Shloka 37
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
जो गौओंके प्रति क्षमाशील
nāciketa uvāca | śrutvā vaivasvatavacas tad ahaṃ punar abruvam | abhāve gopradātṝṇāṃ kathaṃ lokān hi gacchati ||
ಗೋವುಗಳ प्रति ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿ, ಗೋರಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ, ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿ, ಜೀವನೋಪಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಗೋಧಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವೃದ್ಧನಾಗಿರಬಹುದು; ರೋಗದಿಂದ ಪಥ್ಯಭೋಜನ ಬಯಸುವವನಾಗಿರಬಹುದು; ದುರ್ಭಿಕ್ಷಾದಿಗಳಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿರಬಹುದು; ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವನಾಗಿರಬಹುದು; ಅಥವಾ ಕೃಷಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಬಂದಿರಬಹುದು; ಹೋಮಕ್ಕಾಗಿ ಹವಿಸ್ಸು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನಾಗಿರಬಹುದು; ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಸವಸನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು; ಗುರುವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿರಬಹುದು; ಅಥವಾ ಬಾಲಕನ ಪೋಷಣೆಗೆ ಗೋದುಧ ಬೇಕಾಗಿರಬಹುದು—ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಧಾನಕ್ಕೆ ದೇಶ-ಕಾಲ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ; ಇವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇಶ-ಕಾಲವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಗುರುತು ತಿಳಿದ ಗೋವುಗಳು, ಖರೀದಿಸಿ ತಂದವು, ಜ್ಞಾನ-ಪುರಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಪಡೆದವು, ಪ್ರಾಣ-ವಿನಿಮಯದಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದವು, ಜಯದಿಂದ ಪಡೆದವು, ಅಥವಾ ಯೌತಕವಾಗಿ (ವಿವಾಹ-ಉಪಹಾರ/ದಹೇಜ) ಬಂದವು—ಇಂತಹ ಗೋವುಗಳು ದಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಮನ್ಯವಾಗಿವೆ. ನಚಿಕೇತನು ಹೇಳಿದನು—ವೈವಸ್ವತ ಯಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದೆ—“ಗೋಧಾನದಾತರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ?”
नाचिकेत उवाच
Educational Q&A
The verse frames go-dāna (the gifting of cows) as a major vehicle of dharmic merit and raises a moral-theological problem: if such donors are absent, by what means do beings attain meritorious realms? It highlights the dependence of social-religious welfare on generosity and the continuity of dharma through giving.
After hearing Vaivasvata (Yama) describe norms and occasions connected with cow-gifting, Naciketas responds with a follow-up question. He presses the logic of the teaching by asking how attainment of ‘worlds’ is possible when there are no cow-donors, thereby continuing the inquiry-driven dialogue.