Adhyaya 106
भीमसेन–कर्णयुद्धवर्णनम् (Description of the Bhīmasena–Karṇa Engagement)
Upa-parva: Karna–Bhīmasena Yuddha (Arjuna-rathopānta-saṃvāda / battlefield report unit)
Dhṛtarāṣṭra opens with a sequence of tightly framed questions: how Karṇa and Bhīma met near Arjuna’s chariot, how Karṇa re-engaged despite prior defeat, and how each overcame earlier hostilities and reputational constraints (including remembrance of past enmity and Kuntī-related considerations). Sañjaya reports that Bhīma, intending to move toward Kṛṣṇa and Arjuna’s position, is intercepted by Karṇa, who showers him with arrows and issues a challenge. Bhīma, unwilling to tolerate the provocation, turns and engages, exchanging dense volleys. The duel is narrated through tactical motifs: arrow-rain imagery, cutting and counter-cutting of missiles, and the visible effect on armor and chariot. Bhīma’s aggression intensifies; he wounds Karṇa, targets the chariot system, severs Karṇa’s bow, and strikes down horses and charioteer. Karṇa, sustaining significant impairment and deprived of key equipment, withdraws toward another chariot, ending the encounter in a temporary tactical displacement rather than a final resolution.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि अर्जुन अकेले ही कौरवों के सुवर्ण-विभूषित महारथियों के घोर व्यूह में घुसकर दिशाओं को ज्वाला-सा प्रकाशित करते हुए शत्रु-समूह से भिड़ गया। → भेरी-झर्झरि-आनक के निनाद से रणभूमि थर्राती है; शल्य, भूरिश्रवा, द्रौणि (अश्वत्थामा), कृप, जयद्रथ आदि एक साथ पार्थ पर बाण-वर्षा करते हैं—रुक्म-पुङ्ख, दुष्प्रेक्ष्य शर आकाश को ढँक देते हैं। → कृष्ण के पांचजन्य की गर्जना समस्त शब्दों को दबाकर रोदसी भर देती है; उसी आवेश में अर्जुन हँसते हुए पाणि-लाघव दिखाता है, शल्य के धनुष को मुष्टि-देश से काट देता है और अनेक महारथियों को एक साथ प्रतिविद्ध कर रण की धुरी पलट देता है। → अर्जुन क्रमशः कर्ण, वृषसेन, शल्य, द्रौणि, कृप, जयद्रथ आदि पर तीव्र प्रत्याघात करता है—किसी का धनुष कटता है, किसी का रथ-बल क्षीण होता है; कौरव-पक्ष की संयुक्त बाण-वृष्टि क्षणिक होकर भी निर्णायक दबाव नहीं बना पाती। → अर्जुन के प्रहारों से कौरव-महारथी क्षुब्ध होकर पुनः संगठित होते हैं—अगला क्षण यह संकेत देता है कि वे और अधिक क्रूर समवेत आक्रमण की तैयारी करेंगे।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ५० श्लोक हैं) अपन क्ा बा 2 चतुर्राधिकशततमो< ध्याय: अर्जुनका कौरव महारथियोंके साथ घोर युद्ध संजय उवाच तावका हि समीक्ष्यैवं वृष्ण्यन्धककुरूत्तमौ । प्रागत्वरन् जिघांसन्तस्तथैव विजय: परान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವೃಷ್ಣಿ-ಅಂಧಕ ವಂಶಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ, ಕುರುಕುಲರತ್ನನಾದ ಅರ್ಜುನನನ್ನೂ ಎದುರು ಕಂಡು, ನಿನ್ನ ಸೇನಿಕರು ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆತುರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಜುನನೂ ಶತ್ರುವಧಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು।
Verse 2
सुवर्णचित्रैवैयाप्रै: स्वनवद्धिर्महारथै: । दीपयन्तो दिश: सर्वा ज्वलद्धिरिव पावकै:
ಸುವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ವೇಗವಂತವಾಗಿದ್ದು ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮಹಾರಥಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿದ ಕೌರವ ವೀರರು, ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 3
रुक्मपुड्खैश्न दुष्प्रेक्ष्यै: कार्मुकैः पृथिवीपते । कूजद्धिरतुलान् नादान् कोपितैस्तुरगैरिव
ಹೇ ಪೃಥ್ವೀಪತೇ! ಅವರು ಬಂಗಾರದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ದುರ್ದರ್ಶ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುವ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ಅತುಲ ನಾದ ಮಾಡುವ ಧನುಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕాంతಿಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 4
भूरिश्रवा: शल: कर्णो वृषसेनो जयद्रथ: । कृपश्च मद्रराजश्च द्रौणिश्व रथिनां वर:
ಭೂರಿಶ್ರವ, ಶಲ, ಕರ್ಣ, ವೃಷಸೇನ, ಜಯದ್ರಥ, ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ, ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ—ಈ ಎಂಟು ಮಹಾರಥಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.
Verse 5
ते पिबन्त इवाकाशमणश्लैरष्टी महारथा: । व्यराजयन् दश दिशो वैयाप्रैहेंमचन्द्रकै:
ಆ ಎಂಟು ಮಹಾರಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೇಗದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುವವರಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು; ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮದಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಚಂದ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು.
Verse 6
ते दंशिता: सुसंरब्धा रथैमेंघौघनि:स्वनै: । समावृण्वन् दश दिश: पार्थस्य निशितै: शरै:
ಕವಚಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದ ಆ ವೀರರು, ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ಗಂಭೀರ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾರ್ಥನ (ಅರ್ಜುನನ) ಸುತ್ತಲಿನ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟರು.
Verse 7
कौलूतका हयाश्रित्रा वहन्तस्तान् महारथान् | व्यशोभन्त तदा शीघ्रा दीपयन्तो दिशो दश
ಕೌಲೂತ ದೇಶದ ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣದ, ವೇಗವಂತ ಕುದುರೆಗಳು ಆ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಆ ವೇಳೆ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವವರಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 8
आजानेयैर्महावेगैर्नानादेशसमुत्थितै: । पर्वतीयैर्नदीजैश्न सैन्धवैश्व हयोत्तमै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ನಾನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿ ಆಜಾನೇಯ, ಪರ್ವತಜ, ನದಿಜ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುದೇಶೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಕೌರವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 9
कुरुयोधवरा राजंस्तव पुत्र परीप्सव: । धनंजयरथं शीघ्र सर्वतः समुपाद्रवन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾದ ಕುರುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಧನಂಜಯನ (ಅರ್ಜುನನ) ರಥದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು।
Verse 10
ते प्रगृहा महाशड्खान् दश्मु: पुरुषसत्तमा: । पूरयन्तो दिवं राजन् पृथिवीं च ससागराम्,नरेश्वर! उन पुरुषप्रवर योद्धाओंने समुद्रसहित पृथ्वी और आकाशको शब्दोंसे व्याप्त करते हुए बड़े-बड़े शंख लेकर बजाये
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರೇಶ್ವರನೇ! ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು ಮಹಾಶಂಖಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಊದಿದರು; ಅವರ ನಾದವು ಸಮುದ್ರಸಹಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ತುಂಬಿತು।
Verse 11
तथैव दध्मतु: शड्खौ वासुदेवधनंजयौ । प्रवरी सर्वदेवानां सर्वशड्खवरी भुवि,इसी प्रकार सम्पूर्ण देवताओंमें श्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुन भूतलके समस्त शंखोंमें उत्तम अपने दिव्य शंख बजाने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಸುದೇವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ)—ಎಲ್ಲ ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಶಂಖಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಂಖಧಾರಿಗಳು—ತಮ್ಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು।
Verse 12
देवदत्तं च कौन्तेय: पाउ्चजन्यं च केशव: । शब्दस्तु देवदत्तस्य धनंजयसमीरित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೌಂತೇಯ ಅರ್ಜುನನು ‘ದೇವದತ್ತ’ ಎಂಬ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು; ಕೇಶವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನು ‘ಪಾಂಚಜನ್ಯ’ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು; ಧನಂಜಯನು ಊದಿದ ದೇವದತ್ತದ ನಾದವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು।
Verse 13
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्वैव समावृणोत् । कुन्तीकुमार अर्जुनने देवदत्त नामक शंख बजाया और श्रीकृष्णने पांचजन्य। धनंजयके बजाये हुए देवदत्तका शब्द पृथ्वी, आकाश तथा सम्पूर्ण दिशाओंमें व्याप्त हो गया ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನು ಊದಿದ ದೇವದತ್ತ ಶಂಖನಾದವು ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಆವರಿಸಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಸುದೇವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಊದಿದ ಪಾಂಚಜನ್ಯವೂ ಚತುರ್ಧಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.
Verse 14
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे नादसंकुले
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಭೀಕರ ಸ್ಥಿತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲು, ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಭಯಾನಕ ನಾದ-ಕೋಲಾಹಲ ತುಂಬಿರಲು—
Verse 15
भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने । प्रवादितासु भेरीषु झर्झरिष्वानकेषु च
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೇರಿಗಳು ಮೊಳಗಿದಾಗ, ಜೊತೆಗೆ ಝರ್ಝರೀ ಮತ್ತು ಆನಕ ಯುದ್ಧವಾದ್ಯಗಳೂ ಧ್ವನಿಸಿದಾಗ, ಆ ಗರ್ಜನೆ ಭೀರುಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿತು; ಶೂರರ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
Verse 16
मृदज्भेष्वपि राजेन्द्र वाद्यमानेष्वनेकश: । महारथा: समाख्याता दुर्योधनहितैषिण:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಮೃದಂಗಾದಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಆ ಮಹಾರಥಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 17
अमृष्यमाणास्तं शब्दं क्रुद्धा: परमधन्विन: । नानादेश्या महीपाला: स्वसैन्यपरिरक्षिण:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ರಾಜರು—ಪರಮ ಧನುರ್ಧರರು—ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾದರು.
Verse 18
अमर्षिता महाशड्खान् द्मुर्वीरा महारथा: । कृते प्रतिकरिष्यन्त: केशवस्यार्जुनस्य च
ಅಮರ್ಷದಿಂದ ಉರಿದ ಆ ವೀರ ಮಹಾರಥರು ಮಹಾಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು; ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
Verse 19
राजेन्द्र! इस प्रकार जब वहाँ भयंकर शब्द व्याप्त हो गया
ರಾಜನೇ! ಶಂಖಧ್ವನಿಯಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ನಿನ್ನ ಸೇನೆ ಅಸ್ವಸ್ಥದಂತೆ ಕಾಣಿತು; ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಂಡವು, ಸಮಸ್ತ ದಳ ಕದಲಿತು.
Verse 20
तत् प्रविद्धमिवाकाशं शूरै: शडुखविनादितम् | बभूव भूशमुद्विग्नं निर्धातिरिव नादितम्,शूरवीरोंने शंखध्वनिसे आकाशको विद्ध-सा कर डाला। वह वज्रकी गड़गड़ाहटसे व्याप्त-सा होकर अत्यन्त उद्वेशजनक हो गया
ಶೂರರ ಶಂಖಧ್ವನಿಯಿಂದ ಆಕಾಶವೇ ಚುಚ್ಚಿದಂತೆ ಆಯಿತು; ವಜ್ರಘೋಷದಂತೆ ಮೊಳಗಿದ ಆ ನಾದದಿಂದ ಭೂಮಿಯೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಯಿತು.
Verse 21
स शब्द:सुमहान् राजन् दिश: सर्वा व्यनादयत् । त्रासयामास तत् सैन्यं युगान्त इव सम्भूत:,राजन! प्रलयकालके समान सब ओर फैला हुआ वह महान् शब्द सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करने और आपकी सेनाको डराने लगा
ರಾಜನೇ! ಆ ಮಹಾಶಬ್ದವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು; ಯುಗಾಂತದ ಘೋಷದಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸಿತು.
Verse 22
ततो दुर्योधनो5ष्टौ च राजानस्ते महारथा: । जयद्रथस्य रक्षार्थ पाण्डवं पर्यवारयन्,तदनन्तर दुर्योधन तथा आठ महारथी नरेशोंने जयद्रथकी रक्षाके लिये अर्जुनको घेर लिया
ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮತ್ತು ಆ ಎಂಟು ರಾಜ ಮಹಾರಥರು ಜಯದ್ರಥನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಪಾಂಡವ (ಅರ್ಜುನ)ನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು.
Verse 23
ततो द्रौणिस्त्रिसप्तत्या वासुदेवमताडयत् । अर्जुन च त्रिभिर्भल्लैर्ध्वजमश्वांश्व पडचभि:
ಆಗ ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ವಾಸುದೇವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನ ಮೇಲೆ ಎಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು. ಮೂರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಭಲ್ಲಬಾಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಇನ್ನೂ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 24
तमर्जुन: पृषत्कानां शतै: षड़भिरताडयत् । अत्यर्थमिव संक्रुद्धः प्रतिविद्धे जनार्दने,श्रीकृष्णके घायल हो जानेपर अर्जुन अत्यन्त कुपित हो उठे। उन्होंने छः सौ बाणोंद्वारा अश्वत्थामाको क्षत-विक्षत कर दिया
ಜನಾರ್ದನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನು ಬಾಣದಿಂದ ತಾಕಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಅತೀವ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರುದ್ಧನಾದವನಂತೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಆರು ನೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 25
कर्ण च दशभिर्विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिस्तथा । शल्यस्य सशरं चापं मुष्टी चिच्छेद वीर्यवान्
ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ವೃಷಸೇನನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಧನು. ನಂತರ ಬಾಣ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಶಲ್ಯರಾಜನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿತದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು.
Verse 26
गृहीत्वा धनुरन्यत् तु शल्यो विव्याध पाण्डवम् । भूरिश्रवास्त्रिभिबाणिहेमपुड्खै: शिलाशितै:
ಆಗ ಶಲ್ಯನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಾಂಡವನಾದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ವಿದ್ಧನು. ಭೂರಿಶ್ರವನು ಸಹ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದ, ಚಿನ್ನದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 27
कर्णो द्वात्रिंशता चैव वृषसेनश्व सप्तभि: । जयद्रथस्त्रिसप्तत्या कृपश्च दशभि: शरै:
ಕರ್ಣನು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ವೃಷಸೇನನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಜಯದ್ರಥನು ಎಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕೃಪನು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 28
तत: शराणां षष्ट्या तु द्रौणि: पार्थमवाकिरत्
ಆಮೇಲೆ ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅರವತ್ತು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯಂತೆ ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಮೇಲೆ ಸುರಿಸಿದನು।
Verse 29
प्रहसंस्तु नरव्याप्र: श्वेताश्वः कृष्णसारथि:
ಆಗ ನಗುತ್ತಾ, ನರರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ಅರ್ಜುನನು—ಶ್ವೇತಾಶ್ವಾರೂಢನು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದವನು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು।
Verse 30
कर्ण द्वादशभिवविंद्ध्या वृषसेनं त्रिभि: शरै:
ಅವಿಂಧ್ಯನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ವೃಷಸೇನನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಧ ಮಾಡಿದನು।
Verse 31
सौमदत्तिं त्रिभिविंद्ध्वा शल्यं च दशभि: शरै:
ಸೌಮದತ್ತಿಯನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಶಲ್ಯನನ್ನೂ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 32
शितैरग्निशिखाकारैद्रौणिं विव्याध चाष्टभि: । इसके बाद भूरिश्रवाको तीन और शल्यको दस बाणोंसे बींधकर अग्निकी ज्वालाके समान आकारवाले आठ तीखे बाणोंद्वारा अश्वत्थामाको घायल कर दिया ।।
ನಂತರ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ರೂಪಗೊಂಡ ಎಂಟು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನೂ ವಿದ್ಧ ಮಾಡಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 33
भूरिश्रवास्तु संक्रुद्ध: प्रतोद॑ चिच्छिदे हरे:,भूरिश्रवाने कुपित होकर श्रीकृष्णका चाबुक काट डाला और अर्जुनको तिहत्तर बाणोंसे गहरी चोट पहुँचायी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ರೋಧಾವೇಶಗೊಂಡ ಭೂರಿಶ್ರವನು ಹರಿ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಯ ಚಾವಟಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ನಂತರ ತಿಹತ್ತೂರು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಮಾಡಿದನು।
Verse 34
अर्जुन च त्रिसप्तत्या बाणानामाजघान ह,भूरिश्रवाने कुपित होकर श्रीकृष्णका चाबुक काट डाला और अर्जुनको तिहत्तर बाणोंसे गहरी चोट पहुँचायी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಭೂರಿಶ್ರವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಚಾವಟಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ನಂತರ ತಿಹತ್ತೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಹರಿಸಿದನು।
Verse 35
तत: शरशतैस्ती4्णैस्तानरीन् श्वेतवाहन: । प्रत्यषेधद् द्रुतं क्रुद्धो महावातो घनानिव
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಶ್ವೇತವಾಹನ ಅರ್ಜುನನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ನೂರಾರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಡೆದನು; ಮಹಾವಾಯು ಘನಮೋಡಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸುವಂತೆ।
Verse 103
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधन-पराजयविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ-ಪರಾಜಯವಿಷಯಕ ನೂರಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 104
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संकुलयुद्धे चतुरधिकशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ದ್ರೋಣಪರ್ವಣಿ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವಣಿ ಸಂಕೂಲಯುದ್ಧೇ ಚತುರಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ।
Verse 133
सर्वशब्दानतिक्रम्य पूरयामास रोदसी । इसी प्रकार भगवान् श्रीकृष्णके बजाये हुए पांचजन्यने भी सम्पूर्ण शब्दोंको दबाकर अपनी ध्वनिसे पृथ्वी और आकाशको भर दिया
ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಅದು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ತುಂಬಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಊದಿದ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖವೂ ಇತರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆಮಾಡಿ ತನ್ನ ನಾದದಿಂದ ಭೂಮ್ಯಾಕಾಶಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತು.
Verse 276
मद्रराजश्न दशभिर्विव्यधु: फाल्गुनं रणे । फिर कर्णने बत्तीस, वृषसेनने सात, जयद्रथने तिहत्तर, कृपाचार्यने दस तथा मद्रराज शल्यने भी दस बाण मारकर रफक्षेत्रमें अर्जुनको बींध डाला
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಫಾಲ್ಗುಣ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಿದನು.
Verse 286
वासुदेवं च विंशत्या पुनः पार्थ च पञठ्चभि: । तत्पश्चात् अश्वत्थामाने अर्जुनपर साठ बाण बरसाये, फिर श्रीकृष्णको बीस और अर्जुनको भी पाँच बाण मारे
ನಂತರ ಅವನು ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತೆ ಹೊಡೆದನು. ಆಮೇಲೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಅರವತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದನು.
Verse 293
प्रत्यविध्यत् स तान् सर्वान् दर्शयन् पाणिलाघवम् । तब श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन श्वेतवाहन पुरुषसिंह अर्जुनने जोर-जोरसे हँसते और हाथोंकी फुर्ती दिखाते हुए उन सबको बींधकर बदला चुकाया
ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ವೇತವಾಹನ ಪುರುಷಸಿಂಹ ಅರ್ಜುನನು ಜೋರಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಕೈಗಳ ಚುರುಕನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
Verse 303
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे व्यकृन्तत । कर्णको बारह और वृषसेनको तीन बाणोंसे घायल करके राजा शल्यके बाणसहित धनुषको मुद्दी पकड़नेकी जगहसे पुनः काट डाला
ಅವನು ಶಲ್ಯನ ಬಾಣಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿತದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 326
पुनर्द्रर्णि च सप्तत्या शराणां सो5भ्यताडयत् । तत्पश्चात् कृपाचार्यको पचीस, जयद्रथको सौ तथा अभश्वत्थामाको पुनः उन्होंने सत्तर बाण मारे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವನು ದ್ರೋಣಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಎಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು, ಜಯದ್ರಥನ ಮೇಲೆ ಅರವತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿ, ಪುನಃ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಮೇಲೆಯೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
Frequently Asked Questions
The chapter highlights the tension between strategic priority and honor-response: Bhīma’s intended movement toward a broader objective is interrupted by Karṇa’s challenge, and the duel becomes driven by the obligation to answer provocation without appearing to evade combat.
Martial action is portrayed as a compound of duty, emotion, and public perception; even when objectives are strategic, agents are compelled by honor-codes and psychological triggers, illustrating how dharma operates contextually rather than as a single fixed rule.
No explicit phalaśruti is presented in this unit; its meta-function is historiographic—Sañjaya’s report models how war events are interpreted through causality (vows, insults, prior enmity) within the epic’s larger inquiry into dharma and consequence.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.