Adhyaya 88
Droṇa Interdicts Sātyaki; Sātyaki’s Breakthrough and Duel with Kṛtavarmā (द्रोण-निवारणम्, सात्यकि-प्रवेशः, कृतवर्म-युद्धम्)
Upa-parva: Sātyaki–Droṇa–Kṛtavarmā Saṅgrāma (Battle Episode within Droṇa-parva)
Saṃjaya reports that as Yuyudhāna (Sātyaki) advances with aggressive momentum, Yudhiṣṭhira follows behind, intent on reaching Droṇa’s position and maintaining pressure on the Kaurava command. Sātyaki’s assault fractures the opposing formation, producing a vivid catalogue of battlefield disarray—disabled chariots, fallen standards, and scattered armor—used as an index of tactical rupture rather than mere spectacle. Droṇa then directly blocks Sātyaki and wounds him with precise arrows; Sātyaki answers with concentrated volleys, striking Droṇa’s charioteer, horses, and banner, while Droṇa verbally accuses him of evasion. Sātyaki replies that he proceeds on Dharmarāja’s instruction to follow Arjuna’s path, then accelerates through interlinked Kaurava divisions (Avanti, Dākṣiṇātya, Bāhlika) toward Karṇa’s sector. Droṇa pursues, but as Sātyaki penetrates deeper, Kṛtavarmā contains him; they exchange high-intensity missile sequences. Sātyaki ultimately severs Kṛtavarmā’s charioteer’s head, causing momentary loss of control in Kṛtavarmā’s team, after which Kṛtavarmā stabilizes the horses himself and resumes the engagement, while Sātyaki continues the mission-driven advance into the Kāmbhoja contingent.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के विलाप के बीच संजय कठोर उपालम्भ के साथ प्रवेश करते हैं—जो हो चुका, उस पर अब शोक का पुल बाँधना व्यर्थ है। → संजय धृतराष्ट्र को उसके पुराने निर्णयों की ओर लौटाते हैं: यदि जुए के समय युधिष्ठिर को रोका होता, यदि पुत्रों को सत्पथ पर स्थापित किया होता, यदि राजधर्म का पालन किया होता—तो आज यह व्यसन न आता। यह स्मरण-प्रहार धृतराष्ट्र के अपराधबोध और भय को तीव्र करता है। → संजय निर्णायक वाक्य में ‘कृतान्त’ (काल/विधि) के अनतिक्रमणीय विधान को सामने रखते हैं—भाग्य और कर्म-फल की यह धारा अब रोकी नहीं जा सकती; साथ ही चेतावनी देते हैं कि पाण्डव, पाञ्चाल, वृष्णि और अन्य नरेश धृतराष्ट्र की बुद्धि-विपर्यय का फल प्रत्यक्ष देखेंगे। → संजय शोक-निवारण का मार्ग बताते हैं: विलाप निष्फल है; राजन् को धैर्य, धर्म और यथार्थ-बोध अपनाना चाहिए—क्योंकि अब युद्ध का संकट पाण्डव-पराक्रम के सामने अत्यन्त घोर हो चला है। → संजय ‘कौरवों और पाण्डवों के बीच परमसंकट युद्ध’ का तत्त्वतः वृत्तान्त सुनाने की भूमिका बाँधते हैं—आगे के वर्णन में रणभूमि का निर्णायक मोड़ प्रतीक्षित है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ५५ “लोक हैं।) ऑपन-आ प्रात बछ। अं काज षडशीतितमोब< ध्याय: संजयका धृतराष्ट्रको उपालम्भ संजय उवाच हन्त ते सम्प्रवक्ष्यामि सर्व प्रत्यक्षदर्शिवान् । शुश्रूषस्व स्थिरो भूत्वा तव ह्पनयो महान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಈಗ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸ್ಥಿರಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಮಹಾ ಅನ್ಯಾಯವೇ ಕಾರಣ.
Verse 2
गतोदके सेतुबन्धो यादृक् तादृगयं तव । विलापो निष्फलो राजन् मा शुचो भरतर्षभ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನೇ! ನೀರು ಒಣಗಿದ ಮೇಲೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಹೇಗೆ ವ್ಯರ್ಥವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ವಿಲಾಪವೂ ನಿಷ್ಫಲ. ಭರತವೃಷಭಾ, ಶೋಕಿಸಬೇಡಿ.
Verse 3
अनतिक्रमणीयो<यं कृतान्तस्याद्भुतो विधि: । मा शुचो भरतश्रेष्ठ दिष्टमेतत् पुरातनम्,कालके इस अद्भुत विधानका उल्लंघन करना असम्भव है। भरतभूषण! शोक त्याग दीजिये। यह सब पुरातन प्रारब्धका फल है
ಕೃತಾಂತನ (ಮರಣ/ನಿಯತಿ) ಈ ಅದ್ಭುತ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ, ಶೋಕವನ್ನು ಬಿಡು; ಇದು ಪುರಾತನವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ದೈವಫಲ.
Verse 4
यदि त्वं हि पुरा द्यूतात् कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । निवर्तयेथा: पुत्रांश्व न त्वां व्यसनमात्रजेत्,यदि आप कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर तथा अपने पुत्रोंको पहले ही जूएसे रोक देते तो आपपर यह संकट नहीं आता
ನೀನು ಹಿಂದೆಯೇ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಜೂಜಿನಿಂದ ತಡೆದು, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿಪತ್ತು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
युद्धकाले पुन: प्राप्ते तदैव भवता यदि । निवर्तिता: स्यु: संरब्धा न त्वां व्यसनमाव्रजेत्
ಯುದ್ಧಕಾಲವು ಮತ್ತೆ ಬಂದಾಗ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀವು ಆ ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟರನ್ನು ತಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿಪತ್ತು ನಿಮಗೆ ಸಂಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 6
फिर जब युद्धका अवसर आया, उसी समय यदि आपने क्रोधमें भरे हुए अपने पुत्रोंको बलपूर्वक रोक दिया होता तो आपपर यह संकट नहीं आ सकता था ।।
ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನೀವು ಕುರುಗಳಿಗೆ ‘ಈ ಅವಿಧೇಯ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿಪತ್ತು ನಿಮಗೆ ಸಂಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಸಂಕಟವು, ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಪುತ್ರರನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾದ ಫಲವೇ.
Verse 7
तत् ते बुद्धिव्यभीचारमुपलप्स्यन्ति पाण्डवा: । पज्चाला वृष्णय: सर्वे ये चान्येडपि नराधिपा:,आपकी बुद्धिके वैपरीत्यका फल पाण्डव, पांचाल, समस्त वृष्णिवंशी तथा अन्य जो- जो नरेश हैं, वे सभी भोगेंगे
ಪಾಂಡವರು ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಯ ಈ ವಿಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವರು; ಪಾಂಚಾಲರು, ಎಲ್ಲಾ ವೃಷ್ಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಜಾಧಿರಾಜರೂ—ಆ ತಪ್ಪು ನೀತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
स कृत्वा पितृकर्म त्वं पुत्र संस्थाप्य सत्पथे । वर्तेथा यदि धर्मेण न त्वां व्यसनमात्रजेत्
ನೀವು ಪಿತೃಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪುತ್ರನನ್ನು ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿಪತ್ತು ನಿಮಗೆ ಸಂಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 9
त्वं तु प्राज्ञतमो लोके हित्वा धर्म सनातनम् | दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्चवान्वगा मतम्
ನೀವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಜ್ಞನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದುರ್ಯೋಧನ, ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಶಕುನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೀರಿ.
Verse 10
तत् तं विलपितं सर्व मया राजन् निशामितम् । अर्थ निविशमानस्य विषमिश्र॑ यथा मधु
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಲಾಪವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ವಿಷಮಿಶ್ರಿತ ಜೇನಿನಂತಿದೆ—ಹೊರಗೆ ಸಿಹಿ, ಒಳಗೆ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೆನೆದದ್ದು; ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಘಾತಕ.
Verse 11
नामन्यत तदा कृष्णो राजानं पाण्डवं पुरा । न भीष्म नैव च द्रोणं यथा त्वां मन्यतेडच्युत:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದೆ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವ ರಾಜನನ್ನಾಗಲಿ, ಭೀಷ್ಮನನ್ನಾಗಲಿ, ದ್ರೋಣನನ್ನಾಗಲಿ—ಅಚ್ಯುತನು ಈಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಮಾನಿಸುವಷ್ಟು ಮಾನಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
अजानातू स यदा तु त्वां राजधर्मादधश्ष्युतम् । तदाप्रभृति कृष्णस्त्वां न तथा बहु मन्यते
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆದರೆ ನೀನು ರಾಜಧರ್ಮದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ತಿಳಿದಾಗಿನಿಂದ, ಕೃಷ್ಣನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 13
परुषाण्युच्यमानांश्व यथा पार्थनुपेक्षसे । तस्यानुबन्ध: प्राप्तस्त्वां पुत्राणां राज्यकामुक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುತ್ರರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾರಾಜನೇ! ಕುಂತೀಪುತ್ರರಿಗೆ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನೀನು ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ; ಆ ಅನ್ಯಾಯದ ಫಲವೇ ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.
Verse 14
पितृपैतामहं राज्यमपवृत्तं तदानघ । अथ पार्थरजितां कृत्स्नां पृथिवीं प्रत्यपद्यथा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಷ್ಕಳಂಕ ರಾಜನೇ! ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಪಿತೃ-ಪೈತಾಮಹಿಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ; ನಂತರ ಪೃಥಾಪುತ್ರರು ಜಯಿಸಿದ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ.
Verse 15
पाण्डुना निर्जितं राज्यं कौरवाणां यशस्तथा । ततश्चाप्यधिकं भूय: पाण्डवैर्धर्मचारिभि:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ಪಾಂಡು ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಕೌರವರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾದ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ ಆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನೂ ಸುಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.
Verse 16
तेषां तत् तादृशं कर्म त्वामासाद्य सुनिष्फलम् | यत् पित्र्याद् भ्रंशिता राज्यात् त्वयेहामिषगृद्धिना
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರ ಅಂಥ ಕಾರ್ಯವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಾಭಲೋಭದಿಂದ ನೀನು ಅವರನ್ನು ಪೈತೃಕ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿಸಿ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 17
परंतु उनका वैसा महान् कर्म भी आपको पाकर अत्यन्त निष्फल हो गया; क्योंकि आपने राज्यके लोभमें पड़कर उन्हें अपने पैतृक राज्यसे भी वंचित कर दिया ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರ ಮಹಾನ್ ವೀರಕರ್ಮವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯಲೋಭದಿಂದ ನೀನು ಅವರನ್ನು ಪೈತೃಕ ರಾಜ್ಯದಿಂದಲೂ ವಂಚಿಸಿದ್ದೀ. ಇನ್ನು ಈಗ, ಓ ರಾಜನೇ! ಯುದ್ಧಕಾಲ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ನೀನು ಪುತ್ರರ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಗರ್ಹಿಸುವುದು—ಇಂದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ, ಓ ನರಾಧಿಪ.
Verse 18
न हि रक्षन्ति राजानो युध्यन्तो जीवितं रणे । चमूं विगाहा पार्थानां युध्यन्ते क्षत्रियर्षभा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಕ್ಷತ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠರು ಪಾಂಡವರ ಸೇನಾವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಳನುಗ್ಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 19
यां तु कृष्णार्जुनौ सेनां यां सात्यकिवृकोदरौ । रक्षेरन् को नु तां युध्येच्चमूमन्यत्र कौरवै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ರಕ್ಷಿಸುವ ಆ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೌರವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನಾರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಲ್ಲರು?
Verse 20
येषां योद्धा गुडाकेशो येषां मन्त्री जनार्दन: । येषां च सात्यकिर्योद्धा येषां योद्धा वृकोदर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರ ಯೋಧನು ಗುಡಾಕೇಶ (ಅರ್ಜುನ), ಯಾರ ಮಂತ್ರಿಯು ಜನಾರ್ದನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ), ಮತ್ತು ಯಾರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಹಾಗೂ ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ಎಂಬ ಮಹಾವೀರರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವರೋ—ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಮರ್ಥ್ಯಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಯಾವ ಧನುರ್ಧರನು ಧೈರ್ಯ ತಾಳಬಲ್ಲನು? ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರಾಜರು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ।
Verse 21
को हि तान् विषहेद् योद्धूं मर्त्यधर्मा धनुर्धर: । अन्यत्र कौरवेयेभ्यो ये वा तेषां पदानुगा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮರ್ಥ್ಯಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಯಾವ ಧನುರ್ಧರನು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲನು? ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ।
Verse 22
यावत् तु शक््यते कर्तुमन्तरजैर्जनाधिपै: । क्षत्रधर्मरतै: शूरैस्तावत् कुर्वन्ति कौरवा:,अवसरको जाननेवाले, क्षत्रिय-धर्मपरायण, शूरवीर राजालोग जितना कर सकते हैं, कौरवपक्षी नरेश उतना पराक्रम करते हैं
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎಷ್ಟು ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಒಂದೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಶೂರ ರಾಜರು—ಕೌರವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಸಮಯಾವಕಾಶವನ್ನು ಅರಿತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 23
यथा तु पुरुषव्याघ्रैर्युद्धं परमसंकटम् । कुरूणां पाण्डवै: सार्ध तत् सर्व शृणु तत्त्वतः,पुरुषसिंह पाण्डवोंके साथ कौरवोंका जिस प्रकार अत्यन्त संकटपूर्ण युद्ध हुआ है, वह सब आप ठीक-ठीक सुनिये
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ! ಕುರುಗಳು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕಟಕರ ಯುದ್ಧವು ಹೇಗೆ ನಡೆದಿತ್ತೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವದಿಂದ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು।
Verse 85
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें धृतराष्ट्रवाक्यविषयक पचासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರವಾಕ್ಯವಿಷಯಕ ಎಂಭತ್ತೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 86
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संजयवाक्ये षडशीतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संजयवाक्यविषयक छियासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂಭತ್ತಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a warrior should prioritize deference to a revered authority (Droṇa’s challenge and accusation) or adhere to a mission assigned by legitimate command (Yudhiṣṭhira’s directive to follow Arjuna’s route).
The chapter illustrates that dharma in applied contexts often appears as competing obligations; clarity of mandate, disciplined execution, and accountability for consequences are portrayed as essential to ethical action under pressure.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s significance is structural—mapping how speech, intention, and tactical sequencing produce cascading outcomes within the war narrative.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.