Shloka 20

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

पत्नीउवाच यदि प्रसादप्रवणं नरेन्द्र ! मयि ते मनः ।

तदेतदभियाचे त्वां तत् कुरुष्व ममार्हणम् ॥

Transliteration

patnyuvāca yadi prasādapravaṇaṃ narendra! mayi te manaḥ | tad etad abhiyāce tvāṃ tat kuruṣva mamārhaṇam ||

Translation

ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು—“ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ವಾಲಿದರೆ, ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಈ ಸತ್ಕಾರ-ಸೇವೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.”

Word by Word

• patnī: the wife
• patnī: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: patnī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• uvāca: said
• uvāca: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• yadi: if
• yadi: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: yadi (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक अव्यय (conditional particle)

• prasāda-pravaṇam: inclined to favor/grace
• prasāda-pravaṇam: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण) (with manaḥ)
• Type: Adjective
• Root: prasāda (प्रातिपदिक) + pravaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (प्रसादे प्रवणम्) — predicate adjective of manaḥ

• narendra: O king (lord of men)
• narendra: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (नराणाम् इन्द्रः)

• mayi: toward me
• mayi: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति, एकवचन; ‘in/with regard to me’

• te: your
• te: Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन; ‘your’

• manaḥ: mind
• manaḥ: Karta (कर्ता) (of implied ‘is’)
• Type: Noun
• Root: manas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• tat: that
• tat: Karma (कर्म) (object of abhiyāce)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; निर्देशक

• etat: this
• etat: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘this’ (appositional with tat)

• abhiyāce: I request/beg
• abhiyāce: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: abhi-√yāc (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• tvām: you
• tvām: Karma (कर्म) (person requested)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• tat: that
• tat: Karma (कर्म) (object of kuruṣva)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; निर्देशक

• kuruṣva: do/perform
• kuruṣva: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• mama: for me/of me
• mama: Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• arhaṇam: honoring/favor
• arhaṇam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: arhaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Queen/wife to king

Shakti Aspects

• None explicit (Sarasvatī context forthcoming)

Key Themes

• Petitioning authority for dharmic action
• Responsibility toward dependents/friends

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

A boon is framed not as indulgence but as ‘arhaṇa’—a duty-like act; requests are ethically grounded when aimed at remedying harm.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Dharma/ācāra instruction embedded in narrative; not a genealogical or cosmic section.

What is the esoteric significance?

The ‘mind inclined to grace’ hints that inner alignment (saṅkalpa) is the first ritual condition before outer rites can bear fruit.