Adhyaya 27
लिङ्गार्चनविधिक्रमः—शुद्धि, न्यास, आसनकल्पना, अभिषेक, स्तोत्र-प्रदक्षिणा (Adhyaya 27)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶೈಲಾದಿ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಾಧಕನು ಪೂಜಾಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ ಪಂಚವಕ್ತ್ರ ಅಲಂಕೃತ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶೈವ ದೇಹಭಾವನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದೇಹಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರನ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅರ್ಚನಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಶೀತಲ ಜಲದಲ್ಲಿ ಚಂದನ, ಉಶೀರ, ಕರ್ಪೂರ, ಪುಷ್ಪ, ಧಾನ್ಯ, ಭಸ್ಮ ಸೇರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸ್ಥಾನಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಶಿವಪೀಠಿಕಾ ತನಕ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ರುದ್ರಗಾಯತ್ರೀ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆವಾಹನ-ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗಂಧ ಜಲ, ಪಂಚಗವ್ಯ, ಘೃತ, ಮಧು, ಇಕ್ಷುರಸದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಸ್ವರ್ಣ/ರಜತ/ತಾಮ್ರ, ಶಂಖ, ಮೃಣ್ಮಯ) ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಲಿಂಗಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಫಲಪ್ರದವಾದ ವೈದಿಕ-ಶೈವ ಸೂಕ್ತಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರ, ಉಪವೀತ, ಗಂಧ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಮುಂದಿನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಚನೆಯಿಂದ ಆಭ್ಯಂತರ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕಲ ಶಿವಾನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पञ्चयज्ञविधानं नाम षड्विंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच वक्ष्यामि शृणु संक्षेपाल् लिङ्गार्चनाविधिक्रमम् वक्तुं वर्षशतेनापि न शक्यं विस्तरेण यत्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಲಿಂಗಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಪಂಚಯಜ್ಞವಿಧಾನ” ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಶೈಲಾದಿ ಹೇಳಿದರು—ಕೇಳು, ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದರ ವಿವರವನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗದು।
Verse 2
एवं स्नात्वा यथान्यायं पूजास्थानं प्रविश्य च प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेद्देवं त्रियंबकम्
ಇಂತೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪೂಜಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ದೇವ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ಶಿವ)ನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 3
पञ्चवक्त्रं दशभुजं शुद्धस्फटिकसन्निभम् सर्वाभरणसंयुक्तं चित्रांबरविभूषितम्
ಅವನು ಪಂಚವಕ್ತ್ರ, ದಶಭುಜ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಚಿತ್ರವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 4
तस्य रूपं समाश्रित्य दाहनप्लावनादिभिः शैवीं तनुं समास्थाय पूजयेत्परमेश्वरम्
ಆ ರೂಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ದಾಹನ, ಪ್ಲಾವನ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಶೈವಭಾವವನ್ನು (ಶೈವೀ ತನು) ಧರಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 5
देहशुद्धिं च कृत्वैव मूलमन्त्रं न्यसेत् क्रमात् सर्वत्र प्रणवेनैव ब्रह्माणि च यथाक्रमम्
ಮೊದಲು ದೇಹಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು। ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದಲೇ, ಬ್ರಹ್ಮ-ನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 6
सूत्रे नमः शिवायेति छन्दांसि परमे शुभे मन्त्राणि सूक्ष्मरूपेण संस्थितानि यतस्ततः
‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಂಗಳ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ; ಮಂತ್ರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನೆಲೆಸಿವೆ।
Verse 7
न्यग्रोधबीजे न्यग्रोधस् तथा सूत्रे तु शोभने महत्यपि महद्ब्रह्म संस्थितं सूक्ष्मवत्स्वयम्
ಚಿಕ್ಕ ನ್ಯಗ್ರೋಧಬೀಜದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಬನ್ನಿ ಮರ ಇರುವಂತೆ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವ ಇರುವಂತೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ತಾದ ಜಗತ್ಪ್ರಕಟನದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ—ಶಿವ, ಪತಿ—ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 8
सेचयेदर्चनस्थानं गन्धचन्दनवारिणा द्रव्याणि शोधयेत्पश्चात् क्षालनप्रोक्षणादिभिः
ಸುಗಂಧ-ಚಂದನಜಲದಿಂದ ಅರ್ಚನಾಸ್ಥಳವನ್ನು ತೇವಗೊಳಿಸಿ; ನಂತರ ಕ್ಷಾಲನ, ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಾದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 9
क्षालनं प्रोक्षणं चैव प्रणवेन विधीयते प्रोक्षणी चार्घ्यपात्रं च पाद्यपात्रम् अनुक्रमात्
ಕ್ಷಾಲನ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಷಣ—ಎರಡೂ—ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ನೆರವೇರಬೇಕು. ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರ, ಅರ್ಘ್ಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾದ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 10
तथा ह्याचमनीयार्थं कल्पितं पात्रमेव च स्थापयेद् विधिना धीमान् अवगुण्ठ्य यथाविधि
ಹಾಗೆಯೇ ಆಚಮನೀಯ (ಆಚಮನ ಜಲ)ಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಜ್ಞಾನಿ ಉಪಾಸಕನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ (ಅವಗುಂಠ್ಯ) ಇರಿಸಬೇಕು।
Verse 11
दर्भैर् आच्छादयेच्चैव प्रोक्षयेच्छुद्धवारिणा तेषु तेष्वथ सर्वेषु क्षिपेत्तोयं सुशीतलम्
ದರ್ಭಗಳಿಂದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನೂ ಆವೃತಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಸುಶೀತಲ ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಯಬೇಕು—ಇದರಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಶೌಚ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 12
प्रणवेन क्षिपेत्तेषु द्रव्याण्यालोक्य बुद्धिमान् उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत्
ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪಾದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಶೀರ ಮತ್ತು ಚಂದನದ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು—ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಪತಿ (ಶಿವ)ಗಾಗಿ.
Verse 13
जातिकङ्कोलकर्पूरबहुमूलतमालकम् चूर्णयित्वा यथान्यायं क्षिपेदाचमनीयके
ಜಾತಿ (ಮಲ್ಲಿಗೆ), ಕಂಕೋಲ, ಕರ್ಪೂರ, ಬಹುಮೂಲ, ತಮಾಲಕ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಪುಡಿಮಾಡಿ, ಆಚಮನೀಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಸೇರಿಸಬೇಕು—ಶಿವಪೂಜೆಗೆ.
Verse 14
एवं सर्वेषु पात्रेषु दापयेच्चन्दनं तथा कर्पूरं च यथान्यायं पुष्पाणि विविधानि च
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ವಿಧಿಯಂತೆ ಚಂದನ ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 15
कुशाग्रमक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानि च आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितं चार्घ्यपात्रके
ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಶಾಗ್ರ, ಅಕ್ಷತ, ಯವ, ವ್ರೀಹಿ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ (ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ) ಸೇರಿದ ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಭಸ್ಮವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು—ಇದು ಪತಿ (ಶಿವ)ಯ ಲಿಂಗಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ.
Verse 16
कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकम् दापयेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं प्रणवेन च
ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶ, ಪುಷ್ಪ, ಯವ, ವ್ರೀಹಿ, ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ತಮಾಲಕವನ್ನು ಇಟ್ಟು; ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ಭಸ್ಮವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 17
न्यसेत्पञ्चाक्षरं चैव गायत्रीं रुद्रदेवताम् केवलं प्रणवं वापि वेदसारमनुत्तमम्
ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ರುದ್ರದೇವತೆಯ ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದಲೂ; ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಮಾತ್ರ—ವೇದಸಾರದ ಅನುತ್ತಮ ತತ್ತ್ವ।
Verse 18
अथ संप्रोक्षयेत्पश्चाद् द्रव्याणि प्रणवेन तु प्रोक्षणीपात्रसंस्थेन ईशानाद्यैश् च पञ्चभिः
ನಂತರ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಜಲದಿಂದ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಜಪಿಸುತ್ತ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಈಶಾನಾದಿ ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು।
Verse 19
पार्श्वतो देवदेवस्य नन्दिनं मांसमर्चयेत् दीप्तानलायुतप्रख्यं त्रिनेत्रं त्रिदशेश्वरम्
ದೇವದೇವನಾದ ಮಹಾದೇವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯನ್ನು ಮಾಂಸ ನೈವೇದ್ಯದಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಗಳಂತೆ ದೀಪ್ತ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ತ್ರಿದಶಾಧಿಪತಿ।
Verse 20
बालेन्दुमुकुटं चैव हरिवक्त्रं चतुर्भुजम् पुष्पमालाधरं सौम्यं सर्वाभरणभूषितम्
ಅವನಿಗೆ ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮಕುಟ, ಹರಿಯ ಮುಖ, ಚತುರ್ಭುಜ; ಪುಷ್ಪಮಾಲಾಧಾರಿ, ಸೌಮ್ಯ, ಮಂಗಳಕರ, ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತ।
Verse 21
उत्तरे चात्मनः पुण्यां भार्यां च मरुतां शुभाम् सुयशां सुव्रतां चाम्बां पादमण्डनतत्पराम्
ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮರುತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಣ್ಯವತಿ, ಶುಭಮಯಿ ಪತ್ನಿ ದೊರಕಿದಳು—ಸುಯಶಸ್ವಿನಿ, ಸುವ್ರತಧಾರಿಣಿ, ಅಂಬಾಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ದೇವರ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲೂ ಪಾದಾಲಂಕಾರದಲ್ಲೂ ನಿರತಳಾಗಿದ್ದಳು।
Verse 22
एवं पूज्य प्रविश्यान्तर् भवनं परमेष्ठिनः दत्त्वा पुष्पाञ्जलिं भक्त्या पञ्चमूर्धसु पञ्चभिः
ಈ ರೀತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಅವನು ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ)ಯ ಅಂತರಭವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು—ಐದು ಶಿರಸ್ಸುಗಳ ಮೇಲೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು।
Verse 23
गन्धपुष्पैस् तथा धूपैर् विविधैः पूज्य शङ्करम् स्कन्दं विनायकं देवीं लिङ्गशुद्धिं च कारयेत्
ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಧೂಪಗಳಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸ್ಕಂದ, ವಿನಾಯಕ ಮತ್ತು ದೇವಿಯನ್ನೂ ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಲಿಂಗಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 24
जप्त्वा सर्वाणि मन्त्राणि प्रणवादिनमो ऽन्तकम् कल्पयेदासनं पश्चात् पद्माख्यं प्रणवेन तत्
ಪ್ರಣವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ‘ನಮಃ’ದಿಂದ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ನಂತರ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಣವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ಪದ್ಮ’ ಎಂಬ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 25
तस्य पूर्वदलं साक्षाद् अणिमामयम् अक्षरम् लघिमा दक्षिणं चैव महिमा पश्चिमं तथा
ಆ (ಪದ್ಮಮಂಡಲ)ದ ಪೂರ್ವದಳವು ಸాక్షಾತ್ ಅಣಿಮಾಶಕ್ತಿಮಯ ಅಕ್ಷರಸ್ವರೂಪ; ದಕ್ಷಿಣದಳ ಲಘಿಮಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಶ್ಚಿಮದಳ ಮಹಿಮಾ।
Verse 26
प्राप्तिस्तथोत्तरं पत्रं प्राकाम्यं पावकस्य तु ईशित्वं नैरृतं पत्रं वशित्वं वायुगोचरे
‘ಪ್ರಾಪ್ತಿ’ ಸಿದ್ಧಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ; ‘ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯ’ ಅಗ್ನಿ-ಗೋಚರದಲ್ಲಿ. ‘ಈಶಿತ್ವ’ ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸೇರಿದೆ; ‘ವಶಿತ್ವ’ ವಾಯು-ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 27
सर्वज्ञत्वं तथैशान्यं कर्णिका सोम उच्यते सोमस्याधस् तथा सूर्यस् तस्याधः पावकः स्वयम्
ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ತತ್ತ್ವ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗೆಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮನ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯ, ಅವನ ಕೆಳಗೆ ಸ್ವಯಂ ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ).
Verse 28
धर्मादयो विदिक्ष्वेते त्व् अनन्तं कल्पयेत्क्रमात् अव्यक्तादिचतुर्दिक्षु सोमस्यान्ते गुणत्रयम्
ಧರ್ಮಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನಂತನನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಅವ್ಯಕ್ತಾದಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಸೋಮ-ಕ್ಷೇತ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 29
आत्मत्रयं ततश्चोर्ध्वं तस्यान्ते शिवपीठिका सद्योजातं प्रपद्यामीत्य् आवाह्य परमेश्वरम्
ಆತ್ಮತ್ರಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಪೀಠಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತಂ ಪ್ರಪದ್ಯಾಮಿ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು.
Verse 30
वामदेवेन मन्त्रेण स्थापयेदासनोपरि सान्निध्यं रुद्रगायत्र्या अघोरेण निरुध्य च
ವಾಮದೇವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ರುದ್ರ-ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅಘೋರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಬೇಕು.
Verse 31
ईशानः सर्वविद्यानाम् इति मन्त्रेण पूजयेत् पाद्यमाचमनीयं च विभोश्चार्घ्यं प्रदापयेत्
“ಈಶಾನಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ” ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ ಜಲ ಮತ್ತು ಆ ಮಹಾವಿಭುವಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 32
स्नापयेद्विधिना रुद्रं गन्धचन्दनवारिणा पञ्चगव्यविधानेन गृह्य पात्रे ऽभिमन्त्र्य च
ವಿಧಿಯಂತೆ ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಚಂದನಮಿಶ್ರಿತ ನೀರಿನಿಂದ ರುದ್ರನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಗವ್ಯ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ನಂತರ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 33
प्रणवेनैव गव्यैस्तु स्नापयेच्च यथाविधि आज्येन मधुना चैव तथा चेक्षुरसेन च
ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಮಾತ್ರ ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಗೋ-ಉದ್ಭವ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತುಪ್ಪ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಇಕ್ಷುರಸ (ಕಬ್ಬಿನ ರಸ)ದಿಂದಲೂ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 34
पुण्यैर्द्रव्यैर्महादेवं प्रणवेनाभिषेचयेत् जलभाण्डैः पवित्रैस्तु मन्त्रैस्तोयं क्षिपेत्ततः
ಪವಿತ್ರ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಸಹಿತ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಜಲಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ನೀರನ್ನು ಪ್ರಭುವಿನ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಬೇಕು.
Verse 35
शुद्धिं कृत्वा यथान्यायं सितवस्त्रेण साधकः कुशापामार्गकर्पूरजातिपुष्पकचम्पकैः
ವಿಧಿಯಂತೆ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಸಾಧಕನು ಕುಶ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ, ಕರ್ಪೂರ, ಜಾತಿ (ಮಲ್ಲಿಗೆ) ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಪಕ ಹೂಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು.
Verse 36
करवीरैः सितैश्चैव मल्लिकाकमलोत्पलैः आपूर्य पुष्पैः सुशुभैः चन्दनाद्यैश् च तज्जलम्
ಆ ಪೂಜಾಜಲವನ್ನು ಶ್ವೇತ ಕರವೀರ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕಮಲ ಹಾಗೂ ನೀಲೋತ್ಪಲ ಮೊದಲಾದ ಮಂಗಳಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಚಂದನಾದಿ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 37
न्यसेन्मन्त्राणि तत्तोये सद्योजातादिकानि तु सुवर्णकलशेनाथ तथा वै राजतेन वा
ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ (ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ) ಮಂತ್ರಗಳ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಸುವರ್ಣ ಕಲಶದಿಂದ, ಅಥವಾ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಜತ ಕಲಶದಿಂದ।
Verse 38
ताम्रेण पद्मपत्रेण पालाशेन दलेन वा शंखेन मृन्मयेनाथ शोधितेन शुभेन वा
ಶೋಧನೆಯನ್ನು ತಾಮ್ರಪಾತ್ರದಿಂದ, ಪದ್ಮಪತ್ರದಿಂದ, ಪಾಲಾಶದ ಎಲೆಯಿಂದ, ಶಂಖದಿಂದ, ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಶುಭ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಮಾಡಬಹುದು।
Verse 39
सकूर्चेन सपुष्पेण स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् मन्त्राणि ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वार्थसिद्धये
ಕೂರ್ಚ (ದರ್ಭಗುಚ್ಛ) ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ (ಲಿಂಗಕ್ಕೆ) ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು। ಆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಸರ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೇಳು।
Verse 40
यैर्लिङ्गं सकृदप्येवं स्नाप्य मुच्येत मानवः पवमानेन मन्त्रज्ञाः तथा वामीयकेन च
ಮಂತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರೂ ಮಾನವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಪವಮಾನ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ವಾಮೀಯಕ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೂ।
Verse 41
रुद्रेण नीलरुद्रेण श्रीसूक्तेन शुभेन च रजनीसूक्तकेनैव चमकेन शुभेन च
ರುದ್ರಸೂಕ್ತ, ಶುಭ ನೀಲರುದ್ರ, ಮಂಗಳಕರ ಶ್ರೀಸೂಕ್ತ, ರಜನೀಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಚಮಕ—ಇವೆಲ್ಲ ಜಪಿಸಿ ಶಿವಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 42
होतारेणाथ शिरसा अथर्वेण शुभेन च शान्त्या चाथ पुनः शान्त्या भारुण्डेनारुणेन च
ನಂತರ ಹೋತೃ ಮಂತ್ರ, ಶಿರಸ್ ಸೂಕ್ತ, ಶುಭ ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ—ಮರುಮರು ಶಾಂತಿ ಮಾಡಿ—ಭಾರುಂಡ ಮತ್ತು ಅರುಣ ಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಘ್ನ ನಿವಾರಿಸಿ ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 43
वारुणेन च ज्येष्ठेन तथा वेदव्रतेन च तथान्तरेण पुण्येन सूक्तेन पुरुषेण च
ವರುಣ ಸೂಕ್ತ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸೂಕ್ತ, ವೇದವ್ರತ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪುಣ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳು—ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ ಸಹಿತ—ಇವುಗಳಿಂದ ಪರಮ ಪತಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು; ವೈದಿಕ ವಚನಗಳು ಪಶುವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಪಾಶಬಂಧನವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 44
त्वरितेनैव रुद्रेण कपिना च कपर्दिना आवोसजेति साम्ना तु बृहच्चन्द्रेण विष्णुना
ನಂತರ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಪಿ ಮತ್ತು ಕಪರ್ಧಿನಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ‘ಆವೋಸಜೆ’ ಎಂಬ ಸಾಮಗಾನದಿಂದ ಆವಾಹಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಬೃಹಚ್ಚಂದ್ರಸ್ವರೂಪ ವಿಷ್ಣುವೂ ಅದೇ ಗಾನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।
Verse 45
विरूपाक्षेण स्कन्देन शतऋग्भिः शिवैस् तथा पञ्चब्रह्मैश् च सूत्रेण केवलप्रणवेन च
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ, ಶತ ಶಿವ ಋಕ್ಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಪವಿತ್ರ ಸೂತ್ರದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೇವಲ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ—ಪರಮ ಪತಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬಹುದು।
Verse 46
स्नापयेद्देवदेवेशं सर्वपापप्रशान्तये वस्त्रं शिवोपवीतं च तथा ह्याचमनीयकम्
ಸರ್ವಪಾಪಶಾಂತಿಗಾಗಿ ದೇವದೇವೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವಸ್ತ್ರ, ಶಿವೋಪವೀತ ಹಾಗೂ ಆಚಮನಾರ್ಥ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 47
गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमन्नं क्रमेण तु तोयं सुगन्धितं चैव पुनराचमनीयकम्
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಸುಗಂಧಿತ ಜಲ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಆಚಮನ ಜಲವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 48
मुकुटं च शुभं छन्नं तथा वै भूषणानि च दापयेत्प्रणवेनैव मुखवासादिकानि च
ಶುಭವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಸುಂದರ ಮುಕುಟ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಜಪಿಸುತ್ತ ಮುಖವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 49
ततः स्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षरम् कारणं सर्वदेवानां सर्वलोकमयं परम्
ನಂತರ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದೇವನ ದರ್ಶನವಾಯಿತು—ನಿಷ್ಕಲ, ಅಕ್ಷರ; ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರಣ, ಪರಮ, ಸರ್ವಲೋಕಮಯನು.
Verse 50
ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैर् ऋषिदेवैर् अगोचरम् वेदविद्भिर् हि वेदान्तैस् त्व् अगोचरमिति श्रुतिः
ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರಾದಿಗಳಿಗೂ ಋಷಿ-ದೇವಗಣಕ್ಕೂ ಅಗೋಚರನು. ವೇದವಿದರು ವೇದಾಂತದ ಮೂಲಕ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಗೋಚರ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 51
आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम् शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवलिङ्गे व्यवस्थितम्
ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯರಹಿತವಾದ ಆ ಶಿವತತ್ತ್ವವು ಭವರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪರಮ ಔಷಧವೆಂದು ಖ್ಯಾತ; ಅದು ಶಿವಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
Verse 52
प्रणवेनैव मन्त्रेण पूजयेल्लिङ्गमूर्धनि स्तोत्रं जपेच्च विधिना नमस्कारं प्रदक्षिणम्
ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಲಿಂಗದ ಶಿಖರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ತೋತ್ರಜಪ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 53
अर्घ्यं दत्त्वाथ पुष्पाणि पादयोस्तु विकीर्य च प्रणिपत्य च देवेशम् आत्मन्यारोपयेच्छिवम्
ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ನಂತರ ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಚಲ್ಲಬೇಕು; ದೇವೇಶನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಅಂತರಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 54
एवं संक्षिप्य कथितं लिङ्गार्चनमनुत्तमम् आभ्यन्तरं प्रवक्ष्यामि लिङ्गार्चनमिहाद्य ते
ಈ ರೀತಿ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಅನುತ್ತಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ, ಇಂದು, ಲಿಂಗದ ಆಭ್ಯಾಂತರ (ಮಾನಸ) ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Frequently Asked Questions
Praṇava (Om) is used throughout for purification and consecration; pañcākṣarī (“namaḥ śivāya”) and pañcabrahma-related mantras (with Rudra-gāyatrī) are employed for invocation, stabilization, and worship of the liṅga and Śiva’s presence.
It sacralizes the worship-seat as a cosmogram: the sādhaka situates ritual action within a graded metaphysical order, culminating in Śiva-pīṭhikā, so external worship aligns with inner ascent and integration.
By presenting abhiṣeka and mantra-recitation as pāpa-śamana and as a gateway to realizing Śiva as the nishkala, formless cause; the text explicitly transitions from outer ritual to the upcoming inner liṅgārcana, implying progressive interiorization toward mokṣa.