Shloka 68
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
व्याकुले समपद्येतां वर्षासु सरिताविव । जैसे वर्षाकालमें दो नदियाँ एक-दूसरीके जलसे भरकर व्याकुल-सी हो उठती हैं, उसी प्रकार आपसकी मार खाती हुई वे दोनों सेनाएँ अत्यन्त संतप्त हो उठीं ।।
vyākule samapadyetāṁ varṣāsu saritāv iva | āviveśa tatas tīvraṁ tāvakānāṁ mahad bhayam | pāṇḍavānāṁ ca rājendra tathābhūte mahāhave ||
ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಪರಸ್ಪರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಕ್ಕಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗುವಂತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಆ ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾದವು. ನಂತರ, ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಅಂಥ ಭೀಕರ ಮಹಾಹವದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಯೋಧರಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿಯೂ ತೀವ್ರವಾದ ಮಹಾಭಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights war’s equalizing cruelty: once violence escalates, fear and anguish seize both sides alike. It implicitly warns that adharma-driven conflict does not preserve security for ‘one’s own’—it spreads suffering across all combatants.
Sañjaya describes the battle’s intensity: the two armies clash so violently that they resemble two rain-swollen rivers colliding in turbulence. As the fight becomes dreadful, a powerful fear grips both the Kaurava and Pāṇḍava warriors.