Adhyaya 36
Prayāga-māhātmya and Ṛṇa-pramocana-tīrtha — Māgha-snāna, Austerities, and Release from Debts
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಪ್ರಯಾಗದ ಮಾಘಮಾಸ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ ಸಂಗಮವು ಪರಮ ಪಾವನವೆಂದು, ಅದರ ಪುಣ್ಯವು ಗೋ-ದಾನಾದಿ ಮಹಾದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತರವೇದಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಷಾಗ್ನಿ ಮುಂತಾದ ತಪಸ್ಸುಗಳು, ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮಲೋಕ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ನಂತರ ಪತನ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಭೋಗ, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪುನಃ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿ. ಸಂಗಮಸ್ನಾನ, ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಜಲ ಪಾನ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ದೇಹಾರ್ಪಣೆ ಎಂಬಂತಹ ತೀವ್ರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಸೇವೆಯ ಸಂಯೋಗವು ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮಾಡಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪುರಾಣತರ್ಕವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಯಾಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಯಮುನೆಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಋಣಪ್ರಮೋಚನ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ—ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದಿಂದ ಋಣವಿಮೋಚನೆ, ಸೂರ್ಯಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಋಣರಹಿತತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಗಸ್ತುತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಉಪತೀರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ಕಥೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच षष्टिस्तीर्थसहस्त्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च / माघमासे गमिष्यन्ति गङ्गायमुनसंगमम्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಪೂರ್ವವಿಭಾಗದ ಮுப்பತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಅರವತ್ತು ನೂರು ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನಗಳು ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ।
Verse 2
गवां शतसहस्त्रस्य सम्यग् दत्तस्य यत् फलम् / प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य तत् फलम्
ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹಸುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲ ಯಾವದೋ, ಅದೇ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 3
गङ्गायमुनयोर्मध्ये कार्षाग्निं यस्तु साधयेत् / अहीनाङ्गो ऽप्यरोगश्च पञ्चेन्द्रियसमन्वितः
ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಷಾಗ್ನಿ’ ಎಂಬ ತಪಸ್ಸನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಆಚರಿಸುವವನು, ಅಂಗದೋಷ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪೂರ್ಣ ಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 4
जलप्रवेशं यः कुर्यात् संगमे लोकविश्रुते / राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः
ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಜಲಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ರಾಹುಗ್ರಸ್ತ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಮತ್ತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವಂತೆ।
Verse 5
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो जम्बूद्वीपपतिर्भवेत् / स भुक्त्वा विपुलान् भोगांस्तत् तीर्थं भजते पुनः
ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗಿ ಅವನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಅಧಿಪತಿ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 7
सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते / षष्टिं वर्षसहस्त्राणि षष्टिं वर्षशतानि च
ಅವನು ಸೋಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೋಮನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು।
Verse 8
स्वर्गतः शक्रलोके ऽसौ मुनिगन्धर्वसेवितः / ततो भ्रष्टस्तु राजेन्द्र समृद्धे जायते कुले
ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಶಕ್ರಲೋಕ (ಇಂದ್ರಲೋಕ)ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಸೇವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಚ್ಯುತನಾಗಿ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಸಮೃದ್ಧ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 9
अधः शिरास्त्वयोधारामुर्ध्वपादः पिबेन्नरः / शतं वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते
ತಲೆ ಕೆಳಗೆ, ಕಾಲುಗಳು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನಿಂತು ಹರಿಯುವ ಧಾರಾಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 10
तस्माद् भ्रष्टस्तु राजेन्द्र अग्निहोत्री भवेन्नरः / भुक्त्वा तु विपुलान् भोगांस्तत् तीर्थं भजते पुनः
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅವನು ಪುನಃ ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 11
यः स्वदेहं विकर्तेद् वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति / विहगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम्
ಯಾರು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ—ಪಕ್ಷಿಗಳು ಭುಜಿಸಿದ ಅವನ ಮಾಂಸಕ್ಕೂ ದೊರಕುವ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 12
शतं वर्षसहस्त्राणि सोमलोके महीयते / ततस्तस्मात् परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः
ಅವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು ಸೋಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆ ಲೋಕದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 13
गुणवान् रूपसंपन्नो विद्वान् सुप्रियवाक्यवान् / भुक्त्वा तु विपुलान् भोगांस्तततीर्थं भजते पुनः
ಗುಣವಂತನಾಗಿ, ರೂಪಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿ, ಮಧುರವಾಕ್ಯನಾಗಿ ಅವನು ಅಪಾರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 14
उत्तरे यमुनातीरे प्रयागस्य तु दक्षिणे / ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तु परमं स्मृतम्
ಯಮುನೆಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ‘ಋಣಪ್ರಮೋಚನ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 15
एकरात्रोषितः स्नात्वा ऋणैस्तत्र प्रमुच्यते / सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणश्च सदा भवेत्
ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ವಾಸಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಋಣಬಂಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೂರ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಋಣರಹಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
It elevates three days of bathing at Prayāga in Māgha as equivalent in merit to an immense go-dāna (gifting a hundred thousand cows), presenting the saṅgama as a premier purifier that destroys sin and generates lasting spiritual and worldly uplift.
It is placed on the northern bank of the Yamunā, to the south of Prayāga; staying one night and bathing there is said to release one from debts, grant attainment of Sūrya-loka, and establish enduring freedom from indebtedness.
Tapas (such as kārṣāgni and other severe observances) is portrayed as amplifying the tīrtha’s purificatory power, yielding health, sensory completeness, heavenly honor, and righteous rebirth—yet repeatedly redirecting the practitioner back to the tīrtha as the ongoing locus of dharmic renewal.