Shloka 20
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्न यः । द्वावेव सुखमेधेते दीर्घसूत्रो विनश्यति
anāgatavidhātā ca pratyutpannamatiś ca yaḥ | dvāv eva sukham edhete dīrghasūtro vinaśyati ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಂಕಟ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು ‘ಅನಾಗತವಿಧಾತ’; ಸಂಕಟದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವನು ‘ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿ’—ಈ ಇಬ್ಬರೇ ಸುಖವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ವಿಳಂಬಿಸುವ ‘ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಿ’ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that success and safety come either from foresight (planning before trouble arrives) or from presence of mind (finding a remedy in the crisis). In contrast, habitual delay and drawn-out action lead to failure.
In the Śānti Parva’s instruction on righteous conduct and statecraft, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira by classifying practical intelligence: the prudent planner and the quick-witted responder prosper, while the procrastinator is destroyed.