Shloka 20
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
जिसके पास धन होता है, उसीके बहुत-से मित्र होते हैं; जिसके पास धन है, उसीके भाई-बन्धु हैं; संसारमें जिसके पास धन है, वही पुरुष कहलाता है और जिसके पास धन है, वही पण्डित माना जाता है ।। अधनेनार्थकामेन नार्थ: शक््यो विधित्सितुम् । अर्थरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजा:,निर्धन मनुष्य यदि धन चाहता है तो उसके लिये धनकी व्यवस्था असम्भव हो जाती है (परंतु धनीका धन बढ़ता रहता है), जैसे जंगलमें एक हाथीके पीछे बहुत-से हाथी चले आते हैं उसी प्रकार धनसे ही धन बाँँधा चला आता है
adhanenārthakāmena nārthaḥ śakyo vidhitsitum | arthāḥ arthān nibadhnanti gajair iva mahāgajāḥ ||
ದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಧನವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಧನಸಾಧನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ; ಆದರೆ ಧನವಂತನ ಧನವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಗಜದ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಗಜಗಳು ಸೇರುವಂತೆ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಧನವಿರುವವನಿಗೇ ಅನೇಕ ಮಿತ್ರರು, ಧನವಿರುವವನಿಗೇ ಬಂಧುಗಳು; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನವಂತನೇ ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಧನವಂತನೇ ‘ಪಂಡಿತ’ ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Worldly society tends to grant friendship, kinship, status, and even the label of ‘learned’ to those who possess wealth; moreover, wealth itself tends to generate more wealth, while poverty makes acquiring resources difficult. The verse highlights the ethical tension between true merit and socially conferred honor.
In the Shanti Parva’s reflective discourse, Arjuna voices an observation about how material prosperity shapes social relationships and reputation. He uses the image of great elephants drawing other elephants to illustrate how resources naturally attract further resources.