
स्वरोचिषो भोगविहारः कलहंसिचक्रवाकीसंवादश्च (Svarociṣo Bhoga-vihāraḥ Kalahamsī-Cakravākī-saṃvādaś ca)
The Divine Plan
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಸ್ವರೋಚಿಷನು ಪರ್ವತದ ಮನೋಹರ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಗವಿಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಲಹಂಸಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವಾಕಿಯ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ದಾಂಪತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಕಾಮೇಚ್ಛೆ, ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷಾಸಕ್ತಿಯ ದೋಷಗಳು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಸಂಯಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೀಲ ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः । पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५ मार्कण्डेय उवाच । ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः । ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ 64ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. 65ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಆ ತೇಜಸ್ವಿ ದಿವ್ಯಪುರುಷನು ಆ ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಂದರ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ರಾಜಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ ವಿಹರಿಸಿದನು।
Verse 2
सर्वोपभोगरत्नानि मधूनि मधुराणि च । निधयः समुपाजह्रुः पद्मिन्या वशवर्तिनः ॥
ಪದ್ಮಿನಿಯ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ನಿಧಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧುರವಾದ ಜೇನನ್ನೂ ತಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಿದವು।
Verse 3
स्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् गन्धाढ्यमनुलेपनम् । आसनान्यतिशुभ्राणि काञ्चनानि यथेच्छया ॥
ಹಾರಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಸುಗಂಧಭರಿತ ಲೇಪನಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸ್ವರ್ಣಾಸನಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು।
Verse 4
सौवर्णानि महाभाग ! करकान् भाजनानि च । तथा शय्याश्च विविधा दिव्यैरास्तरणैर्युताः ॥
ಹೇ ಭಾಗ್ಯವಂತನೇ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಣ ಕುಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು; ಹಾಗೆಯೇ ದಿವ್ಯ ಆವರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವಿವಿಧ ಶಯನಗಳನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು।
Verse 5
एवं स ताभिः सहितो दिव्यगन्धाधिवासिते । ररम स्व रुचिर्भाभिर्भासिते वरपर्वते ॥
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಆ ಪ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಸ್ವಸೌಂದರ್ಯ-ತೇಜಸ್ಸಿನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ ವಿಹರಿಸಿದನು।
Verse 6
ताश्चापि सह तेनेति लेभिरे मुदमुत्तमाम् । रममाणाः यथा स्वर्गे तथा तत्र शिलोच्चये ॥
ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಅಲ್ಲಿ ಶೈಲಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದರು।
Verse 7
कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् । तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती ॥
ಒಂದು ಕಲಹಂಸಿಣಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಚಕ್ರವಾಕಿಣಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿತು—ಅವನು ಮತ್ತು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವಿನ ಆ ಮನೋಹರ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಆಸೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು।
Verse 8
धन्यो 'यमतिपुण्यो 'यं यो 'यौवनगोचरः । दयिताभिः सहैताभिर्भुङ्क्ते भोगानभीप्सितान् ॥
ಧನ್ಯನು ಅವನು—ಅತಿಪುಣ್ಯವಂತನು—ಯೌವನದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇದ್ದು, ಈ ಪ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಇಷ್ಟಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 9
सन्ति यौवनिनः श्लाघ्यास्तत्पत्न्यो नातिशोभनाः । जगत्यामल्पकाः पत्न्यः पतयश्चातिशोभनाः ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಕೆಲ ಯುವಕರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಬಹಳ ಸುಂದರರಾಗಿರರು. ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರರೂ ಪತಿಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ರೂಪವಂತರೂ ಆಗಿರುವುದು ವಿರಳ.
Verse 10
अभीष्टा कस्यचित्कान्ता कान्तः कस्याश्चिदीप्सितः । परस्परानुरागाढ्यं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् ॥
ಪುರುಷನು ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು, ಸ್ತ್ರೀಯು ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವಿವಾಹಬಂಧವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.
Verse 11
धन्यो 'यं दयिताभीष्टो ह्येताश्चास्यातिवल्लभाः । परस्परानुरागो हि धन्यानामेव जायते ॥
ಧನ್ಯನು ಅವನೇ—ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯರು ಅವನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು; ಏಕೆಂದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗ್ಯವಂತರಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 12
एतन्निशम्य वचनं कलहंसीसमीरितम् । उवाच चक्रवाकी तां नातिविस्मितमानसा ॥
ಕಲಹಂಸಿಯು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಚಕ್ರವಾಕಿ ಅವಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು; ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಅತಿಯಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 13
नायं धन्यो यतो लज्जा नान्यस्त्रीसन्निकर्षतः । अन्यां स्त्रियमयं भुङ्क्ते न सर्वास्वस्य मानसम् ॥
ಅವನು ಧನ್ಯನಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 14
चित्तानुराग एकस्मिन्नधिष्ठाने यतः सखि । ततो हि प्रीतिमानेष भाऱ्यासु भविता कथम् ॥
ಪ್ರಿಯ ಸಖಿ, ಹೃದಯದ ಸ್ನೇಹವು ಒಂದೇ ಆಸನದಲ್ಲಿ (ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರತ್ತ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿವಂತನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
Verse 15
एता न दयिताः पत्युर्नैतासां दयितः पतिः । विनोदमात्रमेवैताः यथा परिजनोऽपरः ॥
ಈ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಗಂಡನು ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಿಯನಲ್ಲ. ಅವರು ಕೇವಲ ವಿನೋದಾರ್ಥ—ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇತರ ಪರಿಚಾರಕರಂತೆ.
Verse 16
एतासाञ्च यदीष्टोऽयं तत्किं प्राणान्न मुञ्चति । आलिङ्गत्यपरां कान्तां ध्यातो वै कान्तयाऽन्यया ॥
ಅವನು ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಇಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ, (ಒಬ್ಬಳಿಗಾಗಿ) ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸದೆ ಏಕೆ? ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಿಯೆಯ ಅಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಿಯೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಚಿಂತಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
विद्याप्रदानमूल्येन विक्रीतो ह्येष भृत्यवत् । प्रवर्तते न हि प्रेम समं बह्वीषु तिष्ठति ॥
ಉಪದೇಶ ನೀಡುವ ಬೆಲೆಗೆ ಅವನು ದಾಸನಂತೆ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ ಸಮವಾಗಿ ಹರಿಯದು; ಅನೇಕರ ನಡುವೆ ಅದು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಾರದು.
Verse 18
कलहंसि ! पतिर्धन्यो मम धन्याहमेव च । यस्यैकस्याञ्चिरं चित्तं यस्याश्चैकत्र संस्थितम् ॥
ಓ ಹಂಸಿನೀ! ನನ್ನ ಗಂಡ ಧನ್ಯನು, ನಾನೂ ಧನ್ಯಳೇ; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ (ಅವನಲ್ಲೇ) ನೆಲಸಿದೆ.
Verse 19
सर्वसत्त्वृतज्ञोऽसौ स्वरोचिरपराजितः । निशम्य लज्जितो दध्यौ सत्यमेव हि नानृतम् ॥
ಅವನು—ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು—(ಆದರೂ) ಸ್ವರೋಚಿಯ ವಶವಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಜ್ಜಿತನಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು: ‘ಇದು ನಿಜವೇ; ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.’
Verse 20
ततो वर्षशते याते रममाणो महागिरौ । रममाणः समं ताभिर्ददर्श पुरतो मृगम् ॥
ಆಮೇಲೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಮಹಾಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ—ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ—ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 21
सुस्निग्धपीनावयवं मृगयूथविहारिणम् । वासिताभिः सुरूपाभिर्मृगीभिः परिवारितम् ॥
ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನಿಗ್ಧವೂ ತುಂಬಿದ ಅಂಗಗಳೂಳ್ಳ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಹಿಂಡಿನೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಸುಗಂಧಮಯ ಸುಂದರ ಜಿಂಕಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು।
Verse 22
आकृष्टघ्राणपुटका जिघ्रन्तीस्तास्ततो मृगीः । उवाच स मृगो रामा लज्जात्यागेन गम्यताम् ॥
ಆ ಜಿಂಕಿಗಳು ಮೂಗನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ಅವನನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಜಿಂಕೆ ಹೇಳಿತು—“ಓ ಸುಂದರಿಯರೇ, ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗಿರಿ।”
Verse 23
नाहं स्वरोचिस्तच्छीलो न चैवाहं सुलोचनाः । निर्लज्जा बहवः सन्ति तादृशास्तत्र गच्छतः ॥
ನಾನು ಸ್ವರೋಚಿ ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಥವನೂ ಅಲ್ಲ; ಸುಂದರನೇತ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅಲ್ಲ. ಅನೇಕ ನಿರ್ಲಜ್ಜರು ಇದ್ದಾರೆ—ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ।
Verse 24
एका त्वनेकानुगता यथा हासास्पदं जने । अनेकाभिस्तथैवैकॊ भोगदृष्ट्या निरीक्षितः ॥
ಹೇಗೆ ಅನೇಕರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಗೆಯ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತಾಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪುರುಷನನ್ನೂ ಕೇವಲ ಭೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 25
तस्य धर्मक्रियाहानिरह्न्यहनि जायते । सक्तोऽन्यभार्यया चान्यकामासक्तः सदैव सः ॥
ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಹಾನಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಇತರ ಅನೌಚಿತ ಕಾಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
यस्तादृशोऽन्यस्तच्छीलः परलोकपराङ्मुखः । तं कामयत भद्रं वो नाहं तुल्यः स्वरोचिषा ॥
ಅಂತಹ ಸ್ವಭಾವದ, ಪರಲೋಕಹಿತದಿಂದ ವಿಮುಖನಾದ ಆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನೇ—ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ—ಬಯಸು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ (ಸ್ವಾರೋಚಿಷಾ) ನಾನು ಅವನ ಸಮಾನಳಲ್ಲ.
It examines whether pleasure with multiple partners can be considered ‘fortune’ (dhanya) and argues that divided attachment undermines dharma; true well-being is framed as exclusive, reciprocal, single-minded affection.
It functions as a Svarociṣa-manvantara character-episode: Svarociṣ’s conduct is evaluated through didactic animal speech, providing a moral lens on rulership and personal discipline within that manvantara’s narrative texture.
No. It is not within the Devi Mahatmyam (Adhyāyas 81–93); its focus is an ethical critique of promiscuity and dharma-decline, presented through a framed exchange between birds and an instructive animal exemplum.