Adhyaya 54

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशविन्यासनिर्णयो नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಲಿಂಗಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಭುವನಕೋಶವಿನ್ಯಾಸನಿರ್ಣಯ’ ಎಂಬ ತ್ರಿಪಂಚಾಶತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಅಂಡದೊಳಗೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ದೇವಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ ಗ್ರಹಚಲನೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 2

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೇರುವಿನ ನಗರಿ ‘ಮಾಹೇಂದ್ರಿ’ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಭಾನುಪುತ್ರನಿಗೂ ವರుణನಿಗೂ ಸೇರಿದ ‘ವಾರುಣಿ’ ನಗರಿ ಇದೆ.

Verse 3

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

ಸೌಮ್ಯವಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೋಮನ ವಿಶಾಲ ಲೋಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿಗ್ದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಮರಾವತಿ, ಸಂಯಮಿನಿ, ಸುಖಾ ಹಾಗೂ ವಿಭಾ ಎಂಬ ನಗರಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 4

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

ಇದೀಗ ಲೋಕಪಾಲಕರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಸೂರ್ಯನು ಕಾಷ್ಠಾ (ದಿಕ್ಕಿನ ಮಿತಿ) ತಲುಪಿದಾಗ ಅವನ ಗತಿ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

Verse 5

दक्षिणप्रक्रमे भानुः क्षिप्तेषुरिव धावति ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾನು ಬಿಡಿಸಿದ ಬಾಣದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಯೋತಿಷಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿರಂತರ ಪರಿಭ್ರಮಣಮಾಡುತ್ತಾ, ಪತಿ ಶಿವನ ನಿಯಮದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಋತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಭಾನು ಪುರಾಂತ (ಕ್ಷಿತಿಜ) ತಲುಪಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಅಧೀನನಾಗುವಾಗ, ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆ ಆಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ‘ಸೌರ ಉದಯ’ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಕಾಲಪರಿವರ್ತನೆಯ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣ।

Verse 7

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

ಸುಖವತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ವಿಶ್ವದರ್ಶಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು ತನ್ನದೇ ವಿಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆ ಕಳ್ಳನು ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಯಮನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಆ ಖಗವು ಸುಖವನ್ನೂ ವಿಭೆಯನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆದಿತು.

Verse 9

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಅಪರಾಹ್ನವು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಹ್ನವು ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದಾಗ, ವಾಯುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪರರಾತ್ರಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ಕಾಲವಿಪರ್ಯಾಸದ ಉಗ್ರ ನಿಮಿತ್ತ.

Verse 10

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಹರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಗತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈ ನಿಯಮವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನಂತೆ ಜಲಗಳು ಸರಿದು ಹರಿಯುವಾಗ, ಇದೇ ನಿಯತ ಕ್ರಮವೆಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 11

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ) ಒಂದು-ಮೂವತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

Verse 12

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೂವತ್ತೊಂದು ‘ಶತ-ಸಹಸ್ರ’ (ಲಕ್ಷ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರವೂ ಸೇರಿವೆ.

Verse 13

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

ಇದು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಮುಹೂರ್ತ-ಮಾನದ ಗತಿ. ಇದೇ ಗತಿ-ಯೋಗದಿಂದ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಷ್ಠಾ (ನಿಶ್ಚಿತ ಮಿತಿ/ವಿಭಾಗ) ತಲುಪಿದಾಗ, ನಿಯತಿಯಂತೆ ಕಾಲಗಣನೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 14

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

ಪತಂಗ (ಸೂರ್ಯ) ಕೂಡ ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 15

मानसोत्तरशैले तु महातेजा विभावसुः मण्डलानां शतं पूर्णं तदशीत्यधिकं विभुः

ಮಾನಸೋತ್ತರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಿಭಾವಸು (ಸೂರ್ಯ), ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು, ನೂರು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಎಂಭತ್ತನ್ನೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 16

बाह्यं चाभ्यन्तरं प्रोक्तम् उत्तरायणदक्षिणे प्रत्यहं चरते तानि सूर्यो वै मण्डलानि तु

ಸೌರ ಮಂಡಲಗಳು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಾಂತರ—ಉತ್ತರಾಯಣ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ. ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿದಿನ ಚಲಿಸಿ ಆ ಮಂಡಲಗಳನ್ನೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं प्रवर्तते दक्षिणप्रक्रमे देवस् तथा शीघ्रं प्रवर्तते

ಕುಲಾಲನ ಚಕ್ರವು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುವಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ-ಪ್ರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವ—ಶಿವ, ಪತಿ—ಅದೇ ರೀತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿ, ಪಶುವಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಫಲವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति सूर्यो द्वादशभिः शीघ्रं मुहूर्तैर्दक्षिणायने

ಆದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ—ಹನ್ನೆರಡು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ. ಕಾಲಮಾನದ ಇಂತಹ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ದೇಹಧಾರಿ ಪಶುವಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪರಮ ಪತಿ ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ಕಾಲದ ಅವಿಕಾರ ಆಧಾರನು।

Verse 19

त्रयोदशार्धमृक्षाणाम् अह्ना तु चरते रविः मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन्

ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ।

Verse 20

कुलालचक्रमध्यं तु यथा मन्दं प्रसर्पति तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः

ಕುಂಭಾರನ ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಹೇಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದಗಯನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮೃದು, ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಗದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पां तु गच्छति स रथो धिष्ठितो भानोर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा

ಆದ್ದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ರಥವು ಭೂಮಿಯ ಅಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನೇ ದಾಟುತ್ತದೆ; ಭಾನುಗೆ ಸೇರಿದ ಆ ರಥವನ್ನು ಆದಿತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಧರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 22

गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः प्रदीपयन् सहस्रांशुर् अग्रतः पृष्ठतो ऽप्यधः

ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಗ್ರಾಮಣಿಗಳು, ಸರ್ಪರು, ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಸಹಸ್ರಾಂಶು ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೂ ಬೆಳಕು ಹರಡಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।

Verse 23

ऊर्ध्वतश् च करं त्यक्त्वा सभां ब्राह्मीमनुत्तमाम् अंभोभिर् मुनिभिस्त्यक्तैः संध्यायां तु निशाचरान्

ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುತ್ತಮ ದಿವ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ ಎರಚಿದ ಜಲದಿಂದ ಅವನು ನಿಶಾಚರರನ್ನು ದೂರ ಓಡಿಸಿದನು, ಸಂಧ್ಯಾವಿಧಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿರಲೆಂದು।

Verse 24

हत्वा हत्वा तु सम्प्राप्तान् ब्राह्मणैश्चरते रविः अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम्

ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಂದವರನ್ನು ಮರುಮರು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿಧಾನದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ರವಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಹದಿನೆಂಟು ಮುಹೂರ್ತಗಳವರೆಗೆ ಉತ್ತರಾಯಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

अहर्भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः त्रयोदशार्धम् ऋक्षाणि नक्तं द्वादशभी रविः मुहूर्तैस् तावद् ऋक्षाणि दिवाष्टादशभिश्चरन्

ಇದೇ ‘ಅಹಃ’ (ದಿನ) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರವಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶ ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ; ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ನಕ್ಷತ್ರಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

ನಂತರ ಚಕ್ರವು ತನ್ನ ನಾಭಿಯ ಸುತ್ತ ಇನ್ನೂ ಮಂದವಾಗಿ ತಿರುಗುವಂತೆ, ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಧ್ರುವನು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

त्रिंशन्मुहूर्तैर् एवाहुर् अहोरात्रं पुराविदः उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमतो मण्डलानि तु

ಪುರಾತನ ಪಂಡಿತರು ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಮുപ്പತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಷ್ಠಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಗಳು (ಚಕ್ರಗಳು) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 28

कुलालचक्रनाभिस्तु यथा तत्रैव वर्तते औत्तानपादो भ्रमति ग्रहैः सार्धं ग्रहाग्रणीः

ಕುಂಭಾರನ ಚಕ್ರದ ನಾಭಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು—ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಣಿ—ಸ್ಥಿರ ಅಕ್ಷದಂತೆ ನಿಂತು, ಗ್ರಹಗಳು ಅವನ ಸುತ್ತ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 29

गणो मुनिज्योतिषां तु मनसा तस्य सर्पति अधिष्ठितः पुनस्तेन भानुस्त्वादाय तिष्ठति

ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಆ ಗಣವು ಅವನ ಮನಸ್ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಅವನ ಅಧಿಷ್ಠಾನದಿಂದ ಭಾನು (ಸೂರ್ಯ) ತನ್ನ ನಿಯತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಿಯತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

सोन्ने-रेगेन्-क्रेइस्लौफ़् किरणैः सर्वतस्तोयं देवो वै ससमीरणः औत्तानपादस्य सदा ध्रुवत्वं वै प्रसादतः

ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆ ದೇವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಚಲಿಸುವ ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು ಶಾಶ್ವತ ಧ್ರುವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ಲೋಕಗಳ ಧ್ರುವಪದವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು।

Verse 31

विष्णोरौत्तानपादेन चाप्तं तातस्य हेतुना आपः पीतास्तु सूर्येण क्रमन्ते शशिनः क्रमात्

ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಅದು ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಮೂಲಕ, ತಂದೆಯ ಕಾರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸೂರ್ಯನು ಕುಡಿದ ನೀರೂ ಚಂದ್ರನ ನಿಯತ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ—ಹೀಗೆ ಪತಿ-ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭುವಿನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಲಯ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 32

निशाकरान्निस्रवन्ते जीमूतान्प्रत्यपः क्रमात् वृन्दं जलमुचां चैव श्वसनेनाभिताडितम्

ಚಂದ್ರನಿಂದ ನೀರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೋಡಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಉಗ್ರ ಗಾಳಿಯ ಆಘಾತದಿಂದ ತಾಡಿತವಾಗಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆತ್ತ ಚದುರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ತತ್ತ್ವಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಘೋರ ಕ್ಷೋಭ.

Verse 33

क्ष्मायां सृष्टिं विसृजते ऽभासयत्तेन भास्करः तोयस्य नास्ति वै नाशः तदैव परिवर्तते

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀರಿಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದು ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 34

हिताय सर्वजन्तूनां गतिः शर्वेण निर्मिता भूर्भुवः स्वस् तथा ह्यापो ह्य् अन्नं चामृतमेव च

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶರ್ವ (ಶಿವ)ನು ಅವರ ಗತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ—ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಲೋಕಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಜಲ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಅಮೃತವೂ. ಇದು ಪತಿ-ಸ್ವರೂಪ ಶಿವನ ವಿಧಿಯೇ.

Verse 35

प्राणा वै जगतामापो भूतानि भुवनानि च बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत्

ಪ್ರಾಣವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರ—ಜಲಗಳು, ಭೂತಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ. ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು? ಈ ಚರಾಚರ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಧಾರಿತ; ಆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೂ ಅಂತర్యಾಮಿ ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನಿಯಂತೃ.

Verse 36

अपां शिवस्य भगवान् आधिपत्ये व्यवस्थितः अपां त्वधिपतिर्देवो भव इत्येव कीर्तितः

ಜಲಗಳ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಲಾಧಿಪತಿ ದೇವನು ‘ಭವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೇ ಕೀರ್ತಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 37

भवात्मकं जगत्सर्वम् इति किं चेह चाद्भुतम् नारायणत्वं देवस्य हरेश्चाद्भिः कृतं विभोः जगतामालयो विष्णुस् त्व् आपस्तस्यालयानि तु

ಸರ್ವ ಜಗತ್ತು ‘ಭವ’ಸ್ವರೂಪವೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನು? ಮಹಾವಿಭು ಹರಿಯನ್ನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು—‘ನಾರ’ ಅಂದರೆ ಜಲಗಳು ಅವನ ನಿವಾಸವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದರಿಂದ. ವಿಷ್ಣು ಜಗತ್ತಿನ ಆಲಯ; ಜಲಗಳು ಅವನ ಆಲಯಸ್ಥಾನಗಳು.

Verse 38

दन्दह्यमानेषु चराचरेषु गोधूमभूतास् त्वथनिष्क्रमन्ति या या ऊर्ध्वं मारुतेनेरिता वै तास्तास्त्वभ्राण्यग्निना वायुना च

ಚರಾಚರ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳು ದಹಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ, ಅವು ಧೂಮದಂತ ಗುಚ್ಛಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಯಾವವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೋ, ಅವು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮೇಘರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

Verse 39

अतो धूमाग्निवातानां संयोगस्त्वभ्रमुच्यते वारीणि वर्षतीत्यभ्रम् अभ्रस्येशः सहस्रदृक्

ಆದ್ದರಿಂದ ಧೂಮ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳ ಸಂಯೋಗವೇ ‘ಅಭ್ರ’ ಅಂದರೆ ಮೇಘ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಅಭ್ರ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೇಘಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನು ‘ಸಹಸ್ರದೃಕ್’—ಸಹಸ್ರನೇತ್ರಧಾರಿ.

Verse 40

यज्ञधूमोद्भवं चापि द्विजानां हितकृत्सदा दावाग्निधूमसम्भूतम् अभ्रं वनहितं स्मृतम्

ಯಜ್ಞಧೂಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಘಗಳು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಸದಾ ಹಿತಕರ, ಧರ್ಮ-ಯಜ್ಞಕ್ರಮವನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡುವವು. ಆದರೆ ದಾವಾಗ್ನಿಯ ಧೂಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮೇಘವನ್ನು ವನಹಿತಕರ—ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವದು—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 41

मृतधूमोद्भवं त्वभ्रम् अशुभाय भविष्यति अभिचाराग्निधूमोत्थं भूतनाशाय वै द्विजाः

ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಮೃತಧೂಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮೇಘ ಅಶುಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಭಿಚಾರಾಗ್ನಿಯ ಧೂಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಘವು ಭೂತ-ಜೀವಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶೈವ ಬೋಧೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತಾಮಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವಪೂಜೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದಾಗ ಪಶುವಿನ ಮೇಲೆ ಪಾಶಬಂಧ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 42

एवं धूमविशेषेण जगतां वै हिताहितम् तस्मादाच्छादयेद्धूमम् अभिचारकृतं नरः

ಈ ರೀತಿ ಧೂಮದ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಲೋಕದ ಹಿತ-ಅಹಿತ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಭಿಚಾರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧೂಮವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಮುಚ್ಚಬೇಕು ಅಥವಾ ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಹಾನಿಕರ ಶಕ್ತಿ ಹರಡಿ ಪಶುವಿನ ಮೇಲೆ ಪಾಶಬಂಧನವಾಗದಂತೆ.

Verse 43

अनाछाद्य द्विजः कुर्याद् धूमं यश्चाभिचारिकम् एवमुद्दिश्य लोकस्य क्षयकृच्च भविष्यति

ಯೋಗ್ಯ ಆಚ್ಚಾದನ (ಪವಿತ್ರ ಆವರಣ) ಇಲ್ಲದೆ ದ್ವಿಜನು ಅಭಿಚಾರಾರ್ಥ ಧೂಮಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಈ ರೀತಿ ಲೋಕದ ವಿರುದ್ಧ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅವನು ಜೀವಿಗಳ ಕ್ಷಯಕಾರಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

अपां निधानं जीमूताः षण्मासानिह सुव्रताः वर्षयन्त्येव जगतां हिताय पवनाज्ञया

ಮೇಘಗಳು ನೀರಿನ ನಿಧಿಗಳು; ಹೇ ಸುವ್ರತರೇ, ಅವು ಇಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳು ಪವನಾಜ್ಞೆಯಂತೆ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 45

स्तनितं चेह वायव्यं वैद्युतं पावकोद्भवम् त्रिधा तेषामिहोत्पत्तिर् अभ्राणां मुनिपुङ्गवाः

ಓ ಮುನಿಪುಂಗವರೇ! ಇಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ವಾಯು-ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚು ಅಗ್ನಿ-ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿದೆ.

Verse 46

न भ्रश्यन्ति यतो ऽभ्राणि मेहनान्मेघ उच्यते काष्ठावाहाश् च वैरिञ्च्याः पक्षाश्चैव पृथग्विधाः

ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಅಭ್ರಗಳು (ಮೇಘಗಳು) ಚದುರಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ಮೇಘ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ‘ಮೇಹನ’ (ವರ್ಷಣ/ಸ್ರವಣ) ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಆ ಹೆಸರು. ‘ವೈರಿಂಚ್ಯ’ ಕಾಷ್ಠ-ಆವಾಹಕ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳ ವಿಭೇದಗಳೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 47

आज्यानां काष्ठसंयोगाद् अग्नेर्धूमः प्रवर्तितः द्वितीयानां च संभूतिर् विरिञ्चोच्छ्वासवायुना

ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಾಷ್ಠದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಧೂಮವು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಿತೀಯ (ಇತರ) ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳು ವಿರಿಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯ ಉಚ್ಛ್ವಾಸರೂಪ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 48

भूभृतां त्वथ पक्षैस्तु मघवच्छेदितैस्ततः वाह्नेयास्त्वथ जीमूतास् त्व् आवहस्थानगाः शुभाः

ನಂತರ, ಮಘವತ್ (ಇಂದ್ರ) ಕತ್ತರಿಸಿದ ಪರ್ವತಧಾರಕರ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿ-ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶುಭ ಜೀಮೂತಗಳು (ಮೇಘಗಳು) ಉಂಟಾದವು—ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ.

Verse 49

विरिञ्चोच्छ्वासजाः सर्वे प्रवहस्कन्धजास्ततः पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम्

ಈ ಎಲ್ಲ ಮೇಘಗಳು ವಿರಿಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯ ಉಚ್ಛ್ವಾಸದಿಂದ ಜನಿಸಿದವು. ಅವುಗಳಿಂದ ‘ಪ್ರವಹ’ ವರ್ಗದ ಮೇಘಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಪುಷ್ಕರ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಹುಟ್ಟಿ, ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಜಲವನ್ನು ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 50

मूकाः सशब्ददुष्टाशास् त्व् एतैः कृत्यं यथाक्रमम् क्षामवृष्टिप्रदा दीर्घकालं शीतसमीरिणः

ಕೆಲವರು ಮೂಕರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಾತನಾಡಿದರೂ ದೂಷಿತ ಹಾಗೂ ಕಠೋರ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನೇ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ವ್ಯತ್ಯಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶೀತ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸುತ್ತವೆ—ಇದು ಧರ್ಮಕ್ಷತಿಯ ಸೂಚನೆ; ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಪಶುಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಶಬಂಧನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 51

जीवकाश् च तथा क्षीणा विद्युद्ध्वनिविवर्जिताः तिष्ठन्त्याक्रोशमात्रे तु धरापृष्ठादितस्ततः

ಜೀವಶಕ್ತಿಗಳು (ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು) ಸಹ ಕ್ಷೀಣವಾದವು; ಗುಡುಗು ಮತ್ತು ಮಿಂಚು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆ ಬಳಿಕ ಅವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕೂಗುವಷ್ಟು ದೂರದೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಂತವು—ಪಾಶ ಬಿಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಲೋಕಶಕ್ತಿಗಳು ಹಿಂಜರಿಯುವ ಸೂಚನೆ; ಪತಿ (ಶಿವ) ಪುನಃ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರೆಗೆ।

Verse 52

अर्धक्रोशे तु सर्वे वै जीमूता गिरिवासिनः मेघा योजनमात्रं तु साध्यत्वाद् बहुतोयदाः

ಅರ್ಧಕ್ರೋಶ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀಮೂತಗಳು (ಮೇಘಸತ್ತ್ವಗಳು) ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆಮೇಘಗಳು ಒಂದು ಯೋಜನದಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ; ನಿಯತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜಲಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ—ಪತಿ (ಶಿವ) ಧರಿಸಿದ ಜಗದ್ಧರ್ಮವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ।

Verse 53

धरापृष्ठाद्द्विजाः क्ष्मायां विद्युद्गुणसमन्विताः तेषां तेषां वृष्टिसर्गं त्रेधा कथितमत्र तु

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ‘ದ್ವಿಜ’ ಶಕ್ತಿಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಮಿಂಚಿನ ಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಳೆಸೃಷ್ಟಿ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಪತಿ (ಶಿವ) ಪ್ರಕೃತಿಬಲಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರಿಂದ ಪಶುಗಳಾದ ಜೀವಿಗಳು ಧಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 54

पक्षजाः कल्पजाः सर्वे पर्वतानां महत्तमाः कल्पान्ते ते च वर्षन्ति रात्रौ नाशाय शारदाः

ಋತುಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪಜನ್ಯ, ಪರ್ವತಸಮಾನ ಮಹತ್ತಾದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಘಗಳು—ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಶರದೃತುವಿನ ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಳೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಪತಿ (ಶಿವ) ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯತ ಲಯವೂ ಪ್ರಳಯದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 55

पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम् तदार्णवमभूत्सर्वं तत्र शेते निशीश्वरः

ಪಕ್ಷಿಜಾತರೂ ಪುಷ್ಕರಾದಿ (ಪದ್ಮಜ) ಸತ್ತ್ವಗಳೂ ಜಲವನ್ನು ವರ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲವೂ ಅರ್ಣವವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪಾಶಾತೀತ ಪರಮಪತಿ, ನಿಶೀಶ್ವರ ಶಿವನು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 56

आग्नेयानां श्वासजानां पक्षजानां द्विजर्षभाः जलदानां सदा धूमो ह्य् आप्यायन इति स्मृतः

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಅಗ್ನಿಜ, ಶ್ವಾಸಜ, ಪಕ್ಷಿಜ ಸತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜಲದಾನ ಮಾಡುವ ಮೇಘಗಳಿಗೆ ಸಹ ಧೂಮವೇ ಸದಾ ಪೋಷಕವೂ ವೃದ್ಧಿಕಾರಕವೂ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 57

पौण्ड्रास्तु वृष्टयः सर्वा वैद्युताः शीतशस्यदाः पुण्ड्रदेशेषु पतिता नागानां शीकरा हिमाः

ಪೌಂಡ್ರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಮಳೆಯೂ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಶೀತಕಾಲದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಪುಂಡ್ರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ನಾಗಗಳ ಹಿಮಶೀತಲ ಸಿಂಪಡಿನಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ।

Verse 58

गाङ्गा गङ्गाम्बुसम्भूता पर्जन्येन परावहैः नगानां च नदीनां च दिग्गजानां समाकुलम्

ಗಂಗೆಯದೇ ಜಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಗಂಗಾ, ಭಾರೀ ಮಳೆಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ನದಿಗಳನ್ನೂ ಕಲಕಿತು; ದಿಕ್ಕುಗಳ ಗಜಗಳನ್ನೂ ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಪ್ರವಾಹವಾಯಿತು।

Verse 59

मेघानां च पृथग्भूतं जलं प्रायादगादगम् परावहो यः श्वसनश् चानयत्यम्बिकागुरुम्

ಮೇಘಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಜಲವು ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದುಹೋಯಿತು; ಮತ್ತು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ‘ಶ್ವಸನ’ ಎಂಬ ವಾಯುವು ಅಂಬಿಕೆಯ ಗುರು—ಪರಮಗುರು ಶಿವನನ್ನು—ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ।

Verse 60

मेनापतिमतिक्रम्य वृष्टिशेषं द्विजाः परम् अभ्येति भारते वर्षे त्व् अपरान्तविवृद्धये

ಹೇ ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳೇ, ಮೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ವೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಭಾರತವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಪರಾಂತ ದೇಶಗಳ ವೃದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 61

वृष्टयः कथिता ह्यद्य द्विधा वस्तु विवृद्धये सस्यद्वयस्य संक्षेपात् प्रब्रवीमि यथामति

ಇಂದು ವಸ್ತುವಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಿದೆನು; ಈಗ ನನ್ನ ಮತಿಯಂತೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬೆಳೆಗಳ ದ್ವಿವಿಧ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 62

स्रष्टा भानुर्महातेजा वृष्टीनां विश्वदृग् विभुः सो ऽपि साक्षाद्द्विजश्रेष्ठाश् चेशानः परमः शिवः

ಅವನೇ ಸ್ರಷ್ಟಾ, ಅವನೇ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಭಾನು, ಅವನೇ ವೃಷ್ಟಿದಾತ, ವಿಶ್ವದೃಕ್ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭು; ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅವನೇ ಸాక్షಾತ್ ಈಶಾನ—ಪರಮ ಶಿವನು।

Verse 63

स एव तेजस्त्वोजस्तु बलं विप्रा यशः स्वयम् चक्षुः श्रोत्रं मनो मृत्युर् आत्मा मन्युर् विदिग् दिशः

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಅವನೇ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನೇ ಓಜಸ್ಸು, ಅವನೇ ಬಲವೂ ಯಶಸ್ಸೂ ಸ್ವತಃ; ಅವನೇ ಕಣ್ಣು ಕಿವಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮರಣವೂ; ಅವನೇ ಆತ್ಮ, ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಮನ್ಯುಶಕ್ತಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಿದಿಕ್ಕುಗಳು।

Verse 64

सत्यं ऋतं तथा वायुर् अंबरं खचरश् च सः लोकपालो हरिर्ब्रह्मा रुद्रः साक्षान्महेश्वरः

ಅವನೇ ಸತ್ಯ, ಅವನೇ ಋತ (ವಿಶ್ವನಿಯಮ); ಅವನೇ ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಗನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಲೋಕಪಾಲ, ಅವನೇ ಹರಿ, ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವನೇ ರುದ್ರ—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನು।

Verse 65

सहस्रकिरणः श्रीमान् अष्टहस्तः सुमङ्गलः अर्धनारिवपुः साक्षात् त्रिनेत्रस् त्रिदशाधिपः

ಅವನು ಸಹಸ್ರಕಿರಣಮಯ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಭು; ಅಷ್ಟಹಸ್ತ, ಸాక్షಾತ್ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರಸ್ವರೂಪ, ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಗಣಾಧಿಪತಿ. ಅವನೇ ಪತಿ—ಸರ್ವ ಪಶು (ಜೀವ)ಗಳ ನಿಯಂತ; ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಾಶ (ಬಂಧನ)ಗಳನ್ನು ವಿಮೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 66

अस्यैवेह प्रसादात्तु वृष्टिर्नानाभवद्द्विजाः सहस्रगुणमुत्स्रष्टुम् आदत्ते किरणैर्जलम्

ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆ ನಾನಾವಿಧವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಸಹಸ್ರಗುಣವಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪತಿ ಪ್ರಭು ಪೋಷಣಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇಹಧಾರಿ ಪಶು (ಜೀವ)ಗಳ ಕ್ಷಾಮ-ಭಯದ ಪಾಶವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 67

जलस्य नाशो वृद्धिर्वा नास्त्येवास्य विचारतः ध्रुवेणाधिष्ठितो वायुर् वृष्टिं संहरते पुनः

ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಜಲಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ನಾಶವೂ ಇಲ್ಲ, ನಿಜವಾದ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಧ್ರುವ-ನಿಯಮದಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ವಾಯು ಮತ್ತೆ ಮಳೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತತ್ತ್ವ ಕ್ಷಯವಾಗದು; ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಚಕ್ರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 68

ग्रहान् निःसृत्य सूर्यात् तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले चारस्यान्ते विशत्यर्के ध्रुवेण समधिष्ठिता

ಸೂರ್ಯನಿಂದ ನಿಸ್ಸೃತವಾಗಿ ಗ್ರಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ತಮ್ಮ ಪರಿಕ್ರಮಣಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ—ಧ್ರುವ (ಧ್ರುವತಾರೆ) ಯಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.