
Prayāga–Gaṅgā Tīrtha-māhātmya and Rules of Pilgrimage (Yātrā-vidhi)
ಮುಂದೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮಶಿಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ ಸಂಗಮವಾದ ಪ್ರಯಾಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳು—ಲೋಭ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಆಢಂಬರಯಾತ್ರೆ ಫಲಹೀನವೆಂದು ನಿಂದಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತು/ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದು ಘೋರ ಪಾಪಫಲದಾಯಕ, ಅಂಥವರ ತರ್ಪಣವನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಪ್ರಯಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ—ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ನಾನ-ಅಭಿಷೇಕ ರಾಜಸೂಯ/ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ, ಪ್ರಯಾಗ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಾರರೂಪ, ಮತ್ತು ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಯೋಗಿಗೆ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಬಳಿಕ ನಾಗಸ್ಥಾನಗಳು, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಹಂಸಪ್ರಪತನ, ಉರ್ವಶೀತೀರ, ಸಂಧ್ಯಾವಟ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಮುಂತಾದ ಉಪತೀರ್ಥಗಳ ವ್ರತನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಸ್ತುತಿ—ತ್ರಿಪಥಗಾ ಗಂಗಾ ಗಂಗಾದ್ವಾರ, ಪ್ರಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಾಗರಸಂಗಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ದುರ್ಲಭ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಶ್ರಯ, ಪಾಪನಾಶಿನಿ, ನರಕನಿವಾರಿಣಿ—ಎಂದು ತೀರ್ಥಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಚಿಂತನೆಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुस्त्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् / आर्षेण तु विधानेन यथा दृष्टं यथा श्रुतम्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಪೂರ್ವವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಂಚತ್ರಿಂಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ವತ್ಸಾ! ಋಷಿಪ್ರಣೀತ ವಿಧಾನಾನುಸಾರ, ಯಥಾ ದೃಷ್ಟಂ ಯಥಾ ಶ್ರುತಂ ಎಂಬಂತೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 2
प्रयागतीर्थयात्रार्थो यः प्रयाति नरः क्वचित् / बलीवर्दं समारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम्
ಯಾವನಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಿಂದಾದರೂ ಪ್ರಯಾಗ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆಂದು ಎತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಹೊರಟರೆ, ಅವನಿಗೂ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 3
नरके वसते घोरे समाः कल्पशतायुतम् / ततो निवर्तते घोरो गवां क्रोधो हि दारुणः / सलिलं च न गृह्णन्ति पितरस्तस्य देहिनः
ಅವನು ಘೋರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಶತಾಯುತ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಗೋವುಗಳ ದಾರುಣ ಕ್ರೋಧ ಶಮನವಾಗದು; ಆ ದೇಹಧಾರಿಯ ಪಿತೃಗಳು ಅವನು ಅರ್ಪಿಸುವ ತರ್ಪಣಜಲವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 4
यस्तु पुत्रांस्तथा बालान् स्नापयेत् पाययेत् तथा / यथात्मना तथा सर्वान् दानं विप्रेषु दापयेत्
ಯಾರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಕುಡಿಯಲು-ಪೋಷಣೆಗೆ ನೀಡಿಸಿ, ತನ್ನಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಿತರನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೋ—ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಿಸಬೇಕು.
Verse 5
ऐश्वर्याल्लोभमोहाद् वा गच्छेद् यानेन यो नरः / निष्फलं तस्य तत् तीर्थं तसमाद्यानं विवर्जयेत्
ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಮೋಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಯಾರು ವಾಹನದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಫಲವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ವಾಹನಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Verse 6
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति / आर्षेण तु विवाहेन यथा विभवविस्तरम्
ಗಂಗಾ-ಯಮುನೆಗಳ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಋಷಿ-ಸಮ್ಮತವಾದ ಆರ್ಷ ವಿವಾಹವಿಧಿಯಿಂದ ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಮಹತ್ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा / उत्तरान् स कुरून् गत्वा मोदते कालमक्षयम्
ಆ ಧರ್ಮಕರ್ಮದಿಂದ ಅವನು ಆ ಘೋರ ನರಕವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಕ್ಷಯ ಕಾಲವರೆಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छति
ವಟವೃಕ್ಷದ ಮೂಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಯಾರು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 9
तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः / लोकपालाश्च सिद्धाश्च पितरो लोकसंमताः
ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧೀಶ್ವರರು, ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Verse 10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथा ब्रह्मर्षयो ऽपरे / नागाः सुपार्णाः सिद्धाश्च तथा नित्यं समासते / हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः
ಅಲ್ಲಿ ಸನತ್ಕುಮಾರಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳು, ಇತರ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು, ನಾಗರು, ಸುಪರ್ಣರು (ಗರುಡಾದಿ ದಿವ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು) ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿ ಆಸೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 11
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् / प्रयागं राजशार्दूल त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ‘ಜಘನ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ! ಅದೇ ಪ್ರಯಾಗ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 12
तत्राभिषेकं यः कुर्यात् संगमे संशितव्रतः / तुल्यं फलवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
ವ್ರತನಿಷ್ಠನಾದವನು ಆ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ (ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ) ಮಾಡಿದರೆ, ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 13
न मातृवचनात् तात न लोकवचनादपि / मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगामनं प्रति
ತಾತ, ತಾಯಿಯ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಲೋಕದ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಪ್ರಯಾಗಗಮನದ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂತಿರುಗಬಾರದು।
Verse 14
दश तीर्थ सहस्त्राणि षष्टिकोट्यस्तथापरे / तेषां सान्निध्यमत्रैव तीर्थानां कुरुनन्दन
ಓ ಕುರುನಂದನ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ಕೋಟಿ—ಆ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ।
Verse 15
या गतिर्योगयुक्तस्य सत्त्वस्थस्य मनीषिणः / सा गतिस्त्यजतः प्राणान् गङ्गायमुनसंगमे
ಯೋಗಯುಕ್ತನಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥನಾದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಪರಮಗತಿ, ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವನಿಗೂ ಅದೇ ಗತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 16
न ते जीवन्ति लोके ऽस्मिन् यत्र तत्र युधिष्ठिर / ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಅವರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದರೂ, ತ್ರಿಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ ಪ್ರಯಾಗವನ್ನು ತಲುಪದವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಬದುಕಿರುವವರಲ್ಲ.
Verse 17
एवं दृष्ट्वा तु तत् तीर्थं प्रयागं परमं पदम् / मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा
ಹೀಗೆ ಆ ತೀರ್ಥವಾದ ಪರಮಪದ ಪ್ರಯಾಗವನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ರಾಹುವಿನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಂತೆ.
Verse 18
कम्बलाश्वतरौ नागौ यमुनादक्षिणे तटे / तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः
ಯಮುನೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಂಬಲ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತರ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 19
तत्र गत्वा नरः स्थानं महादेवस्य धीमतः / आत्मानं तारयेत् पूर्वं दशातीतान् दशापरान्
ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಾದೇವನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೊದಲು ತನ್ನನ್ನೇ ಉದ್ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ; ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಹತ್ತು ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ ಹತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಂತತಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
कृत्वाभिषेकं तु नरः सो ऽश्वमेधफलं लभेत् / स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाहूतसंप्लवम्
ಅಭಿಷೇಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ ನಿಯತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಹಾಪ್ರಳಯವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
पूर्वपार्श्वे तु गङ्गायास्त्रैलोक्यख्यातिमान् नृप / अवचः सर्वसामुद्रः प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्
ಓ ರಾಜನೇ! ಗಂಗೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅವಚವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಮುದ್ರಗಾಮಿ ಎಲ್ಲ ಧಾರೆಗಳ ಮಹಾಸಂಗಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವೂ ಇದೆ.
Verse 22
ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति / सर्वपापविशुद्धात्मा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ನಿಯಮದಿಂದ ತಂಗಿದರೆ, ಅವನು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 23
उत्तरेण प्रतिष्ठानं भागीरथ्यास्तु सव्यतः / हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವಿದೆ; ಭಾಗೀರಥಿಯ ಎಡ ದಡದಲ್ಲಿ ‘ಹಂಸ-ಪ್ರಪತನ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವು ತ್ರಿಲೋಕವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।
Verse 24
अश्वमेधफलं तत्र स्मृतमात्रात् तु जायते / यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत् स्वर्गे महीयते
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅಶ್ವಮೇಧಯಜ್ಞಫಲವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರು ಇರುವವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 25
उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे / परित्यजतियः प्राणान् शृणु तस्यापि यत् फलम्
ಹಂಸಗಳಂತೆ ಶುಭ್ರವಾದ, ರಮ್ಯವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆದ ಉರ್ವಶೀ ತಟದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವನಿಗೂ ದೊರಕುವ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 26
षष्टिवर्षसहस्त्राणि षष्टिवर्षशतानि च / आस्ते स पितृभिः सार्धं स्वर्गलोके नराधिप
ಹೇ ನರಾಧಿಪ! ಅವನು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಆರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 27
अथं संध्यावटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः / नरः शुचिरुपासीत ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
ನಂತರ ರಮ್ಯವಾದ ಸಂಧ್ಯಾ-ವಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ, ಶುಚಿಯಾದ ನರನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಲಿ; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು।
Verse 28
कोटितीर्थं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / कोटिवर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते
ಕೋಟಿತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ-ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
यत्र गङ्गा महाभागा बहुतीर्थतपोवना / सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा
ಎಲ್ಲಿ ಪರಮಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿ ದೇವಿ ಗಂಗಾ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ತಪೋವನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೋ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.
Verse 30
क्षितौ तारयते मर्त्यान् नागांस्तारयते ऽप्यधः / दिवि तारयते देवांस्तेन त्रिपथगा स्मृता
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಧೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರನ್ನೂ ತಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನೂ ತಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ತ್ರಿಪಥಗಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.
Verse 31
यावदस्थीनि गङ्गायां तिष्ठन्ति पुरुषस्य तु / तावद् वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते
ಪುರುಷನ ಅಸ್ಥಿಗಳು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಇರುತ್ತವೋ, ಅಷ್ಟು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
तीर्थानां परमं तीर्थं नदीनां परमा नदी / मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि
ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮ ತೀರ್ಥ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮ ನದಿ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ—ಮಹಾಪಾತಕಿಗಳಿಗೂ ಸಹ—ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವವಳು.
Verse 33
सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा / गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसंगमे
ಗಂಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕುವಳಾದರೂ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಿಜವಾಗಿ ದುರ್ಲಭಳು—ಗಂಗಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ, ಗಂಗಾಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ।
Verse 34
सर्वेषामे भूतानां पापोपहतचेतसाम् / गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गङ्गासमा गतिः
ಪಾಪದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಸತ್ಯಗತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವವರಿಗೆ—ಗಂಗೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಗತಿ/ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತಿಲ್ಲ।
Verse 35
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् / माहेश्वरात् परिभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ಅವನು ಪವಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ, ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಂಗಳ. ಮಾಹೇಶ್ವರ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾದವನು ಸರ್ವಪಾಪಹರವಾದ ಆ ಶುಭಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ।
Verse 36
कृते युगे तु तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् / द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गां विशिष्यते
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಪರಮ; ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಮ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟಳು।
Verse 37
गङ्गामेव निषेवेत प्रयागे तु विशेषतः / नान्यत् कलियुगोद्भूतं मलं हन्तुं सुदुष्कृतम्
ಗಂಗೆಯನ್ನೇ ಸೇವಿಸಿ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಅತಿದುಷ್ಕೃತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಯಂಕರ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ।
Verse 38
अकामो वा सकामो वा गङ्गायां यो विपद्यते / स मृतो जायते स्वर्गे नरकं च न पश्यति
ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಲಿ ಸಕಾಮನಾಗಲಿ—ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನರಕವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ।
The chapter condemns conveyance-based pilgrimage when driven by display, greed, or delusion, stating such motivation renders the yātrā fruitless; the emphasis is on humility, vow-discipline, and non-attachment rather than mere arrival.
Prayāga is presented as the locus where innumerable tīrthas are present, where ablution and abhiṣeka equal the fruits of Rājasūya and Aśvamedha, and where death at the confluence grants the highest yogic state and freedom from sin.
It means Gaṅgā ‘moves through three paths/worlds’: she ferries humans on earth, delivers beings below (including Nāgas), and conveys the gods in heaven—marking her as a cosmic purifier across realms.
It states: in Kṛta, tīrthas generally are foremost; in Tretā, Puṣkara; in Dvāpara, Kurukṣetra; and in Kali, Gaṅgā is especially pre-eminent—most particularly at Prayāga.