
Īśvara-gītā: The Supreme Lord as Brahman, the Source of Creation, and the Inner Self
ಹಿಂದಿನ (ಏಳನೇ) ಅಧ್ಯಾಯದ ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸಂಸಾರ-ತರಣಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಗುಹ್ಯವಾದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮ—ಶಾಂತ, ನಿತ್ಯ, ನಿರ್ಮಲ—ಎಂದು ಸ್ವಯಂ ಪರಿಚಯಿಸಿ, ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಟತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ‘ಯೋನಿ’ಯಲ್ಲಿ ಬೀಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಧಾನ–ಪುರುಷ, ಮಹತ್, ಭೂತಾದಿ, ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೇಜೋಮಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಥನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರೂ ಮೋಹದಿಂದ ಜೀವಗಳು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನಿ ಆತ್ಮಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವನ ‘ಷಡ್ವಿಧ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಬಂಧನವು ಪ್ರಧಾನದ ತಪ್ಪು ವಿನಿಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಪ್ತ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಪರಮ ಮಹೇಶ್ವರ, ಆರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿತ, ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೂ ಅನೇಕನೂ, ಹೃದಯ-ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಯೋಗ್ಯ ಪರಮ ಗುರಿ; ಮುಂದಿನ ಪ್ರವಾಹ ಯೋಗ/ಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) सप्तमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अन्यद् गुह्यतमं ज्ञानं वक्ष्ये ब्राह्मणपुङ्गवाः / येनासौ तरते जन्तुर्घोरं संसारसागरम्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಮೇಲ್ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಈಶ್ವರಗೀತಾಸು) ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುಂಗವರೇ! ಈಗ ನಾನು ಇನ್ನೊಂದು ಪರಮಗುಹ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಅದರಿಂದ ಜೀವನು ಈ ಘೋರ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವನು.
Verse 2
अहं ब्रह्ममयः शान्तः शाश्वतो निर्मलो ऽव्ययः / एकाकी भगवानुक्तः केवलः परमेश्वरः
ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಮಯನು—ಶಾಂತನು, ಶಾಶ್ವತನು, ನಿರ್ಮಲನು, ಅವ್ಯಯನು. ನಾನು ಅದ್ವಿತೀಯನು; ‘ಭಗವಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು—ನಾನೇ ಏಕೈಕ ಪರಮೇಶ್ವರನು.
Verse 3
मम योनिर्महद् ब्रह्म तत्र गर्भं दधाम्यहम् / मूलं मायाभिधानं तु ततो जातमिदं जगत्
ನನ್ನ ಯೋನಿ ಮಹದ್ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೀಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು. ಆ ಮೂಲವೇ ‘ಮಾಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಜನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 4
प्रधानं पुरुषो ह्यत्मा महान् भूतादिरेव च / तन्मात्राणि महाभूतानीन्द्रियाणि च जज्ञिरे
ಪ್ರಧಾನ, ಪುರುಷ, ಆತ್ಮ, ಮಹಾನ್ ಹಾಗೂ ಭೂತಾದಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು; ಅದರಿಂದ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಮಹಾಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಜನಿಸಿದವು।
Verse 5
ततो ऽण्डमभवद्धैमं सूर्यकोटिसमप्रभम् / तस्मिन् जज्ञे महाब्रह्मा मच्छक्त्या चोपबृंहितः
ನಂತರ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಸಮಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಅಂಡವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದರೊಳಗೆ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮನು ಜನಿಸಿ, ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲವರ್ಧಿತನಾದನು।
Verse 6
ये चान्ये बहवो जीवा मन्मयाः सर्व एव ते / न मां पश्यन्ति पितरं मायया मम मोहिताः
ಇತರ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳೂ—ಎಲ್ಲರೂ—ನನ್ನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು, ಪಿತೃಸ್ವರೂಪನನ್ನು, ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 7
याश्च योनिषु सर्वासु संभवन्ति हि मूर्तयः / तासां माया परा योनिर्मामेव पितरं विदुः
ಎಲ್ಲಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲೂ ಜನ್ಮಮೂಲಗಳಲ್ಲೂ ಯಾವ ಯಾವ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೋ—ಅವುಗಳ ಪರಮ ಯೋನಿ ನನ್ನ ಮಾಯೆಯೇ; ಮತ್ತು ಅವರು ನನ್ನನ್ನೇ ಪಿತನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 8
यो मामेवं विजानाति बीजिनं पितरं प्रभुम् / स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति
ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ಬೀಜಧಾರಕ ಮೂಲ, ಪಿತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ—ಆ ಧೀರನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 9
ईशानः सर्वविद्यानां भूतानां परमेश्वरः / ओङ्कारमूर्तिर्भगवानहं ब्रह्मा प्रजापतिः
ನಾನೇ ಈಶಾನನು, ಸರ್ವ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಭೂತಗಳ ಪರಮೇಶ್ವರನು. ಓಂಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾದ ಭಗವಂತನು ನಾನೇ; ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪ್ರಜಾಪತಿ.
Verse 10
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् / विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति
ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು—ನಾಶವಾಗುವವರ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು—ಯಾರು ನೋಡುವನೋ ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವನು.
Verse 11
समं पश्यन् हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् / न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति पराङ्गतिम्
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಯಾರು ನೋಡುವನೋ, ಅವನು ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪರಮ ಪರಾಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 12
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् / प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्माधिगच्छति
ಏಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಷಡಂಗಸಂಪನ್ನ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಅರಿತು, ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ) ವಿನಿಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 13
सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः / अनन्तशक्तिश्च विभोर्विदित्वा षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य
ವಿಭುವಾದ ಪ್ರಭುವಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ, ಅನಾದಿ ಬೋಧ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನಿತ್ಯ ಅಲುಪ್ತ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಶಕ್ತಿ—ಇವೆ ಆರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 14
तन्मात्राणि मन आत्मा च तानि सूक्ष्माण्याहुः सप्त तत्त्वात्मकानि / या सा हेतुः प्रकृतिः सा प्रधानं बन्धः प्रोक्तो विनियोगो ऽपि तेन
ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮ—ಇವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದು, ಸ್ವರೂಪತಃ ಏಳು ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕಾರಣರೂಪವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ‘ಪ್ರಧಾನ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದರ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಅಯೋಗ್ಯ ವಿನಿಯೋಗವೇ ಬಂಧನೆ ಎಂದು ಪ್ರೋಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 15
या सा शक्तिः प्रकृतौ लीनरूपा वेदेषूक्ता कारणं ब्रह्मयोनिः / तस्या एकः परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः पुरुषः सत्यरूपः
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರೂಪವಾಗಿ ಇರುವ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೇದಗಳು ಕಾರಣವೂ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯೂ ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ. ಆ ಶಕ್ತಿಗೂ ಪರವಾಗಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪರಮೇಷ್ಠಿ—ಮಹೇಶ್ವರ, ಪರಾತ್ಪರ ಪುರುಷ; ಅವರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಸತ್ಯ.
Verse 16
ब्रह्मा योगी परमात्मा महीयान् व्योमव्यापी वेदवेद्यः पुराणः / एको रुद्रो मृत्युरव्यक्तमेकं बीजं विश्वं देव एकः स एव
ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಯೋಗಿ, ಪರಮಾತ್ಮ—ಮಹಾನ್, ಆಕಾಶದಂತೆ ಸರ್ವವ്യാപಿ, ವೇದಗಳಿಂದ ವೇದ್ಯ, ಪುರಾತನ. ಅವನೇ ಏಕ ರುದ್ರ; ಅವನೇ ಮೃತ್ಯು; ಅವನೇ ಏಕ ಅವ್ಯಕ್ತ; ಅವನೇ ಬೀಜವೂ ವಿಶ್ವವೂ. ಆ ಏಕ ದೇವನೇ—ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅವನೇ.
Verse 17
तमेवैकं प्राहुरन्ये ऽप्यनेकं त्वेकात्मानं केचिदन्यत्तथाहुः / अणोरणीयान् महतो ऽसौ महीयान् महादेवः प्रोच्यते वेदविद्भिः
ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನೇ ಏಕನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತವರು ಅವನನ್ನೇ ಅನೇಕರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಏಕಾತ್ಮನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತವರು ಅವನನ್ನು ಭಿನ್ನನೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಣುವಿಗಿಂತ ಅಣು, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತ ಮಹಾನ್—ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವನನ್ನು ‘ಮಹಾದೇವ’ ಎಂದು ಪ್ರೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 18
एवं हि यो वेद गुहाशयं परं प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् / हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठति
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪರಮ ಪ್ರಭು—ಪುರಾತನ, ವಿಶ್ವರೂಪ ಪುರುಷ—ನನ್ನು ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವನೋ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪರಮ ಗತಿಯೇ ಆದ ಅವನನ್ನು; ಅಂಥವನು ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ.
It presents manifestation through Māyā: from Pradhāna and Puruṣa arise Mahat and bhūtādi, then tanmātras, mahābhūtas, and indriyas, followed by the golden cosmic Egg within which Brahmā is born—an emanation schema used to orient the seeker toward liberation rather than mere cosmography.
The Lord is declared the imperishable Brahman equally abiding in all beings; delusion arises from Māyā, but the wise who recognize the Supreme as the indwelling Self and the seed-bearing Father do not fall into error and attain transcendence.
The chapter enumerates six essential qualities: omniscience, perfect contentment, beginningless knowledge, absolute independence, unfailing power, and infinite potency—presented as defining attributes for understanding Maheśvara as the Supreme.
Bondage is framed as a distorted engagement of primordial Nature (Pradhāna/Prakṛti), whereby consciousness becomes entangled with its evolutes (mind, senses, elements); correct knowledge and yogic discernment reverse this misapplication and lead to realization of the Supreme Brahman.