Adhyaya 41
Purva BhagaAdhyaya 4164 Verses

Adhyaya 41

प्रलय-तत्त्वलयः, नीललोहित-रुद्रः, अष्टमूर्तिस्तवः, एवं ब्रह्मणो वैराग्यम्

ಇಂದ್ರನು ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಮಹಾಚಕ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅತಿದೀರ್ಘ ಕಾಲಾನಂತರ ಭೂಮಿ ಜಲದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಜಲವು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಮಹತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಬಳಿಕ ಶಿವ-ಪುರುಷನಿಂದ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿ ಆರಂಭವಾದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈಶನಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಕಾಶರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮ-ಹರಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅಕ್ಷಯನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಅಂತರ್ಮುಖ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನೀಲಲೋಹಿತ (ಕಾಲರೂಪ) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಸ್ತವದಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮುಂದುವರಿದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ವೈಫಲ್ಯ-ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳ ಜನನಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ; ರುದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ದೇವಿಯರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಾನೇ ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಯಾಧೀಶನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮುಂದಾಗಿ ಅಮೃತ ಅಯೋನಿಜನ ದುರ್ಲಭತೆ ಹಾಗೂ ಅನುಗ್ರಹ-ಮೋಕ್ಷಕಥೆಗಳ ಪೀಠಿಕೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे चतुर्युगपरिमाणं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः इन्द्र उवाच पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಲಿಂಗ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಚತುರ್ಯುಗಪರಿಮಾಣ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ಲಯಗೊಂಡ ಪ್ರಜைகளை ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 2

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಆ ಪರಾರ್ಧ ಕಾಲವು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವೂ ಕಳೆದಾಗ, ಭೂಮಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು; ಆ ಜಲವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಯಿತು—ತತ್ತ್ವಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಲಯ।

Verse 3

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯು, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ಮಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಆಕಾಶ; ಮತ್ತು ಏಕಾದಶ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು (ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು) ಹಾಗೂ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು—ಇವು ತತ್ತ್ವಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 4

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದವು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಭಿಮಾನವು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು।

Verse 5

महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे

ಹೇ ದ್ವಿಜಾ! ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವೂ ವ್ಯಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಲೀನವಾಯಿತು; ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ತನ್ನ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಭವನೆಂಬ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಲೀನವಾಯಿತು.

Verse 6

ततः सृष्टिरभूत्तस्मात् पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात् अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः

ಆಗ ಆದಿಪುರುಷನಾದ ಶಿವನಿಂದ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ನಂತರ ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಪುತ್ರರು (ಮಾನಸಾಃ) ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 7

न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन् प्रजाः कमलयोनिना वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಮಲಯೋನಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮಾನಸಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 8

दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम् तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्

ಅವನು ಸ್ವತಃ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭವ (ಶಿವ)ನು ಅವನ ಆಶಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 9

ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपो ऽभवत्तदा

ಆಗ ಆ ಪುರುಷನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಲಲಾಟಮಧ್ಯವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, “ಇದು ಪುತ್ರಸ್ನೇಹ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಶಕ್ತಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುಂ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

Verse 10

तस्य पुत्रो महादेवो ह्य् अर्धनारीश्वरो ऽभवत् ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्

ಅವನಿಂದ ಮಹಾದೇವನು ಜನಿಸಿದನು; ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಆ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಹಿಸಿದನು—ಜಗದ್ಗುರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ—ಪತಿ ಶಿವನ ಪರಮತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 11

अथार्धमात्रां कल्याणीम् आत्मनः परमेश्वरीम् बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः

ನಂತರ ಶಿವನು ಲೋಕಗಳ ವೃದ್ಧಿ-ವಿಕಾಸಾರ್ಥ ಯೋಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ತನ್ನದೇ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿ—ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ—ಏಕತ್ವ ಹೊಂದಿದನು.

Verse 12

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा

ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು—ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ—ಹರಿಯನ್ನೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಶುಪತ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 13

तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश् चांशजश् च हरिस् तथा अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಕಟನಾದನು; ಮಹಾದೇವಿಯಿಂದಲೂ. ಹರಿಯೂ ಅಂಶರೂಪವಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ‘ಅಂಡಜ’ ‘ಪದ್ಮಜ’ ಎಂದೂ—ಭವ (ಶಿವ)ನ ಅಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನೆಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

एतत्ते कथितं सर्वम् इतिहासं पुरातनम् परार्धं ब्रह्मणो यावत् तावद्भूतिः समासतः

ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನ ‘ಪರಾರ್ಧ’ವರೆಗೆ ಇರುವ ಭೂತಿ (ಪ್ರಕಟ ಸ್ಥಿತಿ)ಯ ಸಾರಾಂಶ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಇದಷ್ಟೇ.

Verse 15

वैराग्यं ब्रह्मणो वक्ष्ये तमोद्भूतं समासतः नारायणो ऽपि भगवान् द्विधा कृत्वात्मनस्तनुम्

ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಸಹ ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಜಗದ್ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು.

Verse 16

ससर्ज सकलं तस्मात् स्वाङ्गादेव चराचरम् ततो ब्रह्माणमसृजद् ब्रह्मा रुद्रं पितामहः

ಅವನದೇ ಸ್ವಾಂಗಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ನಂತರ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುಂದಾಗಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 17

मुने कल्पान्तरे रुद्रो हरिं ब्रह्माणम् ईश्वरम् ततो ब्रह्माणमसृजन् मुने कल्पान्तरे हरिः

ಮುನಿಯೇ, ಒಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನಾದ ರುದ್ರನು ಹರಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ಮುನಿಯೇ, ಹರಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಕಲ್ಪಭೇದದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಪರಮ ಪತಿ ಅಂತರ್ನಿಯಂತನಾಗಿ ಅತೀತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणं च पुनर्भवः तदा विचार्य वै ब्रह्मा दुःखं संसार इत्यजः

ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ ಭವ (ಶಿವ)ನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಆಗ ಅಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಚಾರಿಸಿ—“ಈ ಸಂಸಾರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದುಃಖವೇ” ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು.

Verse 19

सर्गं विसृज्य चात्मानम् आत्मन्येव नियोज्य च संहृत्य प्राणसञ्चारं पाषाण इव निश्चलः

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಉಳಿದನು.

Verse 20

दशवर्षसहस्राणि समाधिस्थो ऽभवत्प्रभुः अधोमुखं तु यत्पद्मं हृदि संस्थं सुशोभनम्

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಭು ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿ ಇದ್ದನು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನ ಪದ್ಮವಿತ್ತು; ಅದು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿತು.

Verse 21

पूरितं पूरकेणैव प्रबुद्धं चाभवत्तदा तदूर्ध्ववक्त्रम् अभवत् कुम्भकेन निरोधितम्

ಪೂರಕದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೂಡಲೆ ಅದು ಜಾಗೃತವಾಯಿತು. ಕುಂಭಕದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದಾಗ ಅದರ ‘ಮುಖ’ ಊರ್ಧ್ವಮುಖವಾಯಿತು—ಪಾಶಾತೀತ ಪತಿರೂಪ ಪ್ರಭುವಿನ ಕಡೆ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಏರುವ ಸೂಚನೆ.

Verse 22

तत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थापयामास चेश्वरम् तदोमिति शिवं देवम् अर्धमात्रापरं परम्

ಆ ಪದ್ಮದ ಕರ್ಣಿಕಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಮದೇವ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು—ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಮೀರುವ ಪರಾತ್ಪರ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ.

Verse 23

मृणालतन्तुभागैकशतभागे व्यवस्थितम् यमी यमविशुद्धात्मा नियम्यैवं हृदीश्वरम्

ಯಮಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತರಾತ್ಮ ಹೊಂದಿದ ಸಂಯಮಿ ಯೋಗಿ, ನಿಯಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೃದೀಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅವರು ಪದ್ಮನಾಳದ ಒಂದು ತಂತುವಿನ ನೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವಂತೆ.

Verse 24

यमपुष्पादिभिः पूज्यं याज्यो ह्ययजदव्ययम् तस्य हृत्कमलस्थस्य नियोगाच्चांशजो विभुः

ಯಮಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾದ, ಯಜ್ಞಾರ್ಹನಾದ ಆ ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭು ಅಂಶರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು.

Verse 25

ललाटमस्य निर्भिद्य प्रादुरासीत्पितामहात् लोहितो ऽभूत् स्वयं नीलः शिवस्य हृदयोद्भवः

ಅವನ ಲಲಾಟವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನೀಲಲೋಹಿತನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ನೀಲಕಂಠ—ಶಿವನ ಹೃದಯೋದ್ಭವ.

Verse 26

वह्नेश्चैव तु संयोगात् प्रकृत्य पुरुषः प्रभुः नीलश् च लोहितश्चैव यतः कालाकृतिः पुमान्

ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾದ ಪ್ರಭು ಪುರುಷನು ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ನೀಲ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ ರೂಪಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಾಕೃತಿಯ ಪುರುಷನೂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

नीललोहित इत्युक्तस् तेन देवेन वै प्रभुः ब्रह्मणा भगवान्कालः प्रीतात्मा चाभवद्विभुः

ಆ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ನೀಲಲೋಹಿತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು—ಭಗವಾನ್ ಕಾಲ (ಶಿವ)—ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.

Verse 28

सुप्रीतमनसं देवं तुष्टाव च पितामहः नामाष्टकेन विश्वात्मा विश्वात्मानं महामुने

ಮಹಾಮುನೇ, ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಮನಸ್ಸಿನ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ದೇವ—ವಿಶ್ವಾತ್ಮ—ನನ್ನು ಎಂಟು ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು; ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೇ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದನು.

Verse 29

पितामह उवाच नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयाय ते

ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರ, ಭಾಸ್ಕರನಂತೆ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ದೇವ ಭವ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ನೀನು ರಸಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಅಂಬು ತತ್ತ್ವಮಯನಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವೆ.

Verse 30

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः

ಭೂಮಿರೂಪ ಶರ್ವನಿಗೆ, ಸದಾ ಸುಗಂಧಮಯನಾಗಿ ಜೀವದಾಯಕನಾದವನೆ, ನಮಸ್ಕಾರ. ವಾಯುರೂಪ ಈಶನಿಗೆ—ಪ್ರಭು, ನೀನೇ ಸ್ಪರ್ಶತತ್ತ್ವ—ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮೋ ನಮಃ.

Verse 31

पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

ಸರ್ವ ಪಶುಗಳ (ಬಂಧಿತ ಜೀವಗಳ) ಪತಿಯಾದವನೆ, ಅತಿತೇಜಸ್ವಿ ಪಾವಕನೆ, ಭೀಮನೆ, ವ್ಯೋಮರೂಪ ಪ್ರಭುವೇ, ಮಂತ್ರಗಮ್ಯ ಶಬ್ದಮಾತ್ರ ತತ್ತ್ವರূপನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 32

महादेवाय सोमाय अमृताय नमो ऽस्तु ते उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

ಮಹಾದೇವ ಸೋಮನೇ—ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನೇ—ನಿನಗೆ ನಮೋऽಸ್ತು. ಉಗ್ರ ಪ್ರಭುವೇ, ಯಜ್ಞದ ಯಜಮಾನನೇ, ಕರ್ಮಯೋಗಾಧಿಪತியே—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 33

यः पठेच्छृणुयाद्वापि पैतामहमिमं स्तवम् रुद्राय कथितं विप्राञ् श्रावयेद्वा समाहितः

ಯಾರು ಈ ಪೈತಾಮಹ ಸ್ತವವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ—ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು—ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಕೂಡ ಕೇಳಿಸಿಸುತ್ತಾರೋ, (ಅವರು ಇದರ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ).

Verse 34

अष्टमूर्तेस्तु सायुज्यं वर्षादेकादवाप्नुयात् एवं स्तुत्वा महादेवम् अवैक्षत पितामहः

ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುಜ್ಯ—ಪೂರ್ಣ ಏಕತ್ವ—ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನು ಅವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.

Verse 35

तदाष्टधा महादेवः समातिष्ठत्समन्ततः तदा प्रकाशते भानुः कृष्णवर्त्मा निशाकरः

ಆಗ ಸಮಸ್ತಭೂತಪತಿ ಮಹಾದೇವನು ಸರ್ವತ್ರ ಅಷ್ಟಧಾ ರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು; ಕೃಷ್ಣವರ್ಥ್ಮದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂದ್ರನೂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು—ಇದು ಅವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಶಕ್ತಿಯ ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 36

क्षितिर्वायुः पुमानंभः सुषिरं सर्वगं तथा तदाप्रभृति तं प्राहुर् अष्टमूर्तिरितीश्वरम्

ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಜೀವ (ಪುಮಾನ), ಜಲ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ತತ್ತ್ವ—ಈ ರೂಪಗಳಿಂದ. ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಅವರು ಆ ಈಶ್ವರನನ್ನು ‘ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆದರು; ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದರೂ ಒಳಗಿನಿಂದ ನಿಯಮಿಸುವ ಅಂತర్యಾಮಿ ಅವನೇ.

Verse 37

अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरञ्चिश्चासृजत्पुनः सृष्ट्वैतद् अखिलं ब्रह्मा पुनः कल्पान्तरे प्रभुः

ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ವಿರಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 38

सहस्रयुगपर्यन्तं संसुप्ते च चराचरे प्रजाः स्रष्टुमनास् तेपे तत उग्रं तपो महत्

ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ನಿದ್ರಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಉಗ್ರವೂ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು—ಎಲ್ಲರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪತಿ-ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ.

Verse 39

तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत

ಈ ರೀತಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಫಲವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಅವನೊಳಗೆ ಕ್ರೋಧವು ಉದಯವಾಯಿತು.

Verse 40

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन्

ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದ ರುದ್ರನ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಬೀಳಿದವು. ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳಿಂದಲೇ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 41

सर्वांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा भूतप्रेतनिशाचरान् अनिन्दत तदा देवो ब्रह्मात्मानम् अजो विभुः

ಆ ಎಲ್ಲ ಅಗ್ರಜ ಭೂತ-ಪ್ರೇತ-ನಿಶಾಚರರನ್ನು ಕಂಡ ಅಜನು, ವಿಭುವಾದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿತು ಆಗ ತನ್ನನ್ನೇ ನಿಂದಿಸಿದನು.

Verse 42

जहौ प्राणांश् च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः ततः प्राणमयो रुद्रः प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಆಗ ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಾಣಮಯನಾದ ರುದ್ರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.

Verse 43

अर्धनारीश्वरो भूत्वा बालार्कसदृशद्युतिः तदैकादशधात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः

ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನಾಗಿ, ಬಾಲಾರ್ಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಆತನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಏಕಾದಶ ರೂಪಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

Verse 44

अर्धेनांशेन सर्वात्मा ससर्जासौ शिवामुमाम् सा चासृजत्तदा लक्ष्मीं दुर्गां श्रेष्ठां सरस्वतीम्

ಸರ್ವಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಅರ್ಧಾಂಶದಿಂದ ಶಿವಾ—ಉಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆಕೆ ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು.

Verse 45

वामां रौद्रीं महामायां वैष्णवीं वारिजेक्षणाम् कलां विकिरिणीं चैव कालीं कमलवासिनीम्

ನಾನು ವಾಮಾ ಶಕ್ತಿ, ರೌದ್ರೀ, ಮಹಾಮಾಯಾ, ಕಮಲನಯನಿಯಾದ ವೈಷ್ಣವೀ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಕಲಾ ಹಾಗೂ ಕಮಲವಾಸಿನಿ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪತಿ ಶ್ರೀಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನ್ನವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 46

बलविकरिणीं देवीं बलप्रमथिनीं तथा सर्वभूतस्य दमनीं ससृजे च मनोन्मनीम्

ಅವನು ದೇವಿಯನ್ನು ಬಲವಿಕರಿಣೀ (ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುವವಳು), ಬಲಪ್ರಮಥಿನೀ (ವೈರಿಬಲವನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುವವಳು), ದಮನೀ (ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸುವವಳು) ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮನೋನ್ಮನಿಯನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಅವಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನೆಯಾಚೆಗೆ ಎತ್ತುವ ಪರಾಶಕ್ತಿ.

Verse 47

तथान्या बहवः सृष्टास् तया नार्यः सहस्रशः रुद्रैश्चैव महादेवस् ताभिस्त्रिभुवनेश्वरः

ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಅವಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು. ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರನಾದ ಮಹಾದೇವನು ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಆ (ಸ್ತ್ರೀಯರ) ಜೊತೆ ನೆಲೆಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದನು.

Verse 48

सर्वात्मनश् च तस्याग्रे ह्य् अतिष्ठत्परमेश्वरः मृतस्य तस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು; ಆ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು—ಪರಮೇಷ್ಠಿ—ಮೃತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ.

Verse 49

घृणी ददौ पुनः प्राणान् ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः ब्रह्मणः प्रददौ प्राणान् आत्मस्थांस्तु तदा प्रभुः

ಆಮೇಲೆ ಕರುಣಾಮಯ ಮಹೇಶ್ವರನು—ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು—ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಪ್ರಭುವು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನೀಡಿ ಅವನ ಜೀವಬಲವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 50

प्रहृष्टो ऽभूत्ततो रुद्रः किंचित्प्रत्यागतासवम् अभ्यभाषत देवेशो ब्रह्माणं परमं वचः

ಆಗ ರುದ್ರನು ಹರ್ಷಿತನಾದನು; ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ದೇವೇಶನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಪರಮ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು।

Verse 51

मा भैर्देव महाभाग विरिञ्च जगतां गुरो मयेह स्थापिताः प्राणास् तस्मादुत्तिष्ठ वै प्रभो

“ಭಯಪಡಬೇಡ, ಮಹಾಭಾಗ ದೇವಾ—ವಿರಿಂಚಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಗುರು. ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಏಳು, ಪ್ರಭು.”

Verse 52

श्रुत्वा वचस्ततस्तस्य स्वप्नभूतं मनोगतम् पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ—ಸ್ವಪ್ನದಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದಂತೆ ನೆಲಸಿದುದನ್ನು—ಪಿತಾಮಹನು ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾಗಿ, ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿದನು।

Verse 53

ततः प्रत्यागतप्राणः समुदैक्षन् महेश्वरम् स उद्वीक्ष्य चिरं कालं स्निग्धगंभीरया गिरा

ನಂತರ ಪ್ರಾಣ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೋಡಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದನು. ಬಹುಕಾಲ ನೋಟವಿಟ್ಟು, ಸ್ನಿಗ್ಧವೂ ಗಂಭೀರವೂ ಆದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 54

उवाच भगवान् ब्रह्मा समुत्थाय कृताञ्जलिः भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः

ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎದ್ದು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: “ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನುಡಿ—ನುಡಿ! ನೀನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸುತ್ತೀಯೆ.”

Verse 55

को भवान् अष्टमूर्तिर् वै स्थित एकादशात्मकः इन्द्र उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ಯಾರು? ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಏಕಾದಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವವನು?” ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 56

स्पृशन्कराभ्यां ब्रह्माणं सुखाभ्यां स सुरारिहा श्रीशङ्कर उवाच मां विद्धि परमात्मानम् एनां मायामजामिति

ಶುಭವಾದ ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ದೇವಶತ್ರುಹಂತಕ ಶ್ರೀಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿ; ಇದನ್ನು ಅಜಾ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸು.”

Verse 57

एते वै संस्थिता रुद्रास् त्वां रक्षितुमिहागताः ततः प्रणम्य तं ब्रह्मा देवदेवमुवाच ह

“ಈ ರುದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.” ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ದೇವದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 58

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा भगवन्देवदेवेश दुःखैराकुलितो ह्यहम्

ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—“ಭಗವನ್, ದೇವದೇವೇಶ! ನಾನು ದುಃಖಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 59

संसारान्मोक्तुमीशान मामिहार्हसि शङ्कर ततः प्रहस्य भगवान् पितामहमुमापतिः

“ಹೇ ಈಶಾನ, ಹೇ ಶಂಕರ! ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ನೀನು ಸಮರ್ಥನು.” ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಉಮಾಪತಿ ನಗುತ್ತಾ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 60

तदा रुद्रैर्जगन्नाथस् तया चान्तर्दधे विभुः इन्द्र उवाच तस्माच्छिलाद लोकेषु दुर्लभो वै त्वयोनिजः

ಆಗ ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ ಜಗನ್ನಾಥನು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು, ಆ ದೇವಿಯೊಡನೆ ಸಹಿತ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿಹೋದನು. ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಶಿಲಾದ, ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಯೋನಿಜ’ (ಗರ್ಭಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ) ಪುರುಷನು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರ್ಲಭನು.”

Verse 61

मृत्युहीनः पुमान्विद्धि समृत्युः पद्मजो ऽपि सः किंतु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति यदीश्वरः

ಪರಮ ಪುರುಷನು ಮೃತ್ಯುರಹಿತನೆಂದು ತಿಳಿ; ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವನು. ಆದರೆ ದೇವೇಶ್ವರ ರುದ್ರ—ಪತಿ ಈಶ್ವರ—ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ, ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಮೃತ್ಯುತೀತ ಶಿವಪದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 62

न दुर्लभो मृत्युहीनस् तव पुत्रो ह्ययोनिजः मया च विष्णुना चैव ब्रह्मणा च महात्मना

“ನಿನಗಾಗಿ ಮೃತ್ಯುರಹಿತ ‘ಅಯೋನಿಜ’ ಪುತ್ರನು ದುರ್ಲಭನಲ್ಲ. ಈ ವರವನ್ನು ನಾನು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನೀಡುತ್ತೇವೆ—ಇದು ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಿದ್ಧ.”

Verse 63

अयोनिजं मृत्युहीनम् असमर्थं निवेदितुम् शैलादिरुवाच एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रम् अनुगृह्य च तं घृणी

ಅಯೋನಿಜನೂ ಮೃತ್ಯುರಹಿತನೂ ಆದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಶೈಲಾದಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕರುಣಾಮಯ ಶೈಲಾದಿ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಅವನ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.

Verse 64

देवैर्वृतो ययौ देवः सितेनेभेन वै प्रभुः

ದೇವರಿಂದ ವೃತನಾಗಿ ಪ್ರಭು ದೇವನು ಬಿಳಿ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು—ಅವನು ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಈಶಾನ, ಶಿವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ.

Frequently Asked Questions

After Brahmā installs and worships Śiva within the heart-lotus through disciplined prāṇāyāma and concentration, a Rudra-form appears associated with the heart/forehead symbolism—becoming ‘Nīla’ and ‘Lohita’ and identified with Kāla, emphasizing Śiva’s power over time and dissolution.

Rudra is praised as the eightfold cosmic presence—identified with earth, water, fire, wind, space, sun, moon, and the yajamāna (sacrificer)—so that worship of Śiva encompasses the whole universe as his body (viśvarūpa) while pointing to the one Paramātman beyond forms.

The text alludes to internal worship (antar-yāga) by placing Śiva in the heart-lotus and stabilizing prāṇa through pūraka and kumbhaka, culminating in samādhi; this integrates mantra (Oṁ), dhyāna, and devotion as a mokṣa-oriented Śaiva discipline.