Adhyaya 4
Divākara-prasāda and the Establishment of Akṣaya-anna (Sūrya’s Favor and Inexhaustible Provision)
Upa-parva: Kāmyaka-vana-gamana (Transition to Kāmyaka Forest) — Sūrya-prasāda and Akṣaya-anna motif
Vaiśaṃpāyana reports that Divākara, pleased, reveals himself in radiant form and grants Yudhiṣṭhira assurances: the king will obtain desired aims, and for a specified period an unfailing provision of prepared foods will be available in the household—described through categories such as fruits/roots, meat, vegetables, and cooked preparations—along with varied wealth. After granting the boon, the deity withdraws. Yudhiṣṭhira, having emerged from the water, performs gestures of reverence toward Dhaumya and embraces his brothers, then reunites with Draupadī. The household implements the boon as a disciplined practice of hospitality: food is prepared and grows sufficient to feed Brahmins; guests and accompanying persons are served first, Yudhiṣṭhira eats the remainder (vighasa), and Draupadī eats after him. The chapter closes with ritual regularity—purohita-led rites on calendrical occasions—and the Pandavas’ departure, accompanied by assemblies of Brahmins, toward the Kāmyaka forest.
Chapter Arc: काम्यकवन-प्रवेश के पश्चात् हस्तिनापुर में धृतराष्ट्र के अंतःकरण में उठती चिंता—राज्य, कुल और धर्म के बीच फँसा राजा विदुर को बुलाकर ‘पथ्य’ (हितकर) वचन सुनना चाहता है। → विदुर धृतराष्ट्र को सूक्ष्म धर्म का स्मरण कराते हुए स्पष्ट कहते हैं कि पाण्डव भी तुम्हारे ही पुत्र हैं; दुर्योधन की अहितकारी वृत्ति को रोककर अजातशत्रु युधिष्ठिर के साथ मेल कराओ, अन्यथा कुल-क्षय निश्चित है। धृतराष्ट्र सुनते तो हैं, पर पुत्र-स्नेह और भय उनकी बुद्धि को बाँध देता है। → धृतराष्ट्र विदुर की नीति को ‘पाण्डव-पक्षपात’ मानकर कटु वचन कहते हैं—‘तुम मेरी जिह्वा हो, सब कुछ कह देते हो; जैसे असती स्त्री सान्त्वना पाकर भी पति को छोड़ देती है, वैसे तुम भी जहाँ चाहो जाओ।’ यह क्षण राजसभा में धर्म-वाणी का अपमान और अंध-स्नेह की विजय बन जाता है। → विदुर बिना प्रतिवाद किए, धृतराष्ट्र के वचनों को अंतिम मानकर अंतःपुर से निकल पड़ते हैं; उनका निर्णय स्पष्ट है—जहाँ धर्म-पीड़ित पाण्डव हैं, वहीं वे जाएंगे। → विदुर तेजी से उस दिशा में प्रस्थान करते हैं ‘जहाँ पार्थ थे’—अब प्रश्न यह है कि पाण्डव-वनवास में विदुर का आगमन क्या नया संबल देगा, और हस्तिनापुर में धृतराष्ट्र का पतन किस ओर बढ़ेगा?
Shlokas
Verse 1
ऑडज आरर | आओ अप $. बारह आदित्य
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಪಾಂಡವರು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅಂಬಿಕೆಯ ಪುತ್ರನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು—ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೋಡುವವನು—ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿದನು. ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂತು, ಅಗಾಧಬುದ್ಧಿಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿದುರನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 2
धृतराष्ट्र रवाच प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा धर्म च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम् । समक्ष त्वं सम्मत: कौरवाणां पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದರು—“ವಿದುರನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಭಾರ್ಗವನ (ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ)ಂತೆಯೇ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಮವೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಆಗಿ ತಿಳಿದವನು. ನೀನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವೆ; ಕೌರವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಸರ್ವಸಮ್ಮತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರಿಗೂ ನನಗೂ ಹಿತಕರವಾದ ಪಥ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು।”
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह़्ा भारत वनपवकि अन्तर्गत अरण्यपर्वमें काम्यकवनप्रवेशविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದರು—“ವಿದುರನೇ! ವಿಷಯ ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಬಂದಿರುವಾಗ, ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಪೌರರು ನಮ್ಮತ್ತ ಹೇಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ ತೋರಬೇಕು? ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು (ಪಾಂಡವರು) ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರು-ಕೊಂಬೆಯೊಡನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕದಂತೆ ಮಾಡುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು. ನೀನು ಸತ್ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು।”
Verse 4
विदुर उवाच त्रिवर्गो5यं धर्ममूलो नरेन्द्र राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति । धर्मे राजन् वर्तमान: स्वशकक््त्या पुत्रान् सर्वान् पाहि पाण्डो:सुतांश्ष
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದರು—“ನರೇಂದ್ರನೇ! ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೂ ಮೂಲ ಧರ್ಮವೇ. ಈ ರಾಜ್ಯವೂ ಧರ್ಮಮೂಲವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನೇ! ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪಾಂಡುವಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರನ್ನೂ—ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು।”
Verse 5
स वै धर्मो विप्रलब्ध: सभायां पापात्मभि: सौबलेयप्रधानै: । आहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां पराजैषीत् सत्यसंधं सुतस्ते
ಅದೇ ಧರ್ಮವು ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಬಲಪುತ್ರ ಶಕುನಿಯ ನೇತೃತ್ವದ ಪಾಪಾತ್ಮರಿಂದ ದ್ರೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಸತ್ಯಸಂಧನಾದ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ದ್ಯೂತಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿ ಕಪಟದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು.
Verse 6
एतस्स्य ते दुष्प्रणीतस्य राजन् शेषस्याहं परिपश्याम्युपायम् । यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा- न्मुक्तो लोके प्रतितिछेत साधु
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ದುರ್ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಓ ಕೌರವನೇ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕೀರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿರನಾಗುವನು.
Verse 7
तद् वै सर्व पाण्डुपुत्रा लभन्तां यत् तद् राजन्नभिसूष्टं त्वया55सीत् । एष धर्म: परमो यत् स्वकेन राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृध्येत्
ಆದುದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಪಾಂಡುರ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರೂ ನೀನು ಹಿಂದೆ ಅವರಿಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅದೇ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ರಾಜನ ಪರಮಧರ್ಮವೆಂದರೆ—ತನ್ನದ್ದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಪರರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಲೋಭದೃಷ್ಟಿ ಇಡದಿರುವುದು.
Verse 8
यशो न नश्येज्ज्ञातिभेदश्न न स्याद् धर्मो न स्यान्नैव चैवं कृते त्वाम् । एतत् कार्य तव सर्वप्रधानं तेषां तुष्टि: शकुनेश्चावमान:
ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ನಾಶವಾಗದು, ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದ ಉಂಟಾಗದು, ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನಡೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯ—ಪಾಂಡವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶಕುನಿಯ ವಿಭೇದಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು.
Verse 9
एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या- देतद् राजंस्त्वरमाण: कुरुष्व | तथैतदेवं न करोषि राजन् ध्रुवं कुरूणां भविता विनाश:
ಓ ರಾಜನೇ, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೂ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರ ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಶೇಷವಿದ್ದರೆ ಅವರ ರಾಜ್ಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳು. ಆದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಕುರುಗಳ ವಿನಾಶವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು.
Verse 10
न हि क्रुद्धों भीमसेनो<र्जुनो वा शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके । येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो भधनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿಯುವ ಭೀಮಸೇನನಾಗಲಿ ಅರ್ಜುನನಾಗಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಸನು. ಯಾರ ಯೋಧನು ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾದ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನೋ, ಯಾರ ಧನುಸ್ಸು ಲೋಕಗಳ ಸಾರಭೂತವಾದ ಗಾಂಡೀವವೋ, ಮತ್ತು ಯಾರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭುಜಬಲದಿಂದ ದೀಪ್ತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಯುದ್ಧಮಾಡುವನೋ—ಅಂತಹ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ? ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನನಗೆ ಹಿತವೆನಿಸಿದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲೇ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೆನು.
Verse 11
येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा तेषां लोके कि नु न प्राप्यमस्ति । उक्त पूर्व जातमात्रे सुते ते मया यत् ते हितमासीत् तदानीम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ಯಾರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭುಜಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ಯೋಧನಾಗಿರುವನೋ, ಅವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ? ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಹಿತವೆನಿಸಿದ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಆಗಲೇ ಮೊದಲೇ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆನು.
Verse 12
पुत्र त्यजेममहितं कुलस्य हितं परं॑ न च तत् त्वं चकर्थ । इदं च राजन् हितमुक्तं न चेत् त्व- मेवं कर्ता परितप्तासि पश्चात्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೆ—“ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರನು ಸಮಸ್ತ ಕುಲಕ್ಕೆ ಅನರ್ಥವನ್ನು ತರುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕುಲಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.” ಆದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ಈಗಲೂ ನಾನು ಹೇಳುವ ಹಿತವಚನವನ್ನು ನೀನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ನೀನು ತೀವ್ರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ದಹಿಸುವೆ.
Verse 13
यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते सम्प्रीयमाण: पाण्डवैरेकराज्यम् । तापो न ते भविता प्रीतियोगा- न्न चेन्निगृह्लीष्व सुतं सुखाय
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ನಿನಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಸಂಧಾನದಿಂದ ನಿನಗೆ ಹರ್ಷವೇ ದೊರೆಯುವುದು. ಆದರೆ ಅವನು ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಸಮಸ್ತ ಕುರುಕುಲದ ಸುಖ-ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
Verse 14
दुर्योधन त्वहितं वै निगृहा पाण्डो: पुत्र कुरुष्वाधिपत्ये । अजातशश्न्रुहि विमुक्तरागो धर्मेणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ದುರ್ಯೋಧನ, ಈ ಹಿತವಿರೋಧಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ವಿಷಯ ಕೇಳು—ಅವನು ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ರಾಜನೇ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅವನೇ ಆಳುವನು.
Verse 15
ततो राजन् पार्थिवा: सर्व एव वैश्या इवास्मानुपतिष्ठ न्तु सद्य: । दुर्योधन: शकुनि: सूतपुत्र: प्रीत्या राजन् पाण्डुपुत्रान् भजन्तु
ಆಮೇಲೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಭೂಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ವೈಶ್ಯರಂತೆ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ನಮ್ಮ ಸೇವೆಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದುರ್ಯೋಧನ, ಶಕುನಿ ಮತ್ತು ಸೂತಪುತ್ರ ಕರ್ಣರು ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಆಗಲಿ.
Verse 16
दुःशासनो याचतु भीमसेनं सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च । युधिष्टिरं त्वं परिसान्त्वयस्व राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य
ದುಃಶಾಸನನು ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಭೀಮಸೇನನಿಂದಲೂ ದ್ರುಪದನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ದ್ರೌಪದಿಯಿಂದಲೂ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಲಿ. ನೀನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸು.
Verse 17
त्वया पृष्टः किमहमन्यद् वदेय- मेतत् कृत्वा कृतकृत्योडसि राजन्,कुरुराज! आपने हितकी बात पूछी है तो मैं इसके सिवा और क्या बताऊँ। यह सब कर लेनेपर आप कृतकृत्य हो जायँगे
ನೀನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಓ ರಾಜನೇ, ಓ ಕುರುರಾಜನೇ—ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವಿ.
Verse 18
धघतयाट्र उवाच एतद् वाक््यं विदुर यत् ते सभाया- मिह प्रोक्तं पाण्डवान् प्राप्य मां च । हित॑ तेषामहितं मामकाना- मेतत् सर्व मम नावैति चेत:
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ವಿದುರಾ! ಇಲ್ಲಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಹಿತಕರ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಅಹಿತಕರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 19
इदं त्विदानीं गत एव निद्षितं तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थ | तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति कथं हि पुत्र पाण्डवार्थे त्यजेयम्
ಈಗ ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ—ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದು ಪಾಂಡವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಇಂದಿನ ನಿನ್ನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಹಿತೈಷಿ ಅಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದೆ. ಮಗನೇ, ಪಾಂಡವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಿ?
Verse 20
असंशयं तेडपि ममैव पुत्रा दुर्योधनस्तु मम देहात् प्रसूत: । स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति को नु ब्रूयात् समतामन्ववेक्ष्य
ಪಾಂಡವರೂ ನನ್ನದೇ ಪುತ್ರರು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ‘ಇತರರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು’ ಎಂದು ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಬಲ್ಲರು?
Verse 21
स मां जिह्दां विदुर सर्व ब्रवीषि मानं च तेडहमधिकं धारयामि । यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं सुसान्त्व्यमानाप्यसती स्त्री जहाति
ವಿದುರಾ! ನೀನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಜಿಹ್ವೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೀಯ; ಆದರೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಸಲಹೆ ನನಗೆ ವಕ್ರವೂ ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆಯೂ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಹೋಗು ಅಥವಾ ಇರು—ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವಿಶ್ವಾಸಿನಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಕೊನೆಗೆ ಗಂಡನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Verse 22
वैशम्पायन उवाच एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोडन्वपद्य- दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन् | नेदमस्तीत्यथ विदुरो भाषमाण: सम्प्राद्रवद् यत्र पार्था बभूवु:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯ! ಇಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಅಚಾನಕ್ ಎದ್ದು ಅರಮನೆಯ ಒಳಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಆಗ ವಿದುರನು ‘ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ; ಈ ವಂಶದ ನಾಶ ಅನಿವಾರ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಪಾರ್ಥರು (ಪಾಂಡವರು) ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿಹೋದನು.
Frequently Asked Questions
The implied challenge is how a displaced royal household can meet obligations of hospitality and ritual without stable resources; the chapter resolves this by pairing divine assistance with disciplined distribution and precedence to guests.
Dharma is enacted through procedure: prioritize feeding dependents and guests, regulate consumption hierarchically, and preserve ritual order—so that authority is expressed as service and restraint rather than mere status.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-significance is narrative-functional—establishing ethical legitimacy and logistical capacity for continued exile while reinforcing the epic’s valuation of hospitality and ritual continuity.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.