Shloka 16
अभिमन्युवधः
Abhimanyu’s Fall and the Battlefield Aftermath
सूर्यभासं च पज्चैतान् हत्वा विव्याध सौबलम् | त॑ सौबलस्त्रिभिविंद्ध्वा दुर्योधनमथाब्रवीत्,तत्पश्चात् शत्रुंजय, चन्द्रकेतु, मेघवेग, सुवर्चा और सूर्यभास--इन पाँच वीरोंको मारकर अभिमन्युने सुबलपुत्र शकुनिको भी घायल कर दिया। तब शकुनिने भी तीन बाणोंसे अभिमन्युको घायल करके दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--
sūryabhāsaṃ ca pañcaitān hatvā vivyādha saubalam | taṃ saubalas tribhir viddhvā duryodhanam athābravīt |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಸೂರ್ಯಭಾಸನೊಡನೆ ಆ ಐದು ಜನರನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅಭಿಮನ್ಯು ಸೌಬಲನನ್ನು (ಶಕುನಿ) ಕೂಡ ಭೇದಿಸಿದನು. ಆಗ ಸೌಬಲನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯು ರಣಭೂಮಿಯ ನಿರ್ದಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—ಗಾಯದ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಗಾಯ, ಗಾಯದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ತಂತ್ರವಾಕ್ಯ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the battlefield ethic of immediate reciprocation: injury invites counter-injury, and tactical counsel follows action. It implicitly warns how war compresses moral space—valor and retaliation dominate, while speech becomes an instrument of strategy rather than reflection.
Abhimanyu kills five named warriors and then wounds Śakuni (Saubala). Śakuni retaliates by striking Abhimanyu with three arrows and then turns to speak to Duryodhana, setting up the next tactical response by the Kaurava side.