Adhyaya 53
Droṇa-parva Adhyāya 53: Arjuna’s Jayadratha-vadha Pratijñā and Droṇa’s Protective Vyūha (शकटा-पद्म व्यूहः)
Upa-parva: Jayadratha-vadha Pratijñā (Oath and Counter-Strategy Episode)
Saṃjaya reports that after Arjuna’s vow to kill Jayadratha, Kṛṣṇa (Vāsudeva) cautions that the pledge was made without prior consultation and could invite public ridicule if unfulfilled. Scouts placed in the Kaurava camp confirm that Arjuna’s proclamation—accompanied by loud signals—has alarmed the Kauravas and Jayadratha’s party, who anticipate a next-day assault driven by grief and anger. Jayadratha, distressed, addresses Duryodhana in council: he asserts that even gods and other beings cannot easily overturn Arjuna’s vow, and requests robust battlefield protection or permission to withdraw. He evaluates Arjuna’s prowess with Kṛṣṇa’s support as overwhelming, citing prior feats and the potential to defeat even cosmic opponents. In response, a defensive plan is articulated: Droṇa organizes a formation described as a śakaṭa and padma-based vyūha, placing Jayadratha at the central ‘karnikā’ (core) within a needle-loop (sūcīpāśa), guarded by elite warriors—Karna, Bhūriśravā, Aśvatthāman (Drauṇi), Vṛṣasena, Kṛpa, and the Madra king. Arjuna replies with categorical confidence: he will breach the enemy’s front, neutralize defenders’ astras with his own, and accomplish Jayadratha’s death, framing the vow as truth-bound and non-negotiable. The chapter closes with Arjuna instructing Kṛṣṇa to ready the chariot for dawn, emphasizing the magnitude of the undertaken task.
Chapter Arc: अभिमन्यु-वध के युद्ध-कोलाहल के बीच कथा अचानक आदिकाल की ओर मुड़ती है—जहाँ ब्रह्मा देखते हैं कि रुद्र के क्रोध से प्रजाएँ फिर-फिर दग्ध हो रही हैं, और सृष्टि का संतुलन टूटने को है। → ब्रह्मा रुद्र से कहते हैं कि संहार उनकी इच्छा नहीं; वे पृथ्वी-हित के लिए सृष्टि-धर्म निभाना चाहते हैं, पर क्रोध की ज्वाला बढ़ती जाती है। रुद्र भी पितामह से विनती करते हैं कि स्थावर-जंगम का विनाश रोका जाए। इसी तनाव में ब्रह्मा ‘लोककृत्’ के रूप में अपनी नियुक्ति का स्मरण कराते हैं—यदि संतान-परंपरा नष्ट हुई तो समस्त प्राणियों का अभाव हो जाएगा। → ब्रह्मा संहार-प्रवृत्ति को एक रूप देकर ‘मृत्यु’ का विधान करते हैं—क्रोध से उत्पन्न, कृष्ण-रक्तवर्ण, तप्ताभूषण, उग्र नेत्रों वाली शक्ति को नियुक्त करते हैं कि वह नियोग से प्रजा-संहार करे; पर यह नियुक्ति स्वयं करुणा और भय का शिखर बन जाती है, क्योंकि ‘मृत्यु’ (देवी) इस आदेश को सुनकर अत्यन्त चिंतित होकर फूट-फूटकर रो पड़ती है। → ब्रह्मा का उद्देश्य स्पष्ट होता है—अराजक संहार नहीं, बल्कि नियमबद्ध, सीमित और लोक-व्यवस्था के अनुकूल ‘मृत्यु-धर्म’ ताकि सृष्टि चलती रहे और प्रजाएँ पूर्णतः उत्सन्न न हों। रुद्र का उग्र संहार-वेग भी इस विधान से एक मर्यादा में बँधता है। → मृत्यु के आँसुओं के साथ प्रश्न हवा में रह जाता है—क्या वह करुणा के रहते भी संहार-नियोग स्वीकार करेगी, और यह विधान आगे मनुष्यों के युद्ध-भाग्य में कैसे उतर आएगा?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें बावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५२ ॥। प्याज बछ। -ज्:डि त्रिपञज्चाशत्तमोड्ध्याय: शंकर और ब्रह्माका संवाद
ಸ್ಥಾಣು (ರುದ್ರ) ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭೋ, ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ನೀವೇ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಾನಾವಿಧ ಭೂತಸಮೂಹಗಳನ್ನು ನೀವೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ್ದೀರಿ.
Verse 2
तास्तवेह पुनः: क्रोधात् प्रजा दहान्ति सर्वश: । ता दृष्टत्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन् प्रभो
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ನಿನ್ನದೇ ಆ ಪ್ರಜೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವರನ್ನು ಹಾಗೆ ಕಂಡು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ತುಂಬಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಭಗವನ್, ಓ ಪ್ರಭೋ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸು.
Verse 3
ब्रह्मोवाच संहर्तु न च मे काम एतदेवं भवेदिति । पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ರುದ್ರಾ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಹಾರವಾಗಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಹಿತವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಾಗಲೇ ನನ್ನೊಳಗೆ ಕ್ರೋಧ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
Verse 4
इयं हि मां सहा देवी भारार्ता समचूचुदत् । संहारार्थ महादेव भारेणाभिहता सती,महादेव! इस पृथ्वीदेवीने भारसे पीड़ित होकर मुझे जगतके संहारके लिये प्रेरित किया था। यह सती-साध्वी देवी महान् भारसे दबी हुई थी
ಮಹಾದೇವಾ! ಈ ಭೂಮಿದೇವಿ ಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಹಾರದ ಕಡೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಳು. ಸತೀ-ಸಾಧ್ವಿಯಾದ ಆಕೆ ಆ ಭಾರದಿಂದ ನಲುಗಿ, ಭಾರನಿವಾರಣದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು.
Verse 5
ततो<हं नाधिगच्छामि तथा बहुविधं तदा । संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत्
ಆಗ ನಾನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರೂ, ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಈ ಅನಂತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುವ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ನನಗೆ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಉಪಾಯ ಸಿಗದೆ ಕ್ರೋಧವು ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.
Verse 6
रुद्र उ्वाच संहारार्थ प्रसीदस्व मा रुषो वसुधाधिप । मा प्रजा: स्थावराश्नैव जंगमाश्न व्यनीनश:
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಸುದಾಧಿಪ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಸಂಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೋಪಿಸಬೇಡ. ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಡ.
Verse 7
रुद्रने कहा--वसुधाके स्वामी पितामह! आप रोष न कीजिये। जगतका संहार बंद करनेके लिये प्रसन्न होइये। इन स्थावर-जंगम प्राणियोंका विनाश न कीजिये ।।
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಸುದಾಧಿಪ ಪಿತಾಮಹ! ಕೋಪಿಸಬೇಡ; ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಹಾರವನ್ನು ತಡೆ. ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಡ. ಭಗವನ್! ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ—ಬರುವದು, ಕಳೆದದು, ಮತ್ತು ಈಗ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವದು.
Verse 8
भगवन् क्रोधसंदीप्त: क्रोधादग्निमवासृजत् । स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्न सरितस्तथा
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭು! ನೀವು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದೀಪ್ತನಾಗಿ ಕ್ರೋಧಜನ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಆ ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳನ್ನು, ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನದಿಗಳನ್ನೂ ದಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
Verse 9
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वाश्विव तृपोलपान् । स्थावरं जड़मं चैव नि:शेषं कुरुते जगत्
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಅಗ್ನಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೆರೆ-ಕುಂಡಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಹುಲ್ಲು, ಬಳ್ಳಿ, ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸದು.
Verse 10
तदेतद् भस्मसाद्धूतं जगत् स्थावरजज्भमम् प्रसीद भगवन् स त्वं रोषो न स्याद् वरो मम
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಭಗವನ್! ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ; ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರೋಷ ಉಳಿಯದಿರಲಿ—ಇದೇ ನನ್ನ ವರ.
Verse 11
सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन । तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम्
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಾ! ನಿಮ್ಮಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೇಜಸ್ಸು—ಈ ರೋಷ—ಜಗತ್ಸಂಹಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಲಿ.
Verse 12
तत् पश्य देव सुभृशं प्रजानां हितकाम्यया । यथेमे प्राणिन: सर्वे निवर्तेरंस्तथा कुरु
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭು! ಪ್ರಜ들의 ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಈ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿರಿ; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿನಾಶದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ.
Verse 13
अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजनना: प्रजा: । आदिदेव नियुक्तो5स्मि त्वया लोकेषु लोककृत्
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಇದು ಹೀಗಿರದೆ ಹೋದರೆ, ಜನಕರಹಿತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವಹೀನರಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವರು. ಹೇ ಲೋಕಕರ್ತ, ಆದಿದೇವ! ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 14
संतानोंका नाश हो जानेसे इस जगत्के सम्पूर्ण प्राणियोंका अभाव न हो जाय। आदिदेव! आपने सम्पूर्ण लोकोंमें मुझे लोकस्रष्टाके पदपर नियुक्त किया है ।।
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಜಗನ್ನಾಥ! ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಾಶವಾಗದಿರಲಿ. ನೀನು ಸದಾ ಕೃಪಾಭಿಮುಖನಾದ ದೇವ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಸಂತಾನಪರಂಪರೆ ಕಡಿದುಹೋಗಬಾರದು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಿದೇವ! ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 15
नारद उवाच श्रुत्वा हि वचन देव: प्रजानां हितकारणे | तेज: संधारयामास पुनरेवान्तरात्मनि
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಜಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ದಹಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸು—ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಪವನ್ನು—ನಿಗ್ರಹಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲೇ ಧರಿಸಿದನು.
Verse 16
ततोअग्निमुपसंहत्य भगवॉललोकसत्कृत: । प्रवृत्त च निवृत्तं च कथयामास वै प्रभु:
ಆಮೇಲೆ ಲೋಕಸತ್ಕೃತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರಭು-ಆಚಾರ್ಯನು ಮಾನವರಿಗೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿ (ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಕರ್ಮ) ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ (ವೈರಾಗ್ಯಜನ್ಯ ಜ್ಞಾನ) ಎಂಬ ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.
Verse 17
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा । प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्यो नारी महात्मन:
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ರೋಷಜನ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನ ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಂತೆ ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಅಚಾನಕ್ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಭಯಂಕರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತಳಾಗಿ, ಕಪ್ಪು-ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವಳಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳ ನಾಲಿಗೆ, ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ಕాంతಿಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ತಪ್ತ ಸ್ವರ್ಣದ ಕುಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅವಳು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಳು.
Verse 18
कृष्णरक्ता तथा पिड़्रक्तजिद्दास्यलोचना । कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು; ಅವಳ ನಾಲಿಗೆ, ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ವರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ತಪ್ತಸುವರ್ಣದ ಜೋಡಿ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅವಳು ಶೋಭಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳ ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳೂ ದಹಿಸುವಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 19
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता । स्मयमाना च सावेक्ष्य देवी विश्वेश्वरावुभी
ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಂತಳು. ದೇವಿ ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿದಳು.
Verse 20
तामाहूय तदा देवो लोकादिनिधनेश्वर: । (उक्तवान् मधुरं वाक््यं सान्त्वयित्वा पुन: पुनः ।) मृत्यो इति महीपाल जहि चेमा: प्रजा इति
ಆಗ ಲೋಕಗಳ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳನ್ನು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿತು. ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ—“ಓ ಮೃತ್ಯು!” ಎಂದು ಕರೆದು, ಓ ಮಹೀಪಾಲ, “ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸು” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.
Verse 21
| ८22 4१; “4 + ३] ॥। 25. ६८22 9 ऐ 2 «95 ५ का] ९ प्र चक्र, प्र ॥727.।॥ 5 ्श फट ५ “2-- न. १:22. _ त्वं हि संहारबुद्धाथ प्रादुर्भूता रुषो मम । तस्मात् संहर सर्वास्त्वं प्रजाः:सजडपण्डिता:
ನೀನು ನನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸಂಹಾರಬುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಢರಾಗಲಿ ಪಂಡಿತರಾಗಲಿ—ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ—ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.
Verse 22
एवमुक्ता तु सा तेन मृत्यु: कमललोचना
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಕಮಲನಯನಿಯಾದ ಮೃತ್ಯು (ದೇವಿ) …
Verse 23
पाणिशथ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामह: । सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत् तदा
ಆಗ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳ ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದು ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 53
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि मृत्युकथने त्रिपज्चाशत्तमो5ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಭಿಮನ್ಯುವಧಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಮೃತ್ಯುಕಥನ ಪ್ರಸಂಗದ ಐವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 213
मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो हुवाप्स्यसि । 'देवि! तू संहारबुद्धिसे मेरे रोषद्वारा प्रकट हुई है
ನನ್ನ ಈ ನಿಯೋಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ನಂತರ ನೀನು ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಓ ದೇವಿ! ನೀನು ನನ್ನ ಕೋಪದಿಂದ ಸಂಹಾರಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂರ್ಖರಾಗಲಿ ಪಂಡಿತರಾಗಲಿ—ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು; ಇದರಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ ದೊರೆಯುವುದು.
Verse 226
दध्यौ चात्यर्थमबला प्ररुरोद च सुस्वरम् । ब्रह्माजीके ऐसा कहनेपर वह मृत्युनामवाली कमललोचना अबला अत्यन्त चिन्तामग्न हो गयी और फूट-फूटकर रोने लगी
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಮಲಲೋಚನೆ ‘ಮೃತ್ಯು’ ಎಂಬ ನಾಮಧಾರಿಣಿಯಾದ ಆ ಅಬಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಳು; ಬಳಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕರುಣಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅತ್ತಳು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is the ethics of a public, time-bound vow: Arjuna’s pratijñā creates a duty to succeed despite amplified risk, while Kṛṣṇa highlights the reputational and social consequences of failure, turning personal resolve into a collective moral and political stake.
The chapter presents vows and truth-claims as binding forces that shape action and perception; it also underscores the necessity of counsel, intelligence, and preparation when dharma is pursued through high-stakes commitments.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary is implicit in the narrative logic: understanding the chapter clarifies how oath-bound speech (satya/pratijñā) functions as a causal driver in the epic’s ethics and war strategy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.