Shloka 113
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ । उस समय वहाँ पाण्डुपुत्र नकुल और कर्णकुमार चित्रसेनमें मुझे कोई अन्तर नहीं दिखायी देता था। दोनों ही अस्त्र-शस्त्रोंके विद्वान, बलवान् तथा रथयुद्धमें कुशल थे। परस्पर घातमें लगे हुए वे दोनों वीर एक-दूसरेके छिद्र (प्रहारके योग्य अवसर) ढूँढ़ रहे थे
parasparavadhe yattau chidra-anveṣaṇa-tatparau |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ವಧಕ್ಕೆ ಉದ್ಯತರಾಗಿ, ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಿಡುಕನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ನಕುಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಣಪುತ್ರ ಚಿತ್ರಸೇನ ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಯಾವುದೇ ಭೇದ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರೂ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು, ಬಲಿಷ್ಠರು, ರಥಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಪರಸ್ಪರ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು, ಯುದ್ಧಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, equally matched warriors become absorbed in seeking the opponent’s ‘chidra’—a vulnerable opening. It implicitly points to the tension between kṣatriya duty (skillful, rule-bound combat) and the grim reality that even disciplined warfare is driven toward mutual destruction.
Sañjaya describes a chariot duel in which Nakula and Citraseṇa appear evenly matched. Both are powerful and expert in weapons, and they circle one another looking for a momentary weakness to land a decisive blow.