Markandeya Purana — Adhyaya 72, Shloka 26

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

मार्कण्डेय उवाच इष्टिं सारस्वतीं चक्रे तदर्थं स द्विजोत्तमः ।

सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः ॥

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca iṣṭiṃ sārasvatīṃ cakre tadarthaṃ sa dvijottamaḥ | sārasvatāni sūktāni jajāpa ca samāhitaḥ ||

Translation

ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸರಸ್ವತೀ-ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು.

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Markandeya
• मार्कण्डेयः: कर्ता (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• इष्टिम्: the iṣṭi offering
• इष्टिम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सारस्वतीम्: Sarasvatī-related
• सारस्वतीम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; इष्टिम् विशेषयति

• चक्रे: performed
• चक्रे: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: प्रयोजन (Purpose adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; ‘for that purpose’ (adverbial)

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्विजोत्तमः: the best of brahmins
• द्विजोत्तमः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—द्विजानाम् उत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सारस्वतानि: Sarasvatī-related
• सारस्वतानि: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सूक्तानि विशेषयति

• सूक्तानि: hymns
• सूक्तानि: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सूक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• जजाप: recited
• जजाप: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• समाहितः: concentrated, composed
• समाहितः: विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु) + समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘collected/concentrated’

Speakers

• Mārkaṇḍeya (narrator)

Primary Deities

• Sarasvatī

Shakti Aspects

• Sarasvatī as Vāk-Śakti (speech-power) invoked through sūkta and iṣṭi

Key Themes

• Mantra efficacy
• Ritual concentration (samādhāna)
• Restoration through sacred speech

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Right speech is restored by disciplined sacred speech: the healer employs mantra with mental steadiness, showing that intention and method must align.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/ritual practice embedded in narrative; outside the five-fold cosmological-genealogical markers.

What is the esoteric significance?

Reciting Sarasvatī-sūktas is a ‘speech curing speech’ motif: vāg becomes both instrument and goal, reflecting the self-luminous nature of śabda.