Adhyaya 117
Bhūriśravas–Sātyaki Saṃvāda and Duel; Arjuna’s Intervention (भूरिश्रवाः–सात्यकि संवादः, युद्धम्, अर्जुन-हस्तक्षेपः)
Upa-parva: Sātyaki–Bhūriśravas Saṃgrāma (Episode: Duel and Intervention)
Saṃjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhūriśravas, seeing the battle-ardent Sātyaki approaching, rushes forward in anger and issues a prolonged challenge, forecasting Sātyaki’s defeat and the demoralization of the Pāṇḍava side. Sātyaki replies with controlled derision, dismissing empty boasting and inviting action. The duel escalates through multiple combat registers: intense arrow-exchanges likened to mutual storm-clouds, progressive damage to mounts and weapons, and a transition to dismounted sword-and-shield combat. The fighters circle in tactical patterns, grapple, and strike with trained holds, producing a loud clash compared to rock and thunderbolt. As Sātyaki’s weapons diminish and fatigue sets in, Bhūriśravas gains dominance and drags him, prompting Kṛṣṇa to call Arjuna’s attention to Sātyaki’s peril and to urge protection of Arjuna’s associate. Arjuna acknowledges competing focus on Jayadratha yet acts on Kṛṣṇa’s instruction: with an arrow, he severs Bhūriśravas’ arm holding the sword. The chapter thus crystallizes a battlefield dharma problem: intervention in a duel under conditions of exhaustion and asymmetry, framed by strategic necessity and alliance-duty.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहता है—राजन्, एकाग्रचित्त होकर सुनो: जिस घड़ी कौरव-सेना का भयंकर निनाद उठा, उसी क्षण शैनेय सात्यकि बिजली की तरह कृतवर्मा पर टूट पड़ा, मानो पाण्डवों की डूबती आशा का दीपक स्वयं रण में उतर आया हो। → दुर्योधन के आदेश से त्रिगर्त और अन्य दल ‘मदर्थे त्यक्तजीविता’ होकर सात्यकि को घेरते हैं। सात्यकि के वज्र-स्पर्शी बाण हाथियों की गजसेना को उथला देते हैं—कोई चक्कर काटता है, कोई लड़खड़ाता है, कोई धराशायी होता है; कौरव योद्धा विमुख होकर इधर-उधर भागते दिखते हैं। पर इसी कोलाहल में जलसंध जैसे महाबली आगे बढ़ते हैं और सात्यकि को रोकने का संकल्प लेते हैं। → जलसंध क्रोध में भरकर शिनि-पौत्र सात्यकि की विशाल छाती पर भारी, भार-सह बाणों से गहरा आघात करता है; फिर भी ‘नाकम्पत महाबाहुः’—सात्यकि विचलित नहीं होता। उसी अडिग क्षण में सात्यकि प्रत्याघात कर जलसंध का वध कर देता है, और रणभूमि पर यह अद्भुत-सा दृश्य बन जाता है कि घायल होकर भी धर्म-रथ का सारथि-योद्धा डगमगाता नहीं। → जलसंध के गिरते ही त्रिगर्तों की गजसेना का संहार पूर्ण होता है; हाथी दल टूटकर भागता है और कौरव पंक्तियाँ बिखरती हैं। कृतवर्मा भी सात्यकि के वेग से दबता है—कौरव पक्ष की ‘आशा’ क्षीण और पाण्डव पक्ष की ‘प्राणवायु’ प्रबल होती है। → पर रण का शोर थमता नहीं—कृतवर्मा और शेष कौरव-वीर पुनः संगठित होने को हैं; सात्यकि आगे किस घेराबंदी में फँसेगा, यह अगले प्रसंग की धार पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अप ऋाल पञ्चदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकिके द्वारा कृतवर्माकी पराजय
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳು. ಮಹಾತ್ಮ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ) ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಓಡಿಸಿದಾಗ ಪಾಂಡವಸೇನೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿತು; ನಿನ್ನ ಸೈನಿಕರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಅತಳ ಸೈನ್ಯಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಆಧಾರವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಪಾಂಡವರಿಗಾಗಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಈಗ ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 2
लज्जयावनते चापि प्रहृष्टेश्नापि तावकै: । डीपो य आसीत् पाण्डूनामगाथे गाधमिच्छताम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಪಾಂಡವಸೇನೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದಾಗ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸೈನಿಕರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಫುಲ್ಲರಾದಾಗ, ಆ ಅತಳ ಸೈನ್ಯಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಆಧಾರವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಪಾಂಡವರಿಗಾಗಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಆಶ್ರಯವಾಯಿತು।
Verse 3
श्रुत्वा स निनदं भीम॑ तावकानां महाहवे । शैनेयस्त्वरितो राजन् कृतवर्माणम भ्ययात्,राजन्! उस महासमरमें आपके सैनिकोंका भयंकर सिंहनाद सुनकर सात्यकिने तुरंत ही कृतवर्मापर आक्रमण किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ಭೀಕರ ಘೋಷವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೈನೇಯನಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ತಕ್ಷಣವೇ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕೃತವರ್ಮನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು।
Verse 4
उवाच सारथिं तत्र क्रोधामर्षसमन्वित: । हार्दिक्याभिमुखं सूत कुरु मे रथमुत्तमम्,उन्होंने क्रोध और अमर्षमें भरकर वहाँ सारथिसे कहा--“सूत! तुम मेरे उत्तम रथको कृतवर्माके सामने ले चलो
ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಮರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಸೂತನೇ! ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ರಥವನ್ನು ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ)ನ ಎದುರಿಗೆ ನಡೆಸು.”
Verse 5
कुरुते कदनं पश्य पाण्डुसैन्ये हामर्षित: । एनं जित्वा पुनः सूत यास्यामि विजयं प्रति,“देखो, वह अमर्षयुक्त होकर पाण्डव-सेनामें संहार मचा रहा है। सारथे! इसे जीतकर मैं पुनः अर्जुनके पास चलूँगा”
“ನೋಡು, ಅಮರ್ಷದಿಂದ ಉಗ್ರನಾಗಿ ಅವನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸಾರಥಿಯೇ! ಇವನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ವಿಜಯದ ಕಡೆಗೆ—ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ—ಹೋಗುವೆನು.”
Verse 6
एवमुक्ते तु वचने सूतस्तस्य महामते । निमेषान्तरमात्रेण कृतवर्माणम भ्ययात्,महामते! सात्यकिके ऐसा कहनेपर सारथि पलक गिरते-गिरते रथ लेकर कृतवमकि पास जा पहुँचा
ಮಹಾಮತೇ! ಆ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಅವನ ಸಾರಥಿ ಕಣ್ಣಿಮೆಯೊಳಗಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ರಥವನ್ನು ಕೃತವರ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು.
Verse 7
कृतवर्मा तु हार्दिक्य: शैनेयं निशितै: शरै: । अवाकिरत् सुसंक्रुद्धस्ततो5क़्रुद्धयबत् स सात्यकि:
ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡು ಶೈನೇಯ (ಸಾತ್ಯಕಿ)ನ ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಗರೆದನು; ಅದರಿಂದ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಕೋಪವೂ ಉರಿದುಕೊಂಡಿತು.
Verse 8
अथाशु निशितं भल्लं शैनेय: कृतवर्मण: । प्रेषयामास समरे शरांश्व चतुरो5परान्,उन्होंने तुरंत ही कृतवर्मापर समरभूमिमें एक तीखे भल्लका प्रहार किया। फिर चार बाण और मारे
ಆಮೇಲೆ ಶೈನೇಯನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೃತವರ್ಮನ ಮೇಲೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಭಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
Verse 9
ते तस्य जध्निरे वाहान् भल्लेनास्याच्छिनद् धनु: । पृष्ठरक्ष॑ं तथा सूतमविध्यन्निशितै: शरै:
ಆ ನಾಲ್ಕು ಬಾಣಗಳು ಕೃತವರ್ಮನ ನಾಲ್ಕೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವು. ಸಾತ್ಯಕಿ ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ ಅವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ಅವನ ಪೃಷ್ಠರಕ್ಷಕನನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ವಿದ್ಧಿಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನ ಮಾಡಿದನು.
Verse 10
ततस्तं विरथं कृत्वा सात्यकि: सत्यविक्रम: । सेनामस्यार्दयामास शरै: संनतपर्वभि:,तदनन्तर सत्यपराक्रमी सात्यकिने कृतवर्माको रथहीन करके झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा उसकी सेनाको पीड़ित करना आरम्भ किया
ನಂತರ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ವಿರಥನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ವಂಗಿದ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ನುಗ್ಗಿಸತೊಡಗಿದನು.
Verse 11
अभज्यताथ पृतना शैनेयशरपीडिता । ततः प्रायात् स त्वरित: सात्यकि: सत्यविक्रम:,सात्यकिके बाणोंसे पीड़ित हो कृतवर्माकी सेना भाग खड़ी हुई। तत्पश्चात् सत्यपराक्रमी सात्यकि तुरंत आगे बढ़ गये
ಶೈನೇಯನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಕೃತವರ್ಮನ ಸೇನೆ ಮುರಿದು ಚದುರಿ ಓಡಿತು. ಆಗ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 12
शृणु राजन् यदकरोत् तव सैन्येषु वीर्यवान् । अतीत्य स महाराज द्रोणानीकमहार्णवम्,महाराज! पराक्रमी सात्यकिने द्रोणाचार्यके सैन्य-समुद्रको लाँधकर आपकी सेनाओंमें जो पराक्रम किया, उसका वर्णन सुनिये
ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವೀರನು ಏನು ಮಾಡಿದನೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದ್ರೋಣನ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಸೇನಾವ್ಯೂಹವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅವನು ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿದನು.
Verse 13
पराजित्य तु संहृष्ट: कृतवर्माणमाहवे । यन्तारमब्रवीच्छूर: शनैर्याहीत्यसम्भ्रमम्,उस महासमरमें कृतवर्माको पराजित करके हर्षमें भरे हुए शूरवीर सात्यकि बिना किसी घबराहटके सारथिसे बोले--'सूत! धीरे-धीरे चलो'
ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿತನಾದ ಶೂರ ಸಾತ್ಯಕಿ, ಯಾವ ಗಾಬರಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಸೂತ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗಿಸು.”
Verse 14
दृष्टवा तु तव तत् सैन्यं रथाश्वद्धिपसंकुलम् । पदातिजनसम्पूर्णमब्रवीत् सारथिं पुन:,रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंसे भरी हुई आपकी सेनाको देखकर सात्यकिने पुनः सारथिसे कहा--
ರಥ, ಅಶ್ವ, ಗಜಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ಪಾದಾತಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Verse 15
यदेतन्मेघसंकाशं द्रोणानीकस्य सव्यतः । सुमहत् कुञ्जरानीकं यस्य रुक्मरथो मुखम्
ಓ ಸೂತನೇ! ದ್ರೋಣರ ಸೇನಾವ್ಯೂಹದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ಘನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಆ ಮಹಾ ಗಜಸೇನೆ ಇದೆ; ಅದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮರಥನು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲು ಅತಿಕಷ್ಟವಾದ ಅನೇಕ ವೀರರು ಇದ್ದಾರೆ; ದುರ್ಯೋಧನನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 16
एते हि बहव: सूत दुर्निवाराश्च संयुगे । दुर्योधनसमादिष्टा मदर्थे त्यक्तजीविता:
ಓ ಸೂತನೇ! ಇವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಯೋಧರು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಪ್ರಾಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ಇವರು.
Verse 17
(न चाजित्वा रणे होतान् शक: प्राप्तुं जयद्रथ: । नापि पार्थों मया सूत शक््य: प्राप्तुं कथंचन ।।
ಓ ಸೂತನೇ! ರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಆಹೂತ ಯೋಧರನ್ನು ಸೋಲಿಸದೆ ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಾನು ಪಾರ್ಥನನ್ನು (ಅರ್ಜುನನನ್ನು) ಪಡೆಯಲಾರೆ. ಇವರು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ—ರಾಜಕುಮಾರರು, ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು, ಎಲ್ಲರೂ ವಿಕ್ರಾಂತ ಯೋಧರು. ತ್ರಿಗರ್ತರ ಆ ಉದಾರ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 18
मामेवाभिमुखावीरा योत्स्यमाना व्यवस्थिता: । अत्र मां प्रापय क्षिप्रमश्वांश्रोदय सारथे
ಆ ವೀರ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಎದುರುನೋക്കി ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಸಾರಥೇ! ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬೇಗ ಚಲಿಸು.
Verse 19
ततः प्रायाच्छनै: सूत: सात्वतस्य मते स्थित:
ಆಗ ಸೂತನು (ಸಾರಥಿ) ಸಾತ್ವತ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು।
Verse 20
तमूहु: सारथेरवश्या वल्गमाना हयोत्तमा:
ಅವರು ಹೇಳಿದರು—ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರಥಿಯ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳು ಈಗ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಣಿದು ಮುಂದೆ ದೌಡಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ।
Verse 21
आपततन्तं रणे तं तु शड्खवर्णहयोत्तमै:
ಶಂಖವರ್ಣದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ತ್ರಿಗರ್ತದೇಶದ ಶೂರರು ಗಜಸೇನೆಯೊಡನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದರು।
Verse 22
परिवद्रुस्तत: शूरा गजानीकेन सर्वतः । किरन्तो विविधांस्तीक्ष्णानू सायकॉल्लघुवेधिन:
ನಂತರ ಶೂರರು ಗಜಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಓಡಿ ಬಂದು ಸುತ್ತುವರಿದರು; ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಗುರಿ ಹೊಡೆಯುವ ಅವರು ನಾನಾವಿಧ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದರು।
Verse 23
सात्वतो निशितैर्बाणैर्गजानीकमयोधयत् | पर्वतानिव वर्षेण तपान्ते जलदो महान्,सात्यकिने भी पैने बाणोंद्वारा गजसेनाके साथ युद्ध प्रारम्भ किया, मानो वर्षाकालमें महान् मेघ पर्वतोंपर जलकी धारा बरसा रहा हो
ಆಗ ಸಾತ್ವತ (ಸಾತ್ಯಕಿ)ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಜಸೇನೆಯೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭಿಸಿದನು—ಬೇಸಿಗೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮೇಘವು ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ಜಲಧಾರೆ ಸುರಿಸುವಂತೆ।
Verse 24
वज्राशनिसमस्पर्शर्वध्यमाना: शरैर्गजा: । प्राद्रवन् रणमुत्सूज्य शिनिवीरसमीरितै:
Sañjaya said: Struck by arrows whose touch was like a thunderbolt, the elephants—being grievously wounded—broke into flight, abandoning the battlefield, driven into panic by the assault of Śinivīra’s warrior.
Verse 25
शिनिवंशके वीर सात्यकिद्वारा चलाये हुए वज् और बिजलीके समान स्पर्शवाले उन बाणोंकी मार खाकर उस सेनाके हाथी युद्धका मैदान छोड़कर भागने लगे ।।
Sañjaya said: Struck by the arrows loosed by the hero Sātyaki of the Śini line—arrows whose touch was like thunderbolt and lightning—the elephants of that host abandoned the battlefield and fled. Their tusks were shattered; streams of blood ran from their limbs; their temples and frontal globes were split; ears, mouths, and trunks were torn and mangled. Their drivers were slain and their banners and pennants fell. Vital spots were pierced, bells were broken, great standards were cut down; riders were killed and the howdahs slipped and dropped. In that condition, O King, the elephants ran off and sought refuge in different directions—showing how, in war, even the mightiest bodies collapse when violence overwhelms restraint and order.
Verse 26
सम्भिन्नमर्मघण्टाश्न विनिकृत्तमहाध्वजा: । हतारोहा दिशो राजन् भेजिरे भ्रष्टकम्बला:
Sanjaya said: O King, those elephants, their vital spots torn open and their bell-armor shattered, with their great standards hewn down, fled in different directions. Their riders had been slain, and their saddle-cloths had slipped away—so, broken and routed, they sought safety by scattering across the field. The scene underscores the pitiless momentum of battle, where even the mightiest mounts become helpless once protection, leadership, and order collapse.
Verse 27
रुवन्तो विविधान् नादान् जलदोपमनिः:स्वना: । नाराचैर्वत्सदन्तैश्व भल्लैरञण्जलिकैस्तथा
Sañjaya said: “Crying out in many different ways, their sounds resembling the rumbling of thunderclouds, they were pierced by Sātyaki’s arrows—nārāca, vatsadanta, bhalla, and añjalika—and thus, wounded and terrified, they raised varied lamentations as they fled.”
Verse 28
क्षुप्रैरर्धचन्द्रैश्न सात्वतेन विदारिता: । क्षरन्तोडसृक् तथा मूत्रं पुरीषं च प्रदुद्रुवु:
Sañjaya said: Torn open by the Sātvata warrior (Sātyaki) with razor-headed and half-moon arrows, they fled in panic—bleeding, and in terror even voiding urine and excrement. The verse underscores the brutal immediacy of battle and the collapse of bodily and mental control under fear.
Verse 29
बभ्रमुश्न स्खलुश्नान्ये पेतुर्मम्लुस्तथापरे । एवं तत् कुञ्जरानीकं युयुधानेन पीडितम्
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ತೂಗಿ ತಡವಾಡಿದವು; ಕೆಲವು ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮುಳುಗಿ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಯುಯುಧಾನನಿಂದ ಆ ಗಜಸೇನೆ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಡಿತವಾಯಿತು.
Verse 30
तस्मिन् हते गजानीके जलसंधो महाबल:
ಆ ಗಜಸೇನೆ ಹತನಾದಾಗ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಜಲಸಂಧನು—ತನ್ನ ಪಡೆ ಚೂರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—ಯುದ್ಧದ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡನು.
Verse 31
रुक्मवर्मधर: शूरस्तपनीयाड्रद: शुचि:
ಆ ಶೂರನು, ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ, ಸ್ವರ್ಣಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರದ ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ನಿಷ್ಕ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಕಂಠಸೂತ್ರ—ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವೈಭವದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನು.
Verse 32
कुण्डली मुकुटी खड्गी रक्तचन्दनरूषित: । शिरसा धारयन् दीप्तां तपनीयमयीं स्रजम्
ಕುಂಡಲ ಮತ್ತು ಮುಕುಟದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ರಕ್ತಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರದ ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಸ್ರಜವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 33
चापं च रुक्मविकृतं विधुन्वन् गजमूर्थनि
ಬಂಗಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಅಲುಗಿಸುತ್ತಾ, ಅವನು ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು—ಯುದ್ಧದ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ನಿರ್ಭಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
Verse 34
अशोभत महाराज सविद्युदिव तोयद: । महाराज! हाथीकी पीठपर बैठकर अपने सोनेके बने हुए धनुषको हिलाता हुआ जलसंध बिजलीसहित मेघके समान शोभा पा रहा था ।। ३३ $ || तमापतन्तं सहसा मागधस्य गजोत्तमम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ, ಅವನು ಮಿಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಗಧಪಕ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜವು ಅಚಾನಕವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ ಬಂತು.
Verse 35
नागं निवारितं दृष्टवा शैनेयस्य शरोत्तमै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶೈನೇಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ನಾಗಸಮಾನ ವೀರನು ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ಕಂಡು ಯುದ್ಧದ ಗತಿ ಬದಲಾಗಿತು.
Verse 36
ततः क्रुद्धो महाराज मार्गणैर्भारसाधनै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ, ಮಹಾರಾಜ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಭಾರೀ ಪ್ರಹಾರಶಕ್ತಿಯ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
Verse 37
ततो5परेण भल््लेन पीतेन निशितेन च
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಅವನು ಹಳದಿ ವರ್ಣದ, ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 38
सात्यकिं छिन्नथन्वानं प्रहसन्निव भारत
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ, ಬಿಲ್ಲು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಸಾತ್ಯಕಿ ನಗುತ್ತಿರುವವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು.
Verse 39
अविध्यन्मागधो वीर: पज्चभिरनर्निशितै: शरै: | भारत! धनुष काटनेके पश्चात् सात्यकिको उस मागध वीरने हँसते हुए ही पाँच तीखे बाणोंद्वारा घायल कर दिया ।। ३८ $ ।। स विद्धो बहुभिर्बाणैर्जलसंधेन वीर्यवान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗಧದ ವೀರನು ಐದು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಓ ಭಾರತ! ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ಮಗಧ ವೀರನು ನಗುತ್ತಲೇ ಐದು ಕೂರಾದ ಶರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ವೀರ್ಯವಂತ ಜಲಸಂಧನು ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದರೂ ಸಮರವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 40
अचिन्तयन् वै स शरान्नात्यर्थ सम्भ्रमाद् बली
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಯೋಧನು ಅತಿಯಾದ ಗಾಬರಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತಿಸದೆ, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 41
धनुरन्यत् समादाय तिष्ठ तिछेत्युवाच ह । बलवान सात्यकिने उसके बाणोंको कुछ भी न गिनते हुए अधिक संभ्रममें न पड़कर दूसरा धनुष हाथमें ले लिया और कहा--'अरे! खड़ा रह, खड़ा रह” ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಬಲಿಷ್ಠ ಶೈನೇಯ ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಅವನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೃಣದಂತೆ ಎಣಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಬರಿಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ “ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು!” ಎಂದು ಕೂಗಿದನು. ಇಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಿ ಶೈನೇಯನು ಜಲಸಂಧನ ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ವಿದ್ಧನು.
Verse 42
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन मुष्टिदेशे महद् धनु:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕ್ಷುರದಂತೆ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣದಿಂದ ಮಹಾಧನುಸ್ಸಿನ ಮುಷ್ಟಿದೇಶದಲ್ಲಿ (ಹಿಡಿತದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ) ವಿದ್ಧನು.
Verse 43
जलसंधस्तु तत् त्यक्त्वा सशरं वै शरासनम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಜಲಸಂಧನು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಎಸೆದನು.
Verse 44
तोमरं व्यसृजत् तूर्ण सात्यकिं प्रति मारिष । माननीय नरेश! जलसंधने बाणसहित उस धनुषको त्यागकर सात्यकिपर तुरंत ही तोमरका प्रहार किया ।। ४३ $ ।। स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महारणे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಾರಿಷ! ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಕಡೆಗೆ ತೋಮರವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಮಾಧವ (ಕೃಷ್ಣ)ನ ಎಡ ಭುಜವನ್ನು ಭೇದಿಸಿತು.
Verse 45
निर्भिन्ने तु भुजे सव्ये सात्यकि: सत्यविक्रम:
ಎಡ ಭುಜ ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಧೈರ್ಯ ಅಚಲವಾಯಿತು.
Verse 46
प्रगृह्मा तु ततः खड्गं जलसंधो महाबल:,तब महाबली जलसंधने सौ चन्द्राकार चमकीले चिह्लोंसे युक्त वृषभ-चर्मकी बनी हुई विशाल ढाल और तलवार हाथमें ले ली तथा उस तलवारको घुमाकर सात्यकिपर छोड़ दिया
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಬಲನಾದ ಜಲಸಂಧನು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಗುರುತುಗಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಎಮ್ಮೆಚರ್ಮದ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
Verse 47
आर्षभं चर्म च महच्छतचन्द्रकसंकुलम् । आविध्य च तत: खड्गं सात्वतायोत्ससर्ज ह
ಅವನು ಎಮ್ಮೆಚರ್ಮದ ಮಹಾ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಅದು ನೂರು ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಗುಂಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ನಂತರ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿ ಸಾತ್ವತವೀರ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
Verse 48
शैनेयस्य धनुश्छित्त्वा स खड्गो न्न्यपतन्महीम् । अलातचक्रवच्चैव व्यरोचत महीं गत:,वह खड्ग सात्यकिके धनुषको काटकर पृथ्वीपर गिर पड़ा। धरतीपर पहुँचकर वह अलातचक्रके समान प्रकाशित हो रहा था
ಶೈನೇಯ (ಸಾತ್ಯಕಿ)ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಆ ಖಡ್ಗವು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ನೆಲ ತಲುಪಿದಾಗ ಅದು ಅಲಾತಚಕ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
Verse 49
अथान्यद् धनुरादाय सर्वकायावदारणम् | शालस्कन्धप्रतीकाशमिन्द्राशनिसमस्वनम्
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು—ಶತ್ರುವಿನ ಸಮಗ್ರ ದೇಹವನ್ನೇ ಚೀರಿ ಹರಿಯಬಲ್ಲದು; ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ಕಾಂಡದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಇಂದ್ರವಜ್ರದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದು।
Verse 50
ततः साभरणोौ बाहू क्षुराभ्यां माधवोत्तम:
ನಂತರ ಮಾಧವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ (ಕೃಷ್ಣ)ನು ಎರಡು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕ್ಷುರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದನು।
Verse 51
तौ बाहू परिघप्रख्यौ पेततुर्गजसत्तमात्
ಪರಿಘಗಳಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಆ ಎರಡು ಭುಜಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜದ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದುವು।
Verse 52
वसुंधराधराद् भ्रष्टी पज्चशीर्षाविवोरगौ । उसकी वे परिघके समान मोटी भुजाएँ उस गजराजकी पीठसे नीचे गिर पड़ीं, मानो पर्वतसे पाँच-पाँच मस्तकोंवाले दो नाग पृथ्वीपर गिरे हों ।।
ಭೂಧರದಂತೆ ಇರುವ ಆ ಗಜರಾಜನ ಮೇಲಿಂದ ಜಾರಿ, ಪರಿಘಗಳಂತೆ ಭಾರಿಯಾದ ಆ ಎರಡು ದಪ್ಪ ಭುಜಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದುವು—ಪರ್ವತದಿಂದ ಐದು ತಲೆಗಳಿರುವ ಎರಡು ನಾಗಗಳು ಬಿದ್ದಂತೆಯೇ. ನಂತರ ಸುಂದರ ದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ, ಮನೋಹರ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಕಬಂಧ) ಕಾಣಿಸಿತು।
Verse 53
तत्पातितशिरोबाहुकबन्धं॑ भीमदर्शनम्
ಆಗ ಆ ಭೀಕರ ದೃಶ್ಯ ಕಂಡಿತು—ತಲೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಕಡಿದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಬಂಧ (ಧಡ)।
Verse 54
द्विरदं जलसंधस्य रुधिरेणा भ्यषिज्चत । मस्तक और भुजाओंके गिर जानेसे अत्यन्त भयंकर दिखायी देनेवाले जलसंधके उस धड़ने अपने खूनसे उस हाथीको नहला दिया ।। ५३ $ ।। जलसंध॑ निहत्याजौ त्वरमाणस्तु सात्वत:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಜಲಸಂಧನ ರಕ್ತದಿಂದ ಆ ಆನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೋಯಿತು. ಜಲಸಂಧನ ತಲೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿದ್ದಾಗ, ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಅವನ ಧಡ ತನ್ನದೇ ರಕ್ತದಿಂದ ಆ ಗಜವನ್ನು ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ತೋಚಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಧನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಸಾತ್ವತ ವೀರನು ಯುದ್ಧಕಾರ್ಯದ ತುರಿತದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 55
रुधिरेणावसिक्ताज़ो जलसंधस्य कुड्जर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಜಲಸಂಧನ ಕುಂಜರವು ರಕ್ತದಿಂದ ಸಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ದೇಹವೆಲ್ಲ ರಕ್ತಲೇಪದಿಂದ ಕಪ್ಪಾಗಿದಂತೆ, ರಕ್ತ-ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 56
शरार्दित: सात्वतेन मर्दमान: स्ववाहिनीम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾತ್ವತ ವೀರನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು, ನುಗ್ಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ನುಚ್ಚುರುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನು ತನ್ನದೇ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಾಗಿದನು; ಧೈರ್ಯ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 57
हाहाकारो महानासीत् तव सैन्यस्य मारिष
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಾರಿಷ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 58
विमुखाश्नवा भ्यधावन्न्त तव योधा: समन्तत:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಯೋಧರು ಭಯ ಮತ್ತು ವಿಷಾದದಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಹೋದರು.
Verse 59
एतस्मिन्नन्तरे राजन् द्रोण: शस्त्रभूतां वर:
ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ರಾಜನ್, ಜೀವಂತ ಆಯುಧಗಳಾದ ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು।
Verse 60
तमुदीर्ण तथा दृष्टवा शैनेयं नरपुड्रवा:
ಶೈನೇಯನು ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉದ್ದೀಪ್ತನಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅವನನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದನು।
Verse 61
द्रोणेनैव सह क्रुद्धा: सात्यकिं समुपाद्रवन् । शिनिपौत्र सात्यकिको बढ़ते देख नरश्रेष्ठ कौरव महारथी द्रोणाचार्यके साथ ही कुपित हो उनपर टूट पड़े ।।
ದ್ರೋಣನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಕುರು ಯೋಧರು ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು। ಆಗ, ರಾಜನ್, ರಣದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣನು ಸೇರಿ, ಕುರುಗಳಿಗೂ ಸಾತ್ವತವೀರ ಸಾತ್ಯಕಿಗೂ ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧದಂತೆ ಭೀಕರ ಸಮರವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು।
Verse 115
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे जलसंधवधो नाम पजञ्चदशाधिकशततमो< ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಕೌರವಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಪ್ರವೇಶ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಜಲಸಂಧವಧ’ ಎಂಬ ನೂರ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 186
त्रिगर्ती: सह योत्स्यामि भारद्वाजस्य पश्यत: । “ये समस्त वीर मेरी ही ओर मुँह करके युद्ध करनेके लिये खड़े हैं। सारथे! घोड़ोंको हॉको और मुझे शीघ्र ही इनके पास पहुँचा दो। मैं द्रोणाचार्यके देखते-देखते त्रिगर्तोंके साथ युद्ध करूँगा”
ಭಾರದ್ವಾಜನ ಪುತ್ರ ದ್ರೋಣನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ನಾನು ತ್ರಿಗರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ। ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಧರೂ ನನ್ನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಸಮರಕ್ಕೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ। ಸಾರಥೇ, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯ; ದ್ರೋಣನ ಕಣ್ಣಮುಂದೆಯೇ ನಾನು ತ್ರಿಗರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವೆನು।
Verse 196
रथेनादित्यवर्णेन भास्वरेण पताकिना । तदनन्तर सात्यकिकी सम्मतिके अनुसार सारथि सूर्यके समान तेजस्वी तथा पताकाओंसे विभूषित रथके द्वारा धीरे-धीरे आगे बढ़ा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಸಾತ್ಯಕಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು. ಸೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಾಸ್ವರ ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಯುದ್ಧಕಲಹದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ನಿಯಂತ್ರಿತ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದನು.
Verse 206
वायुवेगसमा: संख्ये कुन्देन्दुरजतप्रभा: । उस रथके उत्तम घोड़े कुन्द
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ರಥದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳು ಕುಂದಪುಷ್ಪ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಶುಭ್ರಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವು. ಅವು ಸಾರಥಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ, ಹಾರಿಹಾರಿಯಾಗಿ ಸಮರದಲ್ಲಿ ರಥಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 303
यत्त: सम्प्रापयन्नागं रजताश्वरथं प्रति । उस गजसेनाके नष्ट होनेपर महाबली जलसंध युद्धके लिये उद्यत हो श्वेत घोड़ोंवाले सात्यकिके रथके समीप अपना हाथी ले आया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ಗಜಸೇನೆ ನಾಶವಾದಾಗ ಮಹಾಬಲ ಜಲಸಂಧನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವಯುತ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಥದತ್ತ ತನ್ನ ಗಜವನ್ನು ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು ಬಂದು, ನೇರ ಸಮರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಿಸಿದನು.
Verse 326
उरसा धारयन् निष्कं कण्ठसूत्रं च भास्वरम् | शूरवीर एवं पवित्र जलसंधने अपने शरीरमें सोनेका कवच धारण कर रखा था। उसकी दोनों भुजाओंमें सोनेके ही बाजूबंद शोभा पा रहे थे। दोनों कानोंमें कुण्डल और मस्तकपर किरीट चमक रहे थे। उसके हाथमें तलवार थी और सम्पूर्ण शरीरमें रक्त चन्दनका लेप लगा हुआ था। उसने अपने सिरपर सोनेकी बनी हुई चमकीली माला और वक्ष:स्थलपर प्रकाशमान पदक एवं कण्ठहार धारण कर रखे थे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸ್ವರ್ಣನಿಷ್ಕವನ್ನೂ ದೀಪ್ತ ಕಂಠಸೂತ್ರವನ್ನೂ ಧರಿಸಿ, ಆ ಶೂರ ಜಲಸಂಧನು ಪವಿತ್ರ ಜಲಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಕವಚ; ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಬಾಹುಬಂಧಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟ ಮಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ; ಸರ್ವಾಂಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತಚಂದನ ಲೇಪನ. ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಮಾಲೆ, ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪದಕ ಮತ್ತು ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 343
सात्यकिर्वारियामास वेलेव मकरालयम् | सहसा अपनी ओर आते हुए मगधराजके उस गजराजको सात्यकिने उसी प्रकार रोक दिया, जैसे तटकी भूमि समुद्रको रोक देती है
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ತೀರಭೂಮಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ತಡೆದನು. ಮಗಧರಾಜನ ಆ ಗಜರಾಜನು ಸಹಸಾ ತನ್ನತ್ತ ಧಾವಿಸಿದಾಗ, ಸಾತ್ಯಕಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.
Verse 353
अक्कुद्धबत रणे राजन् जलसंधो महाबल: । राजन! सात्यकिके उत्तम बाणोंसे उस हाथीको अवरुद्ध हुआ देख महाबली जलसंध रणक्षेत्रमें कुपित हो उठा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ರಣಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ ಜಲಸಂಧನು ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದನು. ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಉತ್ತಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಆನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಯೋಧನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರುದ್ಧನಾದನು.
Verse 373
अस्यतो वृष्णिवीरस्य निचकर्त शरासनम् | तत्पश्चात् दूसरे तीखे, पैने और पानीदार भल्लसे उसने बाण फेंकते हुए वृष्णिवीर सात्यकिके धनुषको काट डाला
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ವೃಷ್ಣಿವೀರನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣ ಕ್ಷುರಪ್ರ-ಭಲ್ಲದಿಂದ—ಶರಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಲೇ—ಆಕ್ರಮಣಕಾರನು ವೃಷ್ಣಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಛೇದಿಸಿದನು.
Verse 393
नाकम्पत महाबाहुस्तदद्भुतमिवाभवत् | जलसंधके बहुत-से बाणोंद्वारा क्षत-विक्षत होनेपर भी पराक्रमी महाबाहु सात्यकि कम्पित नहीं हुए। यह अद्भुत-सी बात थी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಬಾಹು ಸಾತ್ಯಕಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಂಪಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಅದ್ಭುತವೆನಿಸಿತು. ಜಲಸಂಧನ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು ಛಿದ್ರಗೊಂಡರೂ, ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು.
Verse 416
विव्याध षष्ट्या सुभृशं शराणां प्रहसन्निव । ऐसा कहकर सात्यकिने हँसते हुए ही साठ बाणोंद्वारा जलसंधकी चौड़ी छातीपर गहरी चोट पहुँचायी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆಂದು ಸಾತ್ಯಕಿ ನಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅರವತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಜಲಸಂಧನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಗಿ ವಿದ್ಧಿಸಿ, ಅವನ ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಗಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು.
Verse 426
जलसंधस्य चिच्छेद विव्याध च त्रिभि: शरै: | फिर अत्यन्त तीखे क्षुरप्रसे जलसंधके विशाल धनुषको मुट्ठी पकड़नेकी जगहसे काट दिया और तीन बाण मारकर उसे घायल भी कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಜಲಸಂಧನ ವಿಶಾಲ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿತದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿದ್ಧಿಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 446
अभ्यगाद् धरणीं घोर: श्वसन्निव महोरग: । फुफकारते हुए महान् सर्पके समान वह भयंकर तोमर उस महासमरमें सात्यकिकी बायीं भुजाको विदीर्ण करता हुआ धरतीमें समा गया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಸರ್ಪದಂತೆ ಹಿಸ್ಸೆಂದು ಫುಫ್ಕಾರಮಾಡುತ್ತ ಬಂದ ಆ ಭೀಕರ ತೋಮರವು ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಎಡ ಭುಜವನ್ನು ಚೀರಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಯಿತು।
Verse 453
त्रिंशद्धिर्विशिखैस्तीक्षैजलसंधमताडयत् । अपनी बायीं भुजाके घायल होनेपर सत्यपराक्रमी सात्यकिने तीस तीखे बाणोंद्वारा जलसंधको आहत कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎಡ ಭುಜಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾದರೂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಮೂವತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಜಲಸಂಧನನ್ನು ತಾಡಿಸಿದನು।
Verse 496
विस्फार्य विव्यधे क्रुद्धो जलसंधं शरेण ह | तब सात्यकिने साखूके तनेके समान विशाल
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಳೆದು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಜಲಸಂಧನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು।
Verse 503
सात्यकिर्जलसंधस्य चिच्छेद प्रहसन्निव | फिर मधुवंशशिरोमणि सात्यकिने हँसते हुए-से दो छुरोंका प्रहार करके जलसंधकी आभूषणभूषित दोनों भुजाओंको काट दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಮಧುವಂಶಶಿರೋಮಣಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ನಗುವಂತೆಯೇ ಎರಡು ಕ್ಷುರಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಆಭರಣಭೂಷಿತ ಜಲಸಂಧನ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 523
क्षुरेणास्य तृतीयेन शिरश्रिच्छेद सात्यकि: । तदनन्तर सात्यकिने तीसरे छुरेसे उसके सुन्दर दाँतोंवाले मनोहर कुण्डलमण्डित विशाल मस्तकको काट गिराया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಮೂರನೇ ಕ್ಷುರದಿಂದ ಸುಂದರ ದಂತಗಳೂ ಮನೋಹರ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಮಂಡಿತವೂ ಆದ ಅವನ ಮಹತ್ತರ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಡವಿದನು।
Verse 543
विमान पातयामास गजस्कन्धाद् विशाम्पते । प्रजानाथ! युद्धस्थलमें जलसंधको मारकर फुर्ती करनेवाले सात्यकिने हाथीकी पीठसे उसके हौदेको भी गिरा दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪ್ರಜಾನಾಥ, ಹೇ ವಿಶಾಂಪತೇ! ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಧಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಚುರುಕಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ಆನೆಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಹೌದಾವನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
Verse 553
विलम्बमानमवहत् संश्लिष्टं परमासनम् | खूनसे भीगे शरीरवाला जलसंधका वह हाथी अपनी पीठसे सटकर लटकते हुए उस हौदेको ढो रहा था
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದ ದೇಹವಿದ್ದ ಆ ಆನೆ, ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ತೂಗಾಡುತ್ತ ಲಂಬವಾಗಿದ್ದ ಉನ್ನತ ಆಸನಸಮಾನ ಹೌದಾವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 563
घोरमार्तस्वरं कृत्वा विदुद्राव महागज: । सात्यकिके बाणोंसे पीड़ित हो वह महान् गजराज घोर चीत्कार करके अपनी ही सेनाको कुचलता हुआ भाग निकला
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ಮಹಾಗಜನು ಭಯಾನಕ ಆర్తನಾದ ಮಾಡಿ, ತನ್ನದೇ ಸೇನೆಯನ್ನು ತುಳಿದು ಓಡಿ ಹೋದನು.
Verse 573
जलसंध॑ हतं दृष्टवा वृष्णीनामृषभेण तु । आर्य! वृष्णिप्रवर सात्यकिके द्वारा जलसंधको मारा गया देख आपकी सेनामें महान् हाहाकार मच गया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಆರ್ಯ! ವೃಷ್ಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ವೃಷ್ಣಿಪ್ರವರ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಜಲಸಂಧಕನು ಹತನಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 583
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये । आपके योद्धा शत्रुओंपर विजय पानेका उत्साह खो बैठे। अब वे भाग निकलनेमें ही उत्साह दिखाने लगे और युद्धसे मुँह मोड़कर चारों ओर भाग गये
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ನಿನ್ನ ಯೋಧರು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಈಗ ಓಡಿಹೋಗುವುದಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಜೋಶ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಚದುರಿ ಓಡಿದರು.
Verse 593
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्युयुधानं महारथम् । राजन! इसी समय शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ द्रोणाचार्य अपने वेगशाली घोड़ोंद्वारा महारथी युयुधानका सामना करनेके लिये आ पहुँचे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ತನ್ನ ವೇಗವಂತ ಅಶ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾರಥಿ ಯುಯುಧಾನನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದನು।
Verse 1194
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका कौरव-सेनामें प्रवेश तथा कृतवर्गाका पराक्रमविषयक एक सौ चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಕೌರವಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕೃತವರ್ಮನ ಪರಾಕ್ರಮವರ್ಣನೆಯಾದ ನೂರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 2936
शरैरग्न्यर्कसंकाशै: प्रदुद्राव समन्तत: । उनमेंसे कुछ हाथी चक्कर काटने लगे
ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಆ ಗಜಸೇನೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಚದುರಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಆನೆಗಳು ವಲಯವಿಟ್ಟು ತಿರುಗತೊಡಗಿದವು, ಕೆಲವು ತಡಕಾಡಿದವು, ಕೆಲವು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದವು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೋವಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಥಿಲವಾದವು. ಹೀಗೆ ಯುಯುಧಾನನ ಅಗ್ನಿ-ಸೂರ್ಯಸಮ ತೇಜಸ್ವಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದ ಆ ಗಜಸೇನೆ ಸರ್ವತಃ ಪರಾರಿಯಾದಿತು.
Verse 3636
अविध्यत शिने: पौत्रं जलसंधो महोरसि । महाराज! क्रोधमें भरे हुए जलसंधने भार सहन करनेमें समर्थ बाणोंद्वारा शिनिपौत्र सात्यकिकी विशाल छातीपर गहरा आघात किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದ ಜಲಸಂಧನು ಭಾರವನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲ ಗಂಭೀರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶಿನಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಆಘಾತವನ್ನಿತ್ತನು।
Frequently Asked Questions
Whether a third-party intervention against a combatant who has gained advantage in a duel is justified when the opponent is exhausted and an ally’s survival is at stake, even if strict duel-propriety appears compromised.
The chapter illustrates that dharma in crisis is often adjudicated through competing duties—fairness, protection, and strategic obligation—showing how ethical reasoning in itihāsa is contextual rather than purely rule-absolute.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-significance is conveyed narratively by staging consequences and later evaluative debate around the intervention and its conformity to wartime norms.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.