Adhyaya 71: The King’s Remorse and the Sage’s Counsel on the Necessity of a Wife

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमोऽध्यायः । एकसप्ततितमोऽध्यायः- ७१ मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् । चिन्तयामास निःश्वस्य किमत्र सुकतं भवेत् ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಔತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅವಳ ಪತಿಯ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜನೂ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುಣ್ಯ, ಅಥವಾ ಯಾವ ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಇದೆ?”

Verse 2

अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः । वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः ॥

“ಇಂತಹ ಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ಇದು ವೇದನಾಕರ ಅನರ್ಹತೆ!”—ಎಂದು ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದೋಷವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ನಿಶಾಚರ ರಾಕ್ಷಸನೂ ಹೇಳಿದನು।

Verse 3

सोऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा । अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम् ॥

“ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳನ್ನು ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲವೇ—ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.”

Verse 4

सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् । ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामुनिः ॥

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಆ ರಾಜನು ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞನಾದ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಮಹರ್ಷಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 5

अवरुह्य रथात् सोऽथ तं समेत्य प्रणम्य च । यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम् ॥

ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಅವನು ಆ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು—ರಾಕ್ಷಸನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಭೇಟಿಯನ್ನೂ ಸಹ।

Verse 6

ब्राह्मण्याः दर्शनञ्चैव दौःशील्यापगमं तथा । प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत् ॥

(ಅವನು) ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ತ್ರೀಯ ದರ್ಶನ, ಅಪವಾದದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಣೆ, ಅವಳನ್ನು ಪತಿಯ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲಸವಿದ್ದಾಗ ರಾಕ್ಷಸನು ಬರುವ ಕುರಿತು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು।

Verse 7

ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत्कृतं ते नराधिप । कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम् ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನರಾಧಿಪ! ನೀನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ನಿನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೆ.

Verse 8

पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेति उद्विग्नमानसः । त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्तव ॥

‘ಇಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳು—ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?’ ಎಂದು ವ್ಯಾಕುಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೇಳಿದನು. ಹೇ ಭೂಮಿಪಾಲಕ! ನೀನು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ನಿನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳು.

Verse 9

पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् । विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम् ॥

ಪತ್ನಿಯೇ ಪುರುಷರಿಗೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ. ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

अपत्नीकॊ नरो भूप ! न योग्यॊ निजकर्मणाम् । ब्राह्मणः क्षत्रियॊ वापि वैश्यः शूद्रोऽपि वा नृप ॥

ಹೇ ರಾಜನ್! ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ—ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಲಿ, ವೈಶ್ಯನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರನಾಗಲಿ, ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ।

Verse 11

त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् । अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भार्या तथा नृणाम् ॥

ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು, ಹಾಗೆಯೇ ಪುರುಷರೂ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು.

Verse 12

राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् । नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಗವನ್, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಇದು ನನ್ನ ಕರ್ಮಫಲ. ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಬಯಸಿದವನಿಗೂ ಅವಳು ಅನುಕೂಲವಾಗದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ನಾನು ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ.

Verse 13

यद्यत्करोति तत्क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा । भगवंस्तद्वियोगार्तिभिभीतेनान्तरात्मना ॥

ಅವಳು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಹೇ ಪೂಜ್ಯರೇ, ಅವಳ ವಿರಹವೇದನೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮ ಭೀತವಾಗಿದೆ.

Verse 14

साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता । भक्षिताऽवापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः ॥

ಆದರೆ ಈಗ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು—ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿಶಾಚರರು ಅವಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು.

Verse 15

ऋषिरुवाच न भक्षिताऽसा भूपाल ! सिंहव्याघ्रनिशाचरैः । सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ರಾಜನೇ, ಅವಳು ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿಶಾಚರರಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಮಷರಹಿತ ಆಚರಣೆಯುಳ್ಳ ಅವಳು ಈಗ ರಸಾತಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಳೆ.

Verse 16

राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सदूषिता कथम् । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳನ್ನು ಯಾರು ಕರೆದೊಯ್ದರು, ಅವಳು ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ? ಅವಳು ಹೇಗೆ ಕಲ್ಮಷಿತಳಾದಳು? ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯ—ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.

Verse 17

ऋषिरुवाच पाताले नागराजोऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः । तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ‘ಕಪೋತಕ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗರಾಜನಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ಯುವತಿಯನ್ನು ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರಲು ಅವನು ಕಂಡನು.

Verse 18

सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव । वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಿತು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮೋಹಗೊಂಡ ಅವನು ಆ ಸುಂದರ ಯುವತಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

Verse 19

ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते । भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः ॥

ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾಗರಾಜನಿಗೆ ನಂದಾ ಎಂಬ ಸುಭ್ರೂ ಪುತ್ರಿಯಿದ್ದಳು; ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಮನೋರಮಾ.

Verse 20

तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना । दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा ॥

ಆ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ಬಾಲಿಕೆ (ನಂದಾ) ‘ಇವಳು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಸೌತೆಯಾಗುವಳು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದು ಅಂತರಪುರದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಟ್ಟಳು.

Verse 21

यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तम । मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता ॥

ಆದರೆ ನಂದಾಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವಳು ಅವಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ, ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ; ಆಗ ಅವಳ ತಂದೆ ಮಗಳಿಗೆ—‘ನೀನು ಮೂಕಳಾಗುವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 22

एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते । नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती ॥

ಅವನ ಶಾಪದಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಕನ್ಯೆ ಅಲ್ಲೀಯೇ ಉಳಿದಳು. ಆ ಸತೀಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನಾಗರಾಜನು ಕರೆತಂದನು; ಅವನ ಮಗಳು ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ತಡೆದು ಇಟ್ಟಳು.

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत । द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति ॥

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ನಂತರ ರಾಜನು ಮಹಾ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ (ಪತ್ನಿ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 24

राजोवाच भगवन् सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा । किंनु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು— ಭಗವನ್, ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತಿಶಯ ಸ्नेಹವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪತ್ನಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲ?

Verse 25

मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्योऽपि महामुने । सा च मां प्रति दुःशीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज ॥

ಮತ್ತು ಅವಳು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳು—ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯಳು—ಆದರೂ ಅವಳು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕಠೋರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.

Verse 26

ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः । शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು— ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ (ವಿವಾಹ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ, ಮಂಗಳ, ಶನೈಶ್ಚರ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರ ಹಾಗೂ ಗುರುಗಳ ದೃಷ್ಟಿ (ಪ್ರಭಾವ) ಬಿದ್ದಿತ್ತು.

Verse 27

तन्मुहूर्तेऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा । परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम् ॥

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು (ಸೋಮನು) ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಪುತ್ರ—ಸೋಮಪುತ್ರನೂ ಜನ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಘೋರ ಶತ್ರುಗಳಾದರು.

Verse 28

तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् । पत्नी सहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः ॥

ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಹೋಗಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸಹಾಯಕಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸು.

Verse 29

मār्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः । उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम् ॥

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಇದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು. ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕನಾದ ಉತ್ತಮನು ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.