Previous Verse
Next Verse

Shloka 93

Śaineya’s Breakthrough and Reunion with Arjuna (शैनेयस्य समागमः)

जैसे दो सूर्य पृथक्‌ू-पृथक्‌ अपनी किरणोंका विस्तार करते हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपने श्रेष्ठ धनुष हिलाते और उनपर सैकड़ों बाणोंका संधान करके छोड़ते थे ।। तापयन्तौ शरैस्ती&णैरन्योन्यं तौ महारथौ | युगान्तप्रतिमौ वीरौ रेजतुर्भास्कराविव,अपने पैने बाणोंद्वारा एक-दूसरेको संताप देते हुए वे दोनों महारथी वीर प्रलयकालके दो सूर्योके समान शोभा पा रहे थे

yathā dvau sūryau pṛthak pṛthag ātmaraśmīn vistārayetām, tathā tau vīrau śreṣṭhadhanūṃṣi kampayantaḥ śatāni śarāṇāṃ sandhāya mumucatuḥ | tāpayantau śaraiḥ tīkṣṇair anyonyaṃ tau mahārathau | yugāntapratimau vīrau rejatur bhāskarāv iva ||

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎರಡು ಸೂರ್ಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸಿ ನೂರಾರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾರಥಿಗಳು ಯುಗಾಂತದ ಎರಡು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

तापयन्तौcausing to burn/afflict
तापयन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootतापयत् (√तप्)
Formलट् (present), परस्मैपद-कर्तरि (active, causative sense), द्विवचन, पुंलिङ्ग, प्रथमा
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अन्योन्यम्each other (mutually)
अन्योन्यम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
महारथौtwo great chariot-warriors
महारथौ:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
युगान्तप्रतिमौlike (those) at the end of an age
युगान्तप्रतिमौ:
Karta
TypeAdjective
Rootयुगान्त-प्रतिम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
वीरौtwo heroes
वीरौ:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
रेजतुःshone
रेजतुः:
Karta
TypeVerb
Root√राज्
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम, द्विवचन
भास्करौtwo suns
भास्करौ:
Karta
TypeNoun
Rootभास्कर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
T
two unnamed mahārathas (great chariot-warriors)
S
sūrya/bhāskara (the sun, as simile)
Ś
śara (arrows)
D
dhanuṣ (bows)

Educational Q&A

The verse highlights how unchecked martial power can become ‘sun-like’—dazzling yet destructive. It implicitly warns that prowess without restraint (dama) and discernment (viveka) turns conflict into a consuming fire, where glory and ruin appear together.

Sanjaya describes a fierce duel between two elite chariot-warriors. They brandish their bows, rapidly set and release hundreds of arrows, and mutually wound and ‘scorch’ each other, appearing like two apocalyptic suns blazing against one another.