Adhyaya 130
Rātri-yuddhe Droṇasya prahāraḥ — Bhīmasenasya dhārtarāṣṭra-śūrānām nigrahaḥ (Night Battle: Droṇa’s Assault and Bhīma’s Suppression of Dhārtarāṣṭra Warriors)
Upa-parva: Rātri-yuddha (Night-Combat) Episode under Droṇa’s Command
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about the Kuru response when a formidable adversary entered the fray after earlier pivotal deaths, asking who advanced, who followed, and how decisions were formed amid night conditions. Sañjaya describes a harsh night engagement: the Pāṇḍavas and allies surge toward Droṇa, who repels them with rapid arrows, sending multiple fighters to death. A duel sequence follows where Śibi attacks Droṇa, briefly disrupts his chariot team, and is then decisively neutralized by Droṇa. The focus then shifts to Bhīma’s engagements: a Kalinga prince attacks Bhīma; Bhīma counters with close-range force, causing severe disarray. Karṇa and associated warriors attempt to check Bhīma with heavy missiles; Bhīma continues by disabling chariots and subduing Dhārtarāṣṭra princes (notably Durmada and Duṣkarṇa), producing panic and flight among surrounding rulers. The chapter closes with allied commendation of Bhīma and a grim depiction of the night battlefield’s terror and disorder.
Chapter Arc: रथसेना को चीरकर आगे बढ़े भीमसेन को रोकने के लिए आचार्य द्रोण हँसते-हँसते बाण-वर्षा आरम्भ करते हैं—मानो गुरु का कौशल स्वयं रणभूमि पर गरज उठा हो। → द्रोण के धनुष से छूटे शर-समूहों को ‘पीते हुए-से’ भीम वेग से आगे बढ़ते हैं, पर दुर्योधन के प्रेरित अनेक महाधनुर्धर नरेश चारों ओर से घेर लेते हैं। द्रोण के तीक्ष्ण बाणों से सैकड़ों-हजारों वीर कटने लगते हैं; भीम का आवेग और कौरव-पक्ष की संगठित रोक—दोनों एक साथ चढ़ते हैं। → रण में द्रोण की बाण-वृष्टि के बीच भीम का उन्मत्त गर्जन और उसके प्रत्युत्तर में धर्मराज युधिष्ठिर का मन-ही-मन धैर्यपूर्ण, मुस्कराता हुआ संकल्प—युद्ध की बाहरी हिंसा के भीतर नेतृत्व की आंतरिक स्थिरता का टकराव चरम पर पहुँचता है। साथ ही अर्जुन के जीवित होने और उसके पूर्व-पराक्रम (कालकेयों के संहार) का स्मरण सैनिकों के मन में निर्णायक आशा/भय जगाता है। → अध्याय का स्वर निर्णायक निष्कर्ष से अधिक ‘रण-स्थिति का लेखा’ बनता है: द्रोण की रोक, भीम की धृष्टता, और पाण्डव-पक्ष में अर्जुन के जीवित होने से उपजी आश्वस्ति—इन तीनों के बीच युद्ध का संतुलन क्षणिक रूप से थमता नहीं, बल्कि और कसता है। जयद्रथ-वध की प्रतिज्ञा की छाया भी कथा को अगले चरण की ओर धकेलती है। → क्या अर्जुन के हाथों जयद्रथ का वध देखकर दुर्योधन का मन टूटेगा और वह संधि की ओर झुकेगा—या प्रतिशोध में युद्ध और उग्र होगा?
Shlokas
Verse 1
संजय कहते हैं--महाराज! रथसेनाको पार करके आये हुए पाण्डुनन्दन भीमसेनको युद्धमें रोकनेकी इच्छासे आचार्य द्रोणने हँसते-हँसते उनपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ, ರಥಸೇನೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದ ಪಾಂಡುನಂದನ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ನಗುನಗುತ್ತಾ ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 2
पिबन्निव शरौघांस्तान् द्रोणचापपरिच्युतान् । सो<भ्यद्रवत सोदर्यान् मोहयन् बलमायया
ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಆ ದಟ್ಟ ಬಾಣಮಳೆಯನ್ನು যেন ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭೀಮಸೇನನು, ತನ್ನ ಬಲದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕೌರವ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 3
त॑ मृथे वेगमास्थाय नृपा: परमधन्विन: । चोदितास्तव पुत्रैश्न सर्वत: पर्यवारयन्
ಆಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವೇಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಅನೇಕ ಪರಮಧನುರ್ಧರ ರಾಜರು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರೆದರು।
Verse 4
स तैस्तु संवृतो भीम: प्रहसन्निव भारत । उद्यच्छन् स गदां तेभ्य: सुघोरां सिंहवन्नदन् | अवासृजच्च वेगेन शत्रुपक्षविनाशिनीम्
ಭಾರತನಂದನನೇ! ಅವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಭೀಮನು ನಗುವಂತೆಯೇ, ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾದ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿ, ಶತ್ರುಪಕ್ಷವಿನಾಶಿನಿಯಾದ ಆ ಗದೆಯನ್ನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಆ ರಾಜರ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು।
Verse 5
इन्द्राशनिरिवेन्द्रेण प्रविद्धा संहतात्मना । प्रामथ्नात् सा महाराज सैनिकांस्तव संयुगे
ಮಹಾರಾಜನೇ! ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾದ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವಂತೆ, ಭೀಮಸೇನನು ಎಸೆದ ಆ ಗದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಮಾಡಿತು।
Verse 6
घोषेण महता राजन् पूरयन्तीव मेदिनीम् | ज्वलन्ती तेजसा भीमा त्रासयामास ते सुतान्,राजन! तेजसे प्रज्वलित होनेवाली उस भयंकर गदाने अपने महान् घोषसे इस पृथ्वीको परिपूर्ण करके आपके पुत्रोंको भयभीत कर दिया
ರಾಜನೇ! ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭೀಕರ ಗದೆ ತನ್ನ ಮಹಾಘೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ತುಂಬಿದಂತೆ ಮಾಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿತು।
Verse 7
तां पतन्तीं महावेगां दृष्टवा तेजो$भिसंवृताम् । प्राद्रवंस्तावका: सर्वे नदन््तो भैरवान् रवान्,उस महावेगशालिनी तेजस्विनी गदाको गिरती देख आपके समस्त सैनिक घोर स्वरमें आर्तनाद करते हुए वहाँसे भाग गये
ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆ ಗದೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರು ಭಯಾನಕ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದರು।
Verse 8
तं च शब्दमसहां वै तस्या: संलक्ष्य मारिष । प्रापतन्मनुजास्तत्र रथेभ्यो रथिनस्तदा,माननीय नरेश! उस गदाके असहा शब्दको सुनकर उस समय कितने ही रथी मानव अपने रथोंसे नीचे गिर पड़े
ಮಾರಿಷ! ಅವಳ (ಗದೆ) ಆ ಅಸಹ್ಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುರುತಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಥಯೋಧರು ತಮ್ಮ ರಥಗಳಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು.
Verse 9
ते हन्यमाना भीमेन गदाहस्तेन तावका: । प्राद्रवन्त रणे भीता व्याप्रप्राता मृगा इव,रणभूमिमें गदाधारी भीमके द्वारा मारे जानेवाले आपके सैनिक व्याप्रोंके सूँघे हुए मृगोंके समान भयभीत होकर भाग निकले
ಗದಾಹಸ್ತನಾದ ಭೀಮನಿಂದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಿಮ್ಮ ಸೈನಿಕರು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಯದಿಂದ, ಹುಲಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ಜಿಂಕೆಗಳಂತೆ ಓಡಿ ಹೋದರು.
Verse 10
स तान् विद्राव्य कौन्तेय: संख्येअमित्रान् दुरासदान् | सुपर्ण इव वेगेन पक्षिराडत्यगाच्चमूम्,कुन्तीकुमार भीमसेन युद्धस्थलमें उन दुर्जय शत्रुओंको भगाकर पक्षिराज गरुडके समान वेगसे उस सेनाको लाँघ गये
ಕೌಂತೇಯನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ದುರಾಸದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಸುಪರ್ಣ (ಗರುಡ)ನಂತೆ ವೇಗದಿಂದ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ದಾಟಿಹೋದನು.
Verse 11
तथा तु विप्रकुर्वाणं रथयूथपयूथपम् । भारद्वाजो महाराज भीमसेनं समभ्ययात्,महाराज! रथयूथपतियोंके भी यूथपति भीमसेनको इस प्रकार सेनाका संहार करते देख द्रोणाचार्य उनका सामना करनेके लिये आगे बढ़े
ಮಹಾರಾಜ! ರಥಯೂಥಪತಿಗಳಿಗೂ ಯೂಥಪತಿಯಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಹೀಗೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಾರದ್ವಾಜಪುತ್ರ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದಾದನು.
Verse 12
भीम॑ तु समरे द्रोणो वारयित्वा शरोरमिभि: | अकरोत् सहसा नादं पाण्डूनां भयमादधत्,उस समरांगणमें अपने बाणरूपी तरंगोंसे भीमसेनको रोककर आचार्य द्रोणने पाण्डवोंके मनमें भय उत्पन्न करते हुए सहसा सिंहनाद किया
ಸಮರದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣನು ಬಾಣಗಳ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೀಮನನ್ನು ತಡೆದು, ಪಾಂಡವರ ಮನಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಅಚಾನಕ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿದನು.
Verse 13
तद युद्धमासीत् सुमहद् घोरं देवासुरोपमम् | द्रोणस्प च महाराज भीमस्य च महात्मन:,महाराज! द्रोणाचार्य तथा महामनस्वी भीमसेनका वह महान युद्ध देवासुर-संग्रामके समान भयंकर था
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ, ಆ ಯುದ್ಧವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದದು, ಘೋರವಾದದು, ದೇವಾಸುರ-ಸಮರದಂತೆ ಇತ್ತು. ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಭೀಮಸೇನರ ಮುಖಾಮುಖಿ ಮಾನವಮಾಪನಕ್ಕೂ ಮೀರಿದಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 14
यदा तु विशिखैस्ती&णैद्रोणचापविनि:सृतै: । वध्यन्ते समरे वीरा: शतशो5थ सहस्रश:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ರೋಣನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಮರದಲ್ಲಿ ವೀರರು ನೂರಾರು, ನಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾಗತೊಡಗಿದಾಗ, ಯುದ್ಧಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಭಯಾನಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಭಾರೀ ಧರ್ಮಮೌಲ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.
Verse 15
ततो रथादवप्लुत्य वेगमास्थाय पाण्डव: । निमील्य नयने राजन् पदातिद्रोणमभ्ययात्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಪಾಂಡವ (ಭೀಮ) ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಇಳಿದು, ವೇಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಾಗಿ ದ್ರೋಣನತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದನು.
Verse 16
अंसे शिरो भीमसेन: करौ कृत्वोरसि स्थिरौ | वेगमास्थाय बलवान् मनो5निलगरुत्मताम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಸೇನನು ತಲೆಯನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಎದುರಾಳಿಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಬಲದಿಂದ ವೇಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು; ಅವನ ವೇಗ ಮನಸ್ಸು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಗರುಡನಂತಿತ್ತು.
Verse 17
राजन्! जब इस प्रकार द्रोणाचार्यके धनुषसे छूटे हुए पैने बाणोंद्वारा समरांगणमें सैकड़ों और हजारों वीर मारे जाने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದ್ರೋಣನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ವೀರರು ಬಲಿಯಾಗತೊಡಗಿದಾಗ, ಬಲಿಷ್ಠ ಪಾಂಡುನಂದನ ಭೀಮನು ವೇಗದಿಂದ ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಇಳಿದನು. ಅವನು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ತಲೆಯನ್ನು ಭುಜದತ್ತ ಸೆಳೆದು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಗರುಡನಂತೆಯೇ ವೇಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ಹೇಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತು ಆಟವಾಡುವಂತೆ ಮಳೆಯ ಜೋರನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಆಚಾರ್ಯನ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು.
Verse 18
स वध्यमान: समरे रथं द्रोणस्य मारिष । ईषायां पाणिना गृह प्रचिक्षेप महाबल:,आर्य! समरांगणमें बाणोंसे आहत होते हुए महाबली भीमने द्रोणाचार्यके रथके ईषादण्डको हाथसे पकड़कर समूचे रथको दूर फेंक दिया
ಆರ್ಯ! ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ರಥದ ಈಷಾದಂಡವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಥವನ್ನೇ ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆದನು.
Verse 19
द्रोणस्तु सत्वरो राजन क्षिप्तो भीमेन संयुगे । रथमन्यं समारुहा व्यूहद्वारं ययौ पुन:,राजन! उस युद्धस्थलमें भीमसेनद्वारा फेंके गये आचार्य द्रोण तुरंत ही दूसरे रथपर आरूढ़ हो पुनः व्यूहके द्वारपर जा पहुँचे
ರಾಜನೇ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಎಸೆದರೂ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಾನು ತಾನಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಪುನಃ ವ್ಯೂಹದ್ವಾರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 20
तमायान्तं तथा दृष्टवा भग्नोत्साहं गुरुं तदा । गत्वा वेगात् पुनर्भीमो धुरं गुह्रू रथस्य तु
ಆ ವೇಳೆ ಉತ್ಸಾಹಭಂಗಗೊಂಡ ಗುರು ದ್ರೋಣನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಭೀಮನು ಮತ್ತೆ ವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದು ಅವರ ರಥದ ಧುರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
Verse 21
तमप्यतिरथं भीमश्रिक्षेप भूशरोषित: । एवमष्टो रथा: क्षिप्ता भीमसेनेन लीलया
ಭೂಮಿಯವರೆಗೂ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದ ಭೀಮನು ಆ ಅತಿರಥನನ್ನೂ ಎಸೆದನು; ಹೀಗೆ ಭೀಮಸೇನನು ಲೀಲೆಯಂತೆ ಎಂಟು ರಥಗಳನ್ನು ಎಸೆದುಬಿಟ್ಟನು.
Verse 22
व्यदृश्यत निमेषेण पुन: स्वरथमास्थित: । दृश्यते तावकैर्योधैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनै:
ಆದರೆ ಕಣ್ಮಿಟುಕಿನೊಳಗೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನದೇ ರಥದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು; ನಿಮ್ಮ ಯೋಧರು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದರು.
Verse 23
तस्मिन् क्षणे तस्य यन्ता तूर्णमश्वानचोदयत् | भीमसेनस्य कौरव्य तदद्भुतमिवाभवत्,कुरुनन्दन! इसी समय भीमसेनका सारथि तुरंत ही घोड़ोंको हाँककर वहाँ ले आया। वह एक अद्भुत-सी बात थी
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಸಾರಥಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿಸಿದನು. ಓ ಕೌರವವಂಶಜನೇ, ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಅದು ಅಚ್ಚರಿಯಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 24
ततः स्वरथमास्थाय भीमसेनो महाबल: । अभ्यद्रवत वेगेन तव पुत्रस्य वाहिनीम्,तत्पश्चात् महाबली भीमसेन पुनः अपने रथपर आरूढ़ हो आपके पुत्रकी सेनापर वेगपूर्वक टूट पड़े
ನಂತರ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಭೀಮಸೇನನು ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ವೇಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 25
स मृदनन् क्षत्रियानाजौ वातो वृक्षानिवोद्धत: । आगच्छद् दारयन् सेनां सिन्धुवेगो नगानिव
ಎದ್ದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಸೆಯುವಂತೆ, ಸಿಂಧುವಿನ ವೇಗ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಚೀರುವಂತೆ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ತುಳಿದು ಕೌರವಸೇನೆಯನ್ನು ಹರಿದು ಭೀಮಸೇನನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
Verse 26
भोजानीकं समासाद्य हार्दिक्येनाभिरक्षितम् । प्रमथ्य तरसा वीरस्तदप्यतिबलो5भ्ययात्
ನಂತರ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೋಜರ ದಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಅತಿಬಲಿಷ್ಠ ವೀರ ಭೀಮಸೇನನು, ಅದನ್ನು ವೇಗದಿಂದ ಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು.
Verse 27
संत्रासयन्ननीकानि तलशब्देन पाण्डव: । अजयत् सर्वसैन्यानि शार्दूल इव गोवृषान्
ಹುಲಿ ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಪಾಂಡವ ಭೀಮನು ತನ್ನ ಕೈತಟ್ಟುವ ಘೋಷದಿಂದ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಭಯಗೊಳಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದನು.
Verse 28
भोजानीकमत्तिक्रम्य दरदानां च वाहिनीम् | तथा म्लेच्छगणानन्यान् बहून् युद्धविशारदान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನು ಭೋಜರ ಸೇನೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ದರದರ ಮಹಾ ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು. ಯುದ್ಧವಿಶಾರದ ಅನೇಕ ಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಮಹಾರಥಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಎಚ್ಚರದಿಂದ ರಥವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದನು।
Verse 29
सात्यकिं चैव सम्प्रेक्ष्य युध्यमानं महारथम् । रथेन यत्त: कौन्तेयो वेगेन प्रययौ तदा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಥಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕುಂತೀಪುತ್ರ (ಭೀಮಸೇನ) ರಥದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಆ ವೇಳೆಯೇ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 30
भीमसेनो महाराज द्रष्टकामो धनंजयम् | अतीत्य समरे योधांस्तावकान् पाण्डुनन्दन:,महाराज! अर्जुनको देखनेकी इच्छा लिये पाण्डुनन्दन भीमसेन समरांगणमें आपके योद्धाओंको लाँघते हुए वहाँ पहुँचे थे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಧನಂಜಯನನ್ನು (ಅರ್ಜುನನನ್ನು) ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಪಾಂಡುನಂದನ ಭೀಮಸೇನನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಯೋಧರನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋದನು।
Verse 31
सो<पश्यदर्जुनं तत्र युध्यमानं महारथम् । सैन्धवस्य वधार्थ हि पराक्रान्तं पराक्रमी,पराक्रमी भीमने वहाँ सिंधुराजके वधके लिये पराक्रम करते हुए युद्धतत्पर महारथी अर्जुनको देखा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಮನು ಮಹಾರಥಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಂಡನು; ಸೈಂಧವನ (ಜಯದ್ರಥನ) ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ದೃಢ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು।
Verse 32
त॑ दृष्टवा पुरुषव्याप्रश्लुक़्ोश महतो रवान् प्रावृट्कले महाराज नर्दन्निव बलाहक:,महाराज! उन्हें देखते ही पुरुषसिंह भीमने वर्षाकालमें गरजते हुए मेघके समान बड़े जोरसे सिंहनाद किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಭೀಮನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಡುಗುವ ಮೇಘದಂತೆ ಮಹಾ ಘೋಷದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದನು।
Verse 33
त॑ तस्य निनदं घोरें पार्थ: शुश्राव नर्दत: । वासुदेवश्चव॒ कौरव्य भीमसेनस्य संयुगे,कुरुनन्दन! गरजते हुए भीमसेनके उस भयंकर सिंहनादको युद्धस्थलमें कुन्तीकुमार अर्जुन तथा भगवान् श्रीकृष्णने सुना
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುನಂದನನೇ! ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಮಸೇನನ ಆ ಭಯಾನಕ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನೂ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೂ ಕೇಳಿದರು।
Verse 34
तौ श्र॒ुत्वा युगपद् वीरौ निनदं तस्य शुष्मिण: । पुन: पुनः प्राणदतां दिदृक्षन्ती वृकोदरम्
ಆ ಉಗ್ರ ವೀರನ ನಿನಾದವನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಕೇಳಿ, ವೃಕೋದರ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಮರುಮರು ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧನಾದವನ್ನು ಎತ್ತಿದರು।
Verse 35
ततः पार्थों महानादं मुज्चन् वै माधवश्च ह । अभ्ययातां महाराज नर्दन्तौ गोवृषाविव,महाराज! गरजते हुए दो साँड़ोंके समान अर्जुन और श्रीकृष्ण महान् सिंहनाद करते हुए आगे बढ़ने लगे
ನಂತರ, ಮಹಾರಾಜನೇ! ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನೂ ಮಾಧವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೂ ಮಹಾನಾದವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತ, ಗರ್ಜಿಸುವ ಎರಡು ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 36
भीमसेनरवं श्रुत्वा फाल्गुनस्य च धन्विन: । अप्रीयत महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:,नरेश्वर! भीमसेन तथा धनुर्धर अर्जुनकी गर्जना सुनकर धर्मपुत्र युधिष्ठिर बड़े प्रसन्न हुए
ನರೇಶ್ವರನೇ! ಭೀಮಸೇನನ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಧನುರ್ಧರ ಫಾಲ್ಗುನ ಅರ್ಜುನನ ಯುದ್ಧನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು।
Verse 37
विशोकश्चाभवद् राजा श्रुत्वा तं निनदं तयो: । धनंजयस्य समरे जयमाशास्तवान् विभु:,उन दोनोंका सिंहनाद सुनकर राजाका शोक दूर हो गया। वे शक्तिशाली नरेश समरभूमिमें अर्जुनकी विजयके लिये शुभ कामना करने लगे
ಆ ಇಬ್ಬರ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನ ಶೋಕವು ದೂರವಾಯಿತು. ಆ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನ ಜಯವನ್ನು ಆಶಿಸಿ ಮಂಗಳಕಾಮನೆ ಮಾಡಿದನು।
Verse 38
तथा तु नर्दमाने वै भीमसेने मदोत्कटे । स्मितं कृत्वा महाबाहुर्धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:
ಆ ವೇಳೆ ಮದೋತ್ಕಟನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾಬಾಹು ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಂಯತ ನಗುವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿ, ಯುದ್ಧಕೋಲಾಹಲದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡನು।
Verse 39
दत्ता भीम त्वया संवित् कृतं गुरुवचस्तथा
“ಭೀಮಾ! ನೀನು ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೀ; ಗುರುಜನರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀ. ಪಾಂಡುನಂದನಾ! ನೀನು ಶತ್ರುವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ದೊರಕದು; ಮತ್ತು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿರುವುದು ಮಹಾಸೌಭಾಗ್ಯ.”
Verse 40
न हि तेषां जयो युद्धे येषां द्वेष्टासि पाण्डव । दिष्ट्या जीवति संग्रामे सव्यसाची धनंजय:
“ಪಾಂಡವ! ನೀನು ದ್ವೇಷಿಸುವ ಶತ್ರುವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯವಿಲ್ಲ. ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂಗ्रामದಲ್ಲಿ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 41
दिष्ट्या च कुशली वीर: सात्यकि: सत्यविक्रम: । दिष्ट्या शृणोमि गर्जन्तौ वासुदेवधनंजयौ
“ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ವೀರ ಸಾತ್ಯಕಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿರುವುದು ಸಹ ದೈವಾನುಗ್ರಹ. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಸುದೇವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ಗರ್ಜಿಸುವ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದೂ ಭಾಗ್ಯ.”
Verse 42
येन शक्रं रणे जित्वा तर्पितो हव्यवाहन: । स हन्ता द्विषतां संख्ये दिष्ट्या जीवति फाल्गुन:
“ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಹವ್ಯವಾಹನ (ಅಗ್ನಿ)ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದವನೇ—ಶತ್ರುಹಂತ ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ)—ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 43
यस्य बाहुबलं सर्वे वयमाश्रित्य जीविता: । स हन्ता रिपुसैन्यानां दिष्ट्या जीवति फाल्गुन:
ಯಾವನ ಭುಜಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಜೀವಿಸುತ್ತೇವೋ, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳ ಸಂಹಾರಕನಾದ ಆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಅರ್ಜುನನು—ದೈವಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ—ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.
Verse 44
निवातकवचा येन देवैरपि सुदुर्जया: । निर्जिता धुनुषैकेन दिष्ट्या पार्थ: स जीवति
ದೇವರಿಗೂ ಅತಿದುರ್ಜಯರಾದ ನಿವಾತಕವಚ ದಾನವರನ್ನು ಒಂದೇ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಯಿಸಿದ ಆ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಪಾರ್ಥನು—ದೈವಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ—ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.
Verse 45
कौरवान् सहितान् सर्वान् गोग्रहार्थे समागतान् | यो5जयन्मत्स्यनगरे दिष्ट्या पार्थ: स जीवति
ವಿರಾಟನ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಸೇರಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕೌರವರನ್ನು ಮತ್ಸ್ಯನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸೋಲಿಸಿದರು, ಆ ಪಾರ್ಥನು—ದೈವಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ—ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.
Verse 46
कालकेयसहस्राणि चतुर्दश महारणे । योडवधीद् भुजवीर्येण दिष्ट्या पार्थ: स जीवति,“जिसने महासमरमें अपने बाहुबलसे चौदह हजार कालकेय नामक दैत्योंका वध किया था, वह अर्जुन हमारे भाग्यसे जीवित है
ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭುಜವೀರ್ಯದಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕಾಲಕೇಯ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಆ ಪಾರ್ಥನು—ನಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ—ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.
Verse 47
गन्धर्वराजं बलिन॑ दुर्योधनकृते च वै । जितवान् यो<स्त्रवीर्येण दिष्ट्या पार्थ: स जीवति,“जिसने अपने अस्त्र-बलसे दुर्योधनके लिये बलवान गन्धर्वराज चित्रसेनको परास्त किया था, वह पार्थ सौभाग्यवश जीवित है
ದುರ್ಯೋಧನನಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತ್ರವೀರ್ಯದಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಂಧರ್ವರಾಜ ಚಿತ್ರಸೇನನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಆ ಪಾರ್ಥನು—ದೈವಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ—ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಿದ್ದಾನೆ.
Verse 48
किरीटमाली बलवान श्वेताश्वः कृष्णसारथि: । मम प्रियश्न॒ सततं दिष्ट्या पार्थ: स जीवति
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕಿರೀಟಧಾರಿ, ಮಹಾಬಲವಂತ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವಯುಕ್ತ ರಥವಿರುವವನು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಸಾರಥಿಯಾಗಿರುವವನು—ನನಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯನಾದ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನು ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 49
पुत्रशोकाभिसंतप्तश्निकीर्षन् कर्म दुष्करम् | जयद्रथवधान्वेषी प्रतिज्ञां कृतवान् हि यः
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ, ಜಯದ್ರಥವಧವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯವಿಟ್ಟು ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಘೋರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.
Verse 50
कच्चित् स सैन्धवं संख्ये हनिष्यति धनंजय: । कच्चित् तीर्णप्रतिज्ञं हि वासुदेवेन रक्षितम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಸೈಂಧವನನ್ನು ವಧಿಸುವನೋ? ವಾಸುದೇವನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನೋ?
Verse 51
अनस्तमित आदित्ये समेष्याम्यहमर्जुनम् । “जिसने पुत्रशोकसे संतप्त हो दुष्कर कर्म करनेकी इच्छा रखकर जयद्रथके वधकी अभिलाषासे भारी प्रतिज्ञा कर ली है
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸದ ಮುನ್ನವೇ ನಾನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವೆನು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ, ಜಯದ್ರಥವಧದ ಆಸೆಯಿಂದ ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯದ ಭಾರ ಹೊತ್ತು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅವನು ಇಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸುವನೋ? ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಮರಳಿದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನಾನು ಭೇಟಿಯಾಗಬಹುದೋ?
Verse 52
कच्चिद् दुर्योधनो राजा फाल्गुनेन निपातितम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ)ನಿಂದ ನಿಪಾತಿತನಾಗಿದಾನೆಯೇ?
Verse 53
दृष्टवा विनिहतान् भ्रातृन् भीमसेनेन संयुगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮರದ ಘೋರ ಘರ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ಕೈಯಿಂದ ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಹತರಾದುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಭ್ರಾತೃಹತ್ಯಾ ಯುದ್ಧದ ಕಠಿಣ ನೈತಿಕ ಭಾರವು ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದ ಆಜ್ಞೆ ಶೋಕ-ಕ್ರೋಧಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಿಂಸೆಯ ಮರಳಿಸಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ.
Verse 54
कच्चिद् दुर्योधनो मन्द: शममस्मासु धास्यति । क्या मूर्ख दुर्योधन संग्रामभूमिमें भीमसेनके हाथसे अपने भाइयोंका वध होता देखकर हमारे साथ संधि कर लेगा? || ५३ $ || दृष्टवा चान्यान् महायोधान् पातितान् धरणीतले । कच्चिद् दुर्योधनो मन्द: पश्चात्तापं गमिष्यति
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ಕೈಯಿಂದ ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಹತರಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ದುರ್ಯೋಧನನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಶಮನವನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ—ಸಂಧಿಗೆ ಬರುವನೋ? ಇನ್ನೂ ಇತರ ಮಹಾಯೋಧರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಮೂಢ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕೊನೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವನೋ?
Verse 55
'अन्यान्य बड़े-बड़े योद्धाओंको भी धराशायी किये गये देखकर क्या मन्दबुद्धि दुर्योधनको पश्चात्ताप होगा? ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಷ್ಮನ ಪತನದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ನಮ್ಮ ವೈರ ಶಮನವಾಗುವದೇ? ಮತ್ತು ಉಳಿದವರ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸುಯೋಧನ (ದುರ್ಯೋಧನ) ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡುವನೇ?
Verse 56
एवं बहुविध॑ तस्य राज्ञश्निन्तयतस्तदा । कृपयाभिपरीतस्य घोर युद्धमवर्तत,इस प्रकार राजा युधिष्ठिर जब दयासे द्रवित होकर भाँति-भाँतिकी बातें सोच रहे थे, उस समय दूसरी ओर घोर युद्ध हो रहा था
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ) ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಘೋರ ಯುದ್ಧವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 128
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भीमसेनप्रवेशे युधिष्ठिरहर्षे अष्टाविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ದ್ರೋಣಪರ್ವಣಿ, ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವಣಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ, ಭೀಮಸೇನಪ್ರವೇಶ ಹಾಗೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಹರ್ಷ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ.
Verse 383
हृद्गतं मनसा प्राह ध्यात्वा धर्मभृतां वर: | मदोन्मत्त भीमसेनके बारंबार गर्जना करनेपर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ धर्मपुत्र महाबाहु युधिष्ठिर मुसकराकर मन-ही-मन कुछ सोचते हुए अपने हृदयकी बात इस प्रकार कहने लगे --
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾಬಾಹು ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಯುದ್ಧೋನ್ಮಾದದಿಂದ ಮತ್ತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಮರುಮರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಗುತ್ತಾ, ಒಳಗೊಳಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।
Verse 516
नन्दयिष्यत्यमित्रान् हि फाल्गुनेन निपातित:ः । 'क्या दुर्योधनके हितमें तत्पर रहनेवाला राजा जयद्रथ अर्जुनके हाथसे मारा जाकर शत्रुपक्षको आनन्दित करेगा?
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದುರ್ಯೋಧನನ ಹಿತಕ್ಕೆ ಸದಾ ತತ್ಪರನಾದ ರಾಜ ಜಯದ್ರಥನು ಫಾಲ್ಗುಣ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಕೈಯಿಂದ ನಿಪಾತನಾದರೆ, ಶತ್ರುಪಕ್ಷವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವನೇ?
Verse 523
दृष्टवा सैन्धवर्क संख्ये शममस्मासु धास्यति । 'क्या युद्धमें सिंधुराजको अर्जुनके हाथसे मारा गया देखकर राजा दुर्योधन हमारे साथ संधि कर लेगा?
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೈಂಧವನನ್ನು ಫಾಲ್ಗುಣ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಕೈಯಿಂದ ಹತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಈಗ ವೈರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡುವನೇ?
Frequently Asked Questions
The chapter frames a dharma-sankat around night combat and crisis escalation: how leaders and fighters interpret righteous conduct when visibility, coordination, and customary constraints weaken, yet the obligation to protect one’s side remains urgent.
It underscores that capability (śaurya and śastra-kauśala) and counsel (nīti) operate within unstable conditions; outcomes amplify prior choices, and fear-driven collapse can be as decisive as weaponry—highlighting the ethical cost of normalizing exceptional methods.
No explicit phalaśruti appears in this chapter; its meta-function is archival and diagnostic, documenting how narrativized causality (Dhṛtarāṣṭra’s questioning and Sañjaya’s accounting) turns battlefield events into lessons about responsibility, governance, and moral drift.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.