Adhyaya 57
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
Upa-parva: Gadāyuddha (Bhīma–Duryodhana Mace-Duel Episode)
Saṃjaya reports that Arjuna, observing the intensified duel between the two principal combatants, asks Kṛṣṇa to assess comparative superiority. Kṛṣṇa judges Bhīma stronger but Duryodhana more persistently trained, then argues that strict adherence to conventional combat rules may prevent Bhīma’s victory. He invokes precedents of māyā in conflict and recalls Bhīma’s dice-hall vow to break Duryodhana’s thighs, recommending a decisive strike consistent with that pledge. Arjuna then gives a covert signal by striking his own thigh, which Bhīma interprets. The duel is narrated with technical movement patterns (circular maṇḍalas and deceptive footwork), mutual exhaustion, exchanges of heavy blows, and Duryodhana’s attempt to evade. Bhīma capitalizes on the moment and strikes Duryodhana’s thighs, breaking them; Duryodhana falls, after which a sequence of ominous portents (winds, dust and blood-like rain, celestial disturbances, disquiet among beings) is described, marking the event’s cosmic and political gravity.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं—भीमसेन को रणभूमि में आते देख दुर्योधन, अपने समस्त अभिमान और अंतिम आशा को समेटे, वेग से प्रत्युद्यत होता है; निर्णायक गदायुद्ध का द्वार खुलता है। → दोनों महाबली सींगवाले वृषभों की भाँति टकराते हैं; गदाओं के प्रहारों का महानिर्घोष उठता है और युद्ध इन्द्र-प्रह्लाद जैसे दैवी प्रतिद्वन्द्वियों के समान लोमहर्षक बन जाता है। रक्त से लथपथ होकर भी वे पीछे नहीं हटते; दुर्योधन की गदा वायु-वेग से घूमती देख पाण्डव-सोमक दल में भय और आशंका फैलती है। → दुर्योधन के प्रचण्ड प्रहार से भीम क्षणभर मूर्च्छित-से होकर कर्तव्य-विमूढ़ हो जाते हैं; पाण्डवों की विजय-आशा डगमगाती है। फिर निकट आकर दुर्योधन भीम के ललाट पर भीषण आघात करता है—पर भीम पर्वत-सा अचल रह जाता है; इसी क्षण आकाश में देव-अप्सराओं का हर्षनाद और पुष्पवर्षा गूँज उठती है। → भीम के अडिग रहने से पाण्डव पक्ष का टूटता मन संभलता है और यह स्पष्ट होता है कि यह द्वन्द्व केवल बल का नहीं, धैर्य और संकल्प का भी है; दोनों योद्धा रक्तरंजित होकर भी युद्ध-लय में टिके रहते हैं। → युद्ध का पलड़ा क्षण-क्षण झूलता है—भीम की स्थिरता के बाद अगला निर्णायक दाँव कौन लगाएगा, यह अनिश्चित रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
अतड--णक+ सप्तपञ्चाशत्तमोड ध्याय: भीमसेन और दुर्योधनका गदायुद्ध संजय उवाच ततो दुर्योधनो दृष्टवा भीमसेनं तथागतम् | प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನು ಹಾಗೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿರಿಸಿ, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹೊರಟನು।
Verse 2
समापेततुरन्योन्यं शृद्धिणौ वृषभाविव । महानिर्घातघोष श्ष् प्रहाराणामजायत,वे दोनों बड़े-बड़े सींगवाले दो साँड्रोंके समान एक-दूसरेसे भिड़ गये। उनके प्रहारोंकी आवाज महान् वजपातके समान भयंकर जान पड़ती थी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದೊಡ್ಡ ಕೊಂಬುಳ್ಳ ಎರಡು ಎಮ್ಮೆಗಳಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬಂದು ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆದರು. ಅವರ ಪ್ರಹಾರಗಳ ಘೋಷ ಮಹಾ ವಜ್ರಪಾತದಂತೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಎದ್ದಿತು।
Verse 3
अभवच्च तयोरय॑द्ध॑ तुमुलं लोमहर्षणम् । जिगीषतोर्यथान्योन्यमिन्द्रप्रह्मादयोरिव
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಜಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದರ ಸಂಘರ್ಷದಂತೆ ಭಯಂಕರ, ಗದ್ದಲಮಯ, ರೋಮಾಂಚಕರ ಯುದ್ಧ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 4
रुधिरोक्षितसर्वाड्री गदाहस्तौ मनस्विनौ । ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किशुकौ
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾತ್ಮರು, ದೃಢಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಧರು, ಸರ್ವಾಂಗವೂ ರಕ್ತದಿಂದ ತೋಯ್ದಿದ್ದರೂ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪುಷ್ಪಿಸಿದ ಎರಡು ಕಿಂಶುಕ (ಪಲಾಶ) ಮರಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 5
तथा तस्मिन् महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे । खटद्योतसंघैरिव खं दर्शनीयं व्यरोचत
ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾದ ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಕಾಶವು ಖಟದ್ಯೋತಗಳ (ಜುಗನುಗಳ) ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ದೃಶ್ಯಮಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।
Verse 6
उस अत्यन्त भयंकर महायुद्धके चालू होनेपर गदाओंके आघातसे आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं। वे आकाशमें जुगनुओंके दलके समान जान पड़ती थीं और उनसे वहाँके आकाशकी दर्शनीय शोभा हो रही थी ।।
ಆ ಘೋರ, ಗದ್ದಲಭರಿತ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಶತ್ರುದಮನ ವೀರರು ಬಹಳವಾಗಿ ದಣಿದರು।
Verse 7
इस प्रकार चलते हुए उस अत्यन्त भयंकर घमासान युद्धमें लड़ते-लड़ते वे दोनों शत्रुदमन वीर बहुत थक गये ।।
ಕ್ಷಣಕಾಲ ಉಸಿರೆಳೆದು ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡು, ಆ ಇಬ್ಬರು ಪರಂತಪರು ಮತ್ತೆ ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಶುಭವಾದ ಗದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 8
तौतु दृष्टवा महावीर्यो समा श्चस्तौ नरर्षभौ । बलिनौ वारणोौ यद्वद् वासितार्थे मदोत्कटौ
ಆ ಮಹಾವೀರ್ಯ ನರವೃಷಭರು ಉಸಿರೆಳೆದು ಮತ್ತೆ ಸಿದ್ಧರಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಜರಾಜರಂತೆ ಕಂಡರು—ಕಾಮಾತುರ ಹಸ್ತಿನಿಗಾಗಿ ಮದೋನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಹೋರಾಡುವವರಂತೆ।
Verse 9
समानवीर्यो सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावु भौ । विस्मयं परमं जम्मुर्देवगन्धर्वमानवा:
ಸಮಾನ ವೀರ್ಯವಿರುವ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೆ ಗದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಮಾನವರು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು।
Verse 10
प्रगृहीतगदौ दृष्टवा दुर्योधनवृकोदरी । संशय: सर्वभूतानां विजये समपद्यत,दुर्योधन और भीमसेनको पुनः गदा उठाये देख उनमेंसे किसी एककी विजयके सम्बन्धमें समस्त प्राणियोंके हृदयमें संशय उत्पन्न हो गया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ಮತ್ತೆ ಗದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಜಯ ದೊರೆಯುವುದೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯವು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದಯವಾಯಿತು.
Verse 11
समागम्य ततो भूयो भ्रातरौ बलिनां वरौ । अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्राते$न्तरं प्रति
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು, ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಮತ್ತೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದರು. ಪರಸ್ಪರರಲ್ಲಿನ ತೆರವು ಹುಡುಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವರು ಪಾಯಿಂಟ್ಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ವೃತ್ತವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಅವಕಾಶ ಕಾಯತೊಡಗಿದರು.
Verse 12
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम् । ददृशुः प्रेक्षका राजन् रौद्रीं विशसनीं गदाम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆ ಭಾರೀ, ಭಯಾನಕ ಗದೆಯನ್ನು ಕಂಡರು—ಯಮದಂಡದಂತೆ; ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ—ರೌದ್ರ, ಸಂಹಾರಕ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥ.
Verse 13
आविद्धयतो गदां तस्य भीमसेनस्य संयुगे । शब्द: सुतुमुलो घोरो मुहूर्त समपद्यत
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಸಮರದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿದ ಕ್ಷಣವೇ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ, ಪ್ರಚಂಡ ಶಬ್ದವು ಎದ್ದು ಕೆಲಕಾಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.
Verse 14
आविद्धयन्तमेरिं प्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रो<थ पाण्डवम् । गदामतुलवेगां तां विस्मित: सम्बभूव ह,आपका पुत्र दुर्योधन अपने शत्रु पाण्डुकुमार भीमसेनको वह अनुपम वेगशालिनी गदा घुमाते देख आश्र्यमें पड़ गया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡವ ಭೀಮಸೇನನು ಆ ಅತುಲ ವೇಗದ ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದನು.
Verse 15
चरंश्व विविधान् मार्गान् मण्डलानि च भारत । अशोभत तदा वीरो भूय एव वृकोदर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ನಾನಾವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ವಲಯಮಂಡಲಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವೀರ ವೃಕೋದರನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ತೋರ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 16
भरतनन्दन! वीर भीमसेन भाँति-भाँतिके मार्गों और मण्डलोंका प्रदर्शन करते हुए पुनः बड़ी शोभा पाने लगे ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತನಂದನ! ವೀರ ಭೀಮಸೇನನು ನಾನಾವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಪುನಃ ಮಹಾಶೋಭೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು। ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬಂದು, ಒಬ್ಬನಿಂದೊಬ್ಬನು ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ, ಆಹಾರದ ತುಂಡಿಗಾಗಿ ಹೊಡೆದಾಡುವ ಎರಡು ಬೆಕ್ಕುಗಳಂತೆ ಮರುಮರು ಪ್ರಹಾರ-ಪ್ರತಿಪ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು।
Verse 17
अचरदू भीमसेनस्तु मार्गान् बहुविधांस्तथा । मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಭೀಮಸೇನನು ನಾನಾವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ವಿಚಿತ್ರ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಚಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು।
Verse 18
उस समय भीमसेन नाना प्रकारके मार्ग और विचित्र मण्डल दिखाने लगे। वे कभी शत्रुके सम्मुख आगे बढ़ते और कभी उसका सामना करते हुए ही पीछे हट आते थे ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ನಾನಾವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಿತ್ರ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು। ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದನು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿಯೇ ನಿಂತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದನು। ಅಚ್ಚರಿಯ ಅಸ್ತ್ರ-ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಬರುವ ಪ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿ, ಬಲ-ಎಡಕ್ಕೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 19
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् । परिवर्तनसंवर्तमवप्लुतमुपप्लुतम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಲು ಯತ್ನಿಸಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿ, ಬಿದ್ದ ಶತ್ರು ಎದ್ದಾಗ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು। ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ವಲಯವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎದುರಾಳಿಯ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿ ಬರುವ ಹೊಡೆತವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾರಿ-ಜಿಗಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು। ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಕೈಯ ಹಿಂಬದಿ ಊಪಿನಿಂದ ಶತ್ರುವಿಗೆ ಆಘಾತ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು। ಇಬ್ಬರೂ ಗದಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು; ಹೀಗೆ ಪೈತರೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ಪರಸ್ಪರ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 20
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ । एवं तौ विचरन्तौ तु परस्परमविध्यताम्
ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಗದಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಗದಿಂದ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಬಂದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಲುವು ಬದಲಿಸಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು, ಬಿದ್ದ ಶತ್ರು ಎದ್ದ ಕೂಡಲೇ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಡೆಯಲು ವೃತ್ತವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎದುರಾಳಿಯ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಡೆದರು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಬಾಗಿಕೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಿಗಿದುಕುಣಿದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗಿ ಹಿಂದಿನ ಕೈಯಿಂದಲೂ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಪೈತರೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರುಮರು ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
Verse 21
वज्चयानौ पुनश्चैव चेरतु: कुरुसत्तमौ । विक्रीडन्ती सुबलिनौ मण्डलानि विचेरतु:,कुरुकुलके वे दोनों श्रेष्ठ और बलवान वीर विपक्षीको चकमा देते हुए बारंबार युद्धके खेल दिखाते तथा पैंतरे बदलते थे
ಕುರುಕುಲದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರು ಮರುಮರು ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು. ಅಪಾರ ಬಲ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನಿಂದ ಅವರು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಭೀಕರ ಕ್ರೀಡೆಯಂತೆ ತೋರಿಸಿ, ಪೈತರೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಾ, ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾ, ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
Verse 22
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्तत: । गदाभ्यां सहसान्योन्यमाजघ्नतुररिंदमौ,समरांगणमें सब ओर युद्धकी क्रीडाका प्रदर्शन करते हुए उन दोनों शत्रुदमन वीरोंने सहसा अपनी गदाओंद्वारा एक-दूसरेपर प्रहार किया
ಸಮರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುದ್ಧಕ್ರೀಡೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಶತ್ರುದಮನ ವೀರರು ಅಚಾನಕ ತಮ್ಮ ಗದೆಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಹೊಡೆದರು.
Verse 23
परस्परं समासाद्य दंष्टा भ्यां द्विरदौ यथा । अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतो
ಮಹಾರಾಜನೇ! ಪರಸ್ಪರ ಸಮೀಪಿಸಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ, ಎರಡು ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ದಂತಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಚುಚ್ಚಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದಂತೆ, ರಕ್ತಸ್ನಾತರಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು.
Verse 24
एवं तदभवद् युद्ध घोररूपं परंतप । परिवृत्ते5हनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव
ಹೇ ಪರಂತಪನೇ! ಹೀಗೆ ಆ ಯುದ್ಧವು ಭೀಕರ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿತು. ದಿನವು ತಿರುಗಿ ಸಂಜೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ಕ್ರೂರವಾಯಿತು—ವೃತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ರ ನಡುವಿನ ದಾರುಣ ಸಮರದಂತೆ.
Verse 25
शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! इस प्रकार दिनकी समाप्तिके समय उन दोनों वीरोंमें वृत्रासुर और इन्द्रके समान क्रूरतापूर्ण एवं भयंकर युद्ध होने लगा ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಗದಾಹಸ್ತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಲಿಷ್ಠ ವೀರರು ಮಂಡಲಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರು. ರಾಜನೇ! ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರನು ಬಲಗಡೆಯ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಮರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದನು.
Verse 26
तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्थनि
ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭೀಮನ,
Verse 27
आहतस्तु ततो भीम: पुत्रेण तव भारत
ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಭಾರತ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಭೀಮನನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
Verse 28
इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम्
ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ ಭೀಕರವಾದುದು, ಯಮದಂಡದಂತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದುದು.
Verse 29
ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम् | राजेन्द्र! दर्शकोंने भीमसेनकी उस भयंकर गदाको इन्द्रके वज्ञ और यमराजके दण्डके समान उठी हुई देखा ।। आविध्यन्तं गदां दृष्टवा भीमसेनं तवात्मज:
ಮಹಾರಾಜನೇ! ನೋಡುಗರಿಗೆ ಭೀಮಸೇನನ ಆ ಗದೆ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ, ಯಮದಂಡದಂತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಭೀಮಸೇನನು ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು (ದುರ್ಯೋಧನ) ಅವನತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟನು.
Verse 30
गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ)! ಗದೆಯ ಗಾಳಿಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಹಾರ…
Verse 31
स चरन् विविधान् मार्गान् मण्डलानि च भागश:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ನಾನಾ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ವೃತ್ತಮಂಡಲಗಳನ್ನೂ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಅಳತೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 32
आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ ಮಹಾ ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದನು.
Verse 33
आधाूतां भीमसेनेन गदां दृष्टवा सुयोधन:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಸೇನನು ತಂದ ಗದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಯೋಧನನು ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸಿದನು.
Verse 34
गदामारुतवेगं हि दृष्टवा तस्य महात्मन:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಗದೆ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನೋಡುಗರು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು.
Verse 35
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समनन्ततः
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಖಂಡವಾಗಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು; ರಣಭೂಮಿಯೇ ಅವರ ಅಚಲ ಶೌರ್ಯದ ರಂಗಮಂಚವಾಯಿತು.
Verse 36
तौ परस्परमासाद्य दंष्टाभ्यां द्विरदौ यथा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರದತ್ತ ಧಾವಿಸಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದರು; ಎರಡು ಮಹಾಗಜಗಳು ದಂತಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಹೋರಾಡುವಂತೆ—ಯಾರೂ ತಗ್ಗದ, ಆ ಘರ್ಷಣೆಯೇ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪದ ಮಾನದಂಡವಾದ ಸಮರ.
Verse 37
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ | महाराज! जैसे दो हाथी अपने दाँतोंसे परस्पर प्रहार करके लहूलुहान हो जाते हैं, उसी प्रकार वे दोनों एक-दूसरेपर चोट करके खूनसे लथपथ हो अद्भुत शोभा पाने लगे ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಯುದ್ಧವು ಘೋರರೂಪವಾಗಿ, ಅಸಂವೃತವಾಗಿ—ಮುಚ್ಚಿಡದೆ, ತೆರೆದೂ ನಿರ್ದಯವಾಗಿಯೂ—ನಿಂತಿತು; ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹಾರಗಳು ಹಿಂಸೆಯ ಆ ಭಯಾನಕ ಕాంతಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.
Verse 38
दृष्टवा व्यवस्थितं भीम॑ तव पुत्रो महाबल:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು—ಮಹಾಬಲವಂತನು—(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಉದ್ಧತನು ಆಯಿತನು).
Verse 39
तस्य भीमो महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಭೀಮನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಜಾಂಬೂನದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು) ಎತ್ತಿ/ಸಾಧಿಸಿ, ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 40
सविस्फुलिड्ो निर्हादस्तयोस्तत्राभिघातज:
ಆ ಇಬ್ಬರ ಪರಸ್ಪರ ಆಘಾತದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಲಿಂಗಗಳೊಡನೆ ಭಯಂಕರ ಗರ್ಜನೆ ಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 41
प्रादुरासीन्महाराज सृष्टयोर्वज़योरिव । महाराज! उन दोनों गदाओंके टकरानेसे भयंकर शब्द हुआ और आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं। उस समय ऐसा जान पड़ा, मानो दोनों ओरसे छोड़े गये दो वज्र परस्पर टकरा गये हों || ४० ई ।।
ಮಹಾರಾಜನೇ! ಆ ಎರಡು ಗದೆಗಳ ಢಿಕ್ಕಿಯಿಂದ, ಎಸೆದ ಎರಡು ವಜ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಕಿದಂತೆ ಭಯಂಕರ ಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಸ್ಫುಲಿಂಗಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಎಸೆದ ಆ ವೇಗವಂತ ಗದೆ ಉಗ್ರವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು।
Verse 42
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत । राजेन्द्र! भीमसेनकी छोड़ी हुई उस वेगवती गदाके गिरनेसे धरती डोलने लगी ।। ४१६ || तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे
ಮಹಾರಾಜನೇ! ಅದು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು। ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗದೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ಕೌರವಕುಮಾರನು ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 43
स सव्यं मण्डलं राजा उदशभ्राम्य कृतनिश्चय:
ರಾಜನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಡಲವಾಗಿ ತಿರುಗಿದನು।
Verse 44
आजजनेने मूर्थ्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया । तत्पश्चात् राजा दुर्योधनने अपने मनमें दृढ़ निश्चय लेकर बायें मण्डलसे चक्कर लगाते हुए अपनी भयंकर वेगशाली गदासे कुन्तीकुमार भीमसेनके मस्तकपर प्रहार किया ।।
ನಂತರ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಡಲವಾಗಿ ತಿರುಗಿ, ಭಯಂಕರ ವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸಿದ ತನ್ನ ಗದೆಯಿಂದ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು। ಆ ಗದಾಪ್ರಹಾರದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಪಾಂಡವ ಭೀಮನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 45
आश्चर्य चापि तद् राजन् सर्वसैन्यान्यपूजयन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇ—ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು.
Verse 46
ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम्
ನಂತರ ಅವನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಾರವಾದ, ಜ್ವಲಿಸುವ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು.
Verse 47
दुर्योधनाय व्यसृजद् भीमो भीमपराक्रम: । तदनन्तर भयंकर पराक्रमी भीमसेनने दुर्योधनपर अपनी सुवर्णजटित तेजस्विनी एवं बड़ी भारी गदा छोड़ी ।। त॑ं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महाबल:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯ ಭೀಮನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲೆ ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದನು; ಆದರೆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಗಾಬರಿಯಾಗದೆ ಚುರುಕಿನಿಂದ ಆ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 48
मोघं दुर्योधनश्षक्रे तत्रा भूद् विस््मयो महान् । परंतु महाबली दुर्योधनको इससे तनिक भी घबराहट नहीं हुई। उसने फुर्तीसे इधर-उधर होकर उस प्रहारको व्यर्थ कर दिया। यह देख वहाँ सब लोगोंको महान् आश्चर्य हुआ ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ದುರ್ಯೋಧನನು ಆ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿದನು; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಸ್ಮಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಭೀಮಸೇನನು ಎಸೆದ ಆ ಗದೆ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಬೀಳುವಾಗ, ವಜ್ರಪಾತದಂತೆ ಭಯಾನಕ ಘೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಪಿಸಿತು.
Verse 49
आस्थाय कौशिकान् मागनित्पतन् स पुन: पुनः
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೌಶಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ ಮಾಗ ಯೋಧರನ್ನು ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 50
गदानिपातं प्रज्ञाय भीमसेनं च वज्चितम् | वज्चयित्वा तदा भीम॑ गदया कुरुसत्तम:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಗದೆಯ ಕೆಳಮುಖ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಅರಿತು, ಭೀಮಸೇನನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಮೋಸಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆಗ ಭೀಮನನ್ನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು।
Verse 51
ताडयामास संक्रुद्धो वक्षोदेशे महाबल: । जब राजा दुर्योधनने देखा कि भीमसेनकी गदा नीचे गिर गयी और उनका वार खाली गया
ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಮಹಾಬಲನು ಭೀಮನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆತಗೊಂಡ ಭೀಮನು ಆ ಮಹಾರಣದಲ್ಲಿ ತಲೆಸುತ್ತಿ ಮರುಳಾದನು।
Verse 52
तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन् सोमकपाण्डवा:
ಓ ರಾಜನೇ, ವಿಷಯಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೋಮಕರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರೂ ಸಹ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮುಂದುವರಿದರು।
Verse 53
स तु तेन प्रहारेण मातड़़ इव रोषित:
ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅವನು ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು।
Verse 54
हस्तिवद्धस्तिसंकाशमभिदुद्राव ते सुतम् उस प्रहारसे भीमसेन मतवाले हाथीकी भाँति कुपित हो उठे और जैसे एक गजराज दूसरे गजराजपर धावा करता है, उसी प्रकार उन्होंने आपके पुत्रपर आक्रमण किया ।।
ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಭೀಮಸೇನನು ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಗಜರಾಜನು ಮತ್ತೊಂದು ಗಜರಾಜನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸುವಂತೆ ನಿನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಭೀಮನು ಅಪಾರ ವೇಗದಿಂದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು।
Verse 55
अभिद॒द्राव वेगेन सिंहो वनगजं यथा । जैसे सिंह जंगली हाथीपर झपटता है, उसी प्रकार भीमसेन गदा लेकर बड़े वेगसे आपके पुत्रकी ओर दौड़े ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಕಾಡಾನೆ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹವು ಧಾವಿಸುವಂತೆ, ಗದೆ ಹಿಡಿದ ಭೀಮಸೇನನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಬಂದನು. ಗದಾ-ಪ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಭೀಮನು ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ (ಎಲುಬುಗಳ ಬಳಿ) ಭಾರೀ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿದನು।
Verse 56
आविध्यत गदां राजन् समुद्दिश्य सुतं तव । अताडयदू भीमसेन: पाश्चे दुर्योधनं तदा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಭೀಮಸೇನನು ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿ, ಆಗ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ (ಎಲುಬುಗಳ ಬಳಿ) ಹೊಡೆದನು।
Verse 57
स विद्दल: प्रहारेण जानुभ्यामगमन्महीम् । तस्मिन् कुरुकुलश्रेष्ठे जानु भ्यामवनीं गते,(ततो यमौ यमसदृशौ पराक्रमे सपार्षत: शिनितनयश्न वीर्यवान् | समाह्वयन्नहमित्यभित्वरं- स्तवात्मजं समभियजुर्जयैषिण: ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಚೂರಾಗಿ ಅವನು ಮಣಿಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದನು. ಕುರುಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮಣಿಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಯಮನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು, ದೃಷ್ಠದ್ಯುಮ್ನನು ಮತ್ತು ಶಿನಿಪುತ್ರ ವೀರ ಸಾತ್ಯಕಿ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಜಯಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ “ನಾನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಕೂಗಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಧಾವಿಸಿದರು। ಆದರೆ ಬಲಶಾಲಿ ಪಾಂಡವ ಭೀಮನು ಅವರನ್ನು ತಡೆದು, ತಾನೇ ಕಾಲನಂತೆ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನಡೆದನು। ದಣಿವು ಮತ್ತು ನಡುಕವಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು—ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೈತ್ಯ ನಮುಚಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಯುದ್ಧಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ।
Verse 58
उदतिष्ठत् ततो नाद: सृञ्जयानां जगत्पते । राजन! उस प्रहारसे व्याकुल हो आपका पुत्र पृथ्वीपर घुटने टेककर बैठ गया। उस कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर दुर्योधनके घुटने टेक देनेपर सूंजयोंने बड़े जोरसे हर्षध्वनि की || ५७३ || तेषां तु निनदं श्रुत्वा सृञ्जयानां नरर्षभ:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಜಗತ್ಪತೇ! ಆಗ ಸೃಂಜಯರೊಳಗಿಂದ ಮಹಾನಾದ ಎದ್ದಿತು. ರಾಜನೇ! ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಮಣಿಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಳಿತನು; ಕುರುಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮಣಿಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಸೃಂಜಯರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದರು. ಸೃಂಜಯರ ಆ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು…
Verse 59
अमर्षाद् भरतश्रेष्ठ पुत्रस्ते समकुप्यत । उत्थाय तु महाबाहुर्महानाग इव श्वसन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅಸಹ್ಯ ಕೋಪದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡನು. ಆ ಮಹಾಬಾಹು ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಮಹಾಗಜದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಸಿರಾಡತೊಡಗಿದನು।
Verse 60
दिधक्षत्रिव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत । भरतश्रेष्ठ) उन सूंजयोंका वह सिंहनाद सुनकर पुरुषप्रवर आपका महाबाहु पुत्र दुर्योधन अमर्षसे कुपित हो उठा और खड़ा होकर महान् सर्पके समान फुंकार करने लगा। उसने दोनों आँखोंसे भीमसेनकी ओर इस प्रकार देखा, मानो उन्हें भस्म कर डालना चाहता हो ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೇ ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಡುವಂತೆ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟನು. ಆ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಮ್ಮ ಮಹಾಬಾಹು ಪುತ್ರ, ಪುರುಷಪ್ರವರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅಸಹ್ಯ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದುಕೊಂಡನು. ಎದ್ದು ನಿಂತು ಮಹಾಸರ್ಪದಂತೆ ಫುಸಫುಸನೆ ಶ್ವಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಭೀಮನನ್ನು ಅಂಥ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು—ಅವನನ್ನು ಬೂದಿಮಾಡಬೇಕೆಂಬಂತೆ. ನಂತರ ಆ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 61
प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे । भरतवंशका वह श्रेष्ठ वीर हाथमें गदा लेकर युद्धस्थलमें भीमसेनका मस्तक कुचल डालनेके लिये उनकी ओर दौड़ा ।। ६० ह || स महात्मा महात्मानं भीम॑ भीमपराक्रम:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ತಲೆಯನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವಂತೆ, ಭರತವಂಶದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರನು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು, ಅವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಕುಟ್ಟಿಬಿಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ. ಆ ಮಹಾತ್ಮ, ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಯೋಧನು, ಮಹಾತ್ಮ ಭೀಮನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದನು.
Verse 62
स भूय: शुशुभे पार्थस्ताडितो गदया रणे । उद्धिन्नरुधिरो राजन् प्रभिन्न इव कुज्जर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ರಣದಲ್ಲಿ ಗದೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೊಡೆತ ತಿಂದರೂ ಪಾರ್ಥನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನಿಂದ ರಕ್ತ ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು; ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮದಗಜದಂತೆ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 63
राजन! रणभूमिमें उस गदाकी चोट खाकर भीमसेनके मस्तकसे रक्तकी धारा बह चली और वे मदकी धारा बहानेवाले गजराजके समान अधिक शोभा पाने लगे ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಗದಾಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಭೀಮಸೇನನ ತಲೆಯಿಂದ ರಕ್ತಧಾರೆ ಹರಿಯತೊಡಗಿತು; ಆದರೂ ಮದಧಾರೆ ಸುರಿಸುವ ಗಜರಾಜನಂತೆ ಅವನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಧನಂಜಯನ ಅಣ್ಣ, ಶತ್ರುಸೂದನ ಭೀಮಸೇನನು ಬಲದಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿಸಿ, ವಜ್ರ-ಅಶನಿಯಂತೆ ಘೋರ ನಾದ ಮಾಡುವ, ವೀರಹಂತಕವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
Verse 64
स भीमसेनाभिहतस्तवात्मज: पपात संकम्पितदेहबन्धन: । सुपुष्पितो मारुतवेगताडितो वने यथा शाल इवावघूर्णित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭೀಮಸೇನನ ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ದೇಹಬಂಧನ ಕಂಪಿಸಿ ಸಡಿಲಗೊಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶಾಲವೃಕ್ಷವು ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ತತ್ತರಿಸಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಕುಸಿಯುವಂತೆ, ಅವನು ಅಲುಗಾಡಿ ಧರೆಗೆ ಉರುಳಿಬಿದ್ದನು.
Verse 65
ततः प्रणेदुर्जहृषुश्च॒ पाण्डवा: समीक्ष्य पुत्र पतितं क्षितौ तव । ततः सुतस्ते प्रतिलभ्य चेतनां समुत्पपात द्विरदो यथा हृदात्
ನಿನ್ನ ಮಗನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಪಾಂಡವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಕೆರೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಆನೆಯಂತೆ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಜಿಗಿದು ಎದ್ದು ನಿಂತನು.
Verse 66
स पार्थिवो नित्यममर्षितस्तदा महारथ: शिक्षितवत्् परि भ्रमन् । अताडयत् पाण्डवमग्रत: स्थितं स विह्धलाड़्री जगतीमुपास्पृशत्
ಯಾವಾಗಲೂ ಅಸಹನದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾರಥಿ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯೋಧನಂತೆ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತ, ತನ್ನ ಎದುರು ನಿಂತ ಪಾಂಡವ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಗದಾಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಭೀಮನ ಅಂಗಗಳು ಶಿಥಿಲವಾಗಿ, ಅವನು ತತ್ತರಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಸರೆಯಾಗಿ ಹಿಡಿದನು.
Verse 67
स सिंहनादं विननाद कौरवो निपात्य भूमौ युधि भीममोजसा । बिभेद चैवाशनितुल्यमोजसा गदानिपातेन शरीररक्षणम्
ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಬಲದಿಂದ ಭೀಮನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿ ಕೌರವ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಜ್ರಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಗದಾಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಭೀಮನ ದೃಢವಾದ ಕವಚವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 68
ततोअन्तरिक्षे निनदो महान भूद् दिवौकसामप्सरसां च नेदुषाम् | पपात चोच्चैरमरप्रवेरित॑ विचित्रपुष्पोत्करवर्षमुत्तमम्
ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಧ್ವನಿ ಮಾಡುವ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಪ್ಸರಸೆಯರೂ ಎತ್ತಿದ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಮೊಳಗಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಅಮರರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮೇಲಿಂದ ವಿಚಿತ್ರ ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯತೊಡಗಿತು.
Verse 69
ततः परानाविशदुत्तमं भयं समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम् | अहीयमानं च बलेन कौरवं निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मण:
ರಾಜನೇ! ನಂತರ ನರವೀರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಮನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿರುವುದನ್ನೂ, ಅವನ ದೃಢ ಕವಚ ಭೇದಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೌರವ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸದೇ ಇರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಯ ಆವರಿಸಿತು.
Verse 70
ततो मुहूर्तादुपलभ्य चेतनां प्रमृज्य वक्त्र॑ रुधिराक्तमात्मन: | धृतिं समालम्ब्य विवृत्य लोचने बलेन संस्तभ्य वृकोदर: स्थित:
ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಭೀಮಸೇನನು ಮತ್ತೆ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಕೇವಲ ಬಲದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ವೃಕೋದರನು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತನು.
Verse 253
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनो< भ्यवर्तत । राजन! दोनों ही हाथमें गदा लेकर मण्डलाकार युद्धस्थलमें खड़े थे। उनमेंसे बलवान् दुर्योधन दक्षिण मण्डलमें खड़ा था और भीमसेन बायें मण्डलमें
ಅಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಎಡ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಇಬ್ಬರೂ ಯೋಧರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆ ಹಿಡಿದು ಆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು—ಬಲ (ದಕ್ಷಿಣ) ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ದುರ್ಯೋಧನ, ಎಡ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೀಮ.
Verse 263
दुर्योधनो महाराज पार्श्देशे5भ्यताडयत् । महाराज! युद्धके मुहानेपर वाममण्डलमें विचरते हुए भीमसेनकी पसलीमें दुर्योधनने गदा मारी
ಮಹಾರಾಜನೇ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನ ಪಾರ್ಶ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದನು. ಯುದ್ಧದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಮನ ಎಲುಬುಗಳ ಮೇಲೆ ದುರ್ಯೋಧನನು ಗದೆಯನ್ನು ಬಡಿದನು.
Verse 276
आविद्धयत गदां गुर्वी प्रहारं तमचिन्तयन् । भरतनन्दन! आपके पुत्रद्वारा आहत किये गये भीमसेन उस प्रहारको कुछ भी न गिनते हुए अपनी भारी गदा घुमाने लगे
ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಭೀಮಸೇನನು ಆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ತನ್ನ ಭಾರೀ ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 293
समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यत् परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले आपके पुत्र दुर्योधनने भीमसेनको गदा घुमाते देख अपनी भयंकर गदा उठाकर उनकी गदापर दे मारी
ಭೀಮಸೇನನು ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಾಪಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಭಯಂಕರ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿಹೊಡೆತವಾಗಿ ಅವನ ಗದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದನು—ಗದೆ ಗದೆಯೊಡನೆ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಯಿತು.
Verse 303
शब्द आसीत् सुतुमुलस्तेजश्च॒ समजायत । भारत! आपके पुत्रकी वायुतुल्य गदाके वेगसे उस गदाके टकरानेपर बड़े जोरका शब्द हुआ और दोनों गदाओंसे आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅತಿಭೀಕರವಾದ ಮಹಾಶಬ್ದ ಉಂಟಾಯಿತು; ತೇಜಸ್ಸಿನ ಜ್ವಾಲೆ ಉದಯವಾಯಿತು. ಓ ಭಾರತ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ವಾಯುವಿನಂತೆ ವೇಗವಿರುವ ಗದೆ ಎದುರಿನ ಗದೆಯನ್ನು ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿಬಂದಿತು; ಎರಡೂ ಗದೆಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಚಿಂಗಾರಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು.
Verse 316
समशोभत तेजस्वी भूयो भीमात् सुयोधन: । नाना प्रकारके मार्गों और भिन्न-भिन्न मण्डलोंसे विचरते हुए तेजस्वी दुर्योधनकी उस समय भीमसेनसे अधिक शोभा हुई
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸುಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶೋಭಿಸಿದನು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಯುದ್ಧಚಾತುರ್ಯ ತೋರಿದ ಆ ತೇಜಸ್ವಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಆಗ ಭೀಮನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 323
सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रमहास्वना । भीमसेनके द्वारा सम्पूर्ण वेगसे घुमायी गयी वह विशाल गदा उस समय भयंकर शब्द करती हुई धूम और ज्वालाओंसहित आग प्रकट करने लगी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಕರ ಮಹಾಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅದು ಹೊಗೆಯೂ ಜ್ವಾಲೆಗಳೂ ಸಹಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರಬಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಭೀಮಸೇನನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದಿಂದ ಸುತ್ತಿಸಿದ ಆ ಮಹಾಗದೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಧೂಮ-ಜ್ವಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
Verse 336
अद्विसारमयीं गुर्वीमाविध्यन् बह्मशोभत । भीमसेनके द्वारा घुमायी गयी उस गदाको देखकर दुर्योधन भी अपनी लोहमयी भारी गदाको घुमाता हुआ अधिक शोभा पाने लगा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಸೇನನು ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣವಾದ ಭಾರೀ ಗದೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸುತ್ತಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸಿತು. ಆ ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಭಾರೀ ಗದೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 353
गदाभ्यां सहसान्योन्यमाजघ्नतुररिंदमौ | समरांगणमें सब ओर युद्धकी क्रीडाका प्रदर्शन करते उन दोनों शत्रुदमन वीरोंने सहसा अपनी गदाओंद्वारा एक-दूसरेपर प्रहार किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುದ್ಧಕ್ರೀಡೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶತ್ರುದಮನ ವೀರರು ಅಚಾನಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗದೆಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು.
Verse 376
परिवृत्ते5हनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव । इस प्रकार दिनकी समाप्तिके समय, उन दोनों वीरोंमें प्रकटरूपमें वृत्रासुर और इन्द्रके समान क्रूरतापूर्ण एवं भयंकर युद्ध होने लगा
ದಿನ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರ ನಡುವೆ ವೃತ್ರ–ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ರ ಘರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಕ್ರೂರವೂ ಭಯಾನಕವೂ ಆದ ಯುದ್ಧವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರकटವಾಯಿತು.
Verse 383
चरंश्रित्रतरान् मार्गान् कौन्तेयमभिदुद्रुवे । तदनन्तर विचित्र मार्गोंसे विचरते हुए आपके महाबली पुत्रने कुन्तीकुमार भीमसेनको खड़ा देख उनपर सहसा आक्रमण किया
ಅತಿವಿಚಿತ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿಮ್ಮ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಸಹಸಾ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
Verse 393
अतिक्कुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडयामास तां गदाम् | यह देख क्रोधमें भरे भीमसेनने अत्यन्त कुपित हुए दुर्योधनकी सुवर्णजटित उस महावेगशालिनी गदापर ही अपनी गदासे आघात किया
ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದ ಭೀಮಸೇನನು, ಅತಿಕ್ರುದ್ಧನಾದ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸುವರ್ಣಜಟಿತ ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿ ಗದೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ತನ್ನ ಗದೆಯಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 426
मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुड्जरदर्शनात् । जैसे क्रोधमें भरा हुआ मतवाला हाथी अपने प्रतिद्वन्द्ी गजराजको देखकर सहन नहीं कर पाता
ಕೋಪದಿಂದ ಮದಗೊಂಡ ಆನೆ ಎದುರಾಳಿ ಕುಂಜರನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಹಿಸಲಾರದಂತೆ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗದೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ಕಂಡ ಕುರುವಂಶೀಯ ದುರ್ಯೋಧನನೂ ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು.
Verse 446
नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवा भवत् । महाराज! आपके पुत्रके आघातसे पीड़ित होनेपर भी पाण्डुपुत्र भीमसेन विचलित नहीं हुए। वह अद्भुत-सी बात हुई
ಮಹಾರಾಜ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದರೂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಂಪಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 453
यद् गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात् पदम् | राजन्! गदाकी चोट खाकर भी जो भीमसेन एक पग भी इधर-उधर नहीं हुए, वह महान् आश्वर्यकी बात थी, जिसकी सभी सैनिकोंने भूरि-भूरि प्रशंसा की
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಗದೆಯ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೂ ಭೀಮನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಆ ಭೀಕರ ಪ್ರಹಾರದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅವನ ಅಚಲ ಧೈರ್ಯ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನ ಯೋಧರೂ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು।
Verse 513
नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव । उस महासमरमें आपके पुत्रकी गदाकी चोट खाकर भीमसेन मूर्च्छित-से हो गये और एक क्षणतक उन्हें अपने कर्तव्यका ज्ञानतक न रहा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಭೀಮಸೇನನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕर्तವ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಗದೆಯ ಹೊಡೆತದ ವೇಗದಿಂದ ಅವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದವನಂತೆ ಆಯಿತು; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಕर्तವ್ಯಬುದ್ಧಿ ಉದಯಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 523
भृशोपहतसंकल्पा न हृष्टमनसो5 भवन् । राजन्! जब भीमसेनकी ऐसी अवस्था हो गयी, उस समय सोमक और पाण्डव बहुत ही खिन्न और उदास हो गये। उनकी विजयकी आशा नष्ट हो गयी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವು ಬಹಳವಾಗಿ ಕುಸಿದಿತು; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರ್ಷವಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೀಮಸೇನನು ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸೋಮಕರೂ ಪಾಂಡವರೂ ಅತ್ಯಂತ ಖಿನ್ನರೂ ವಿಷಣ್ಣರೂ ಆದರು; ಅವರ ವಿಜಯಾಶೆ ನಾಶವಾಯಿತು।
Verse 613
अताडयच्छड्खदेशे न चचालाचलोपम: । पास पहुँचकर उस भयंकर पराक्रमी महामनस्वी वीरने महामना भीमसेनके ललाटपर गदासे आघात किया, परंतु भीमसेन पर्वतके समान अविचलभावसे खड़े रह गये, तनिक भी विचलित नहीं हुए
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರನು ಭೀಮಸೇನನ ಲಲಾಟದ ಮೇಲೆ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು; ಆದರೆ ಭೀಮನು ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು, ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕದಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆ ಪ್ರಹಾರ, ಬದಲಾಗಿ ಭೀಮನ ಅಚಲ ಸಾಹಸವನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು।
Verse 3436
भयं विवेश पाण्डूंस्तु सवानिव ससोमकान् | उस महामनस्वी वीरकी वायुतुल्य गदाके वेगको देखकर सोमकोंसहित समस्त पाण्डवोंके मनमें भय समा गया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾಮನಸ್ವಿ ವೀರನ ವಾಯುವಿನಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸುವ ಗದೆಯ ವೇಗವನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೋಮಕರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಂಡವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಆ ರಣಕೋಲಾಹಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮನಗಳು ಕಂಪಿಸಿದವು।
Frequently Asked Questions
Whether a decisive strike that violates conventional duel norms can be justified by prior vows, strategic necessity, and the opponent’s perceived reliance on deception—balancing procedural fairness against catastrophic political risk.
The chapter frames ethical action as context-sensitive: counsel may prioritize preventing larger harm and fulfilling binding commitments, even when idealized rules of engagement appear to prohibit the needed act.
No explicit phalaśruti is stated; instead, the narrative supplies meta-commentary through portents and communal agitation, signaling that the event carries exceptional moral and cosmic weight within the epic’s evaluative framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.