ ॥
ಪಾಪಾಪಹವಾದ ಲಿಂಗಪುರಾಣವನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಜರಾ-ಮರಣವಿಲ್ಲದ ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 20
स भुक्तभोगो लोकेऽस्मिन्नंते शिवपुरं व्रजेत् । लिंगानुक्रमणीमेतां पठेद्यः श्रृणुयात्तथा ॥ २० ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿವಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು—ಈ ಲಿಂಗಪುರಾಣದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು.
Verse 21
तावुभौ शिवभक्तौ तु लोकद्वितयभोगिनौ । जायतां गिरिजाभर्तुः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ २१ ॥
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಶಿವಭಕ್ತರು, ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳ ಸುಖಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರು—ಗಿರಿಜಾಭರ್ತನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯಲಿ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 22
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे लिंगपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०२ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಚತುರ್ಥಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗಪುರಾಣಾನುಕ್ರಮಣೀ ನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ನೂರ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
It functions as a traditional knowledge map—identifying the Liṅga Purāṇa’s internal sequence of doctrines, myths, rituals, and tīrtha materials—so that reciters, students, and commentators can locate themes (vrata-kalpa, prāyaścitta, mokṣa-dharma) within a coherent Purāṇic curriculum.
It praises hearing and recitation as sin-destroying and liberation-granting, and additionally highlights a gifting rite: commissioning a written copy and offering it with a tila-dhenu (sesame-cow gift) to a dvija on Phālguna Pūrṇimā, performed with devotion.