Adhyaya 17
Bāṇa’s Śiva-bhakti and the Genealogy of Kaśyapa’s Descendants (Manvantara Lineages)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ವಂಶಾನುಕಥನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಬಲಿಯ ಪುತ್ರ ಬಾಣನು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಅಸುರನು; ಶಂಕರನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರುಗಳು ಮಹಾದೇವನ ಶರಣಾಗುವಾಗ, ಶಿವನು ಕ್ರೀಡಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನ ನಗರಿಯನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಬಾಣನ ರುದ್ರಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಕೇಂದ್ರಿತ ಭಕ್ತಿ ಶಿವನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯ ರಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ—ಅಸುರನ ಮೇಲೆಯೂ—ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ದನುವಿನ ಪುತ್ರರು (ತಾರಾ, ಶಂಬರ ಮೊದಲಾದವರು), ಸುರಸೆಯ ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶಿರ ಆಕಾಶಚರರು, ಅರಿಷ್ಟೆಯ ಗಂಧರ್ವರು, ಕದ್ರುವಿನ ನಾಗವಂಶ (ಅನಂತನಿಂದ ಆರಂಭ), ತಾಮ್ರೆಯ ಆರು ಪುತ್ರಿಯರು, ಸುರಭಿಯ ಗೋವಂಶಗಳು, ಇರೆಯ ವನಸ್ಪತಿಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಖಸೆಯಿಂದ ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಂಶಪಟ್ಟಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿನತೆಯ ಪುತ್ರರಾದ ಗರುಡ ಮತ್ತು ಅರುಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹಾಪದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ—ಗರುಡ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನ, ಅರುಣ ರುದ್ರಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನ್ವಂತರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಗಳ ಶ್ರವಣ ಪಾಪನಾಶಕ ಪುಣ್ಯವೆಂದು, ಯುಗಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಪ್ರಹರಣಗಳ ಪುನರ್ಜನ್ಮವು ಪ್ರಳಯ-ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪುರಾಣಧಾರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇತುವೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षोडशो ऽध्याय बलेः पुत्रशतं त्वासीन्महाबलपराक्रमम् / तेषां प्रधानो द्युतिमान् बाणो नाम महाबलः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಪೂರ್ವವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಬಲಿಗೆ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು; ಅವರು ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನು ದ್ಯುತಿಮಾನನಾದ ಮಹಾಬಲ ‘ಬಾಣ’ ಎಂಬವನು.
Verse 2
सो ऽतीव शङ्करे भक्तो राजा राज्यमपालयत् / त्रैलोक्यं वशमानीय बाधयामास वासवम्
ಆ ರಾಜನು ಶಂಕರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತನಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 3
ततः शक्रादयो देवा गत्वोचुः कृत्तिवाससम् / त्वदीयो बाधते ह्यस्मान् बाणो नाम महासुरः
ನಂತರ ಶಕ್ರಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಕೃತ್ತಿವಾಸ (ಶಿವ)ನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು—‘ನಿಮ್ಮವನಾದ ಬಾಣ ಎಂಬ ಮಹಾಸುರನು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ.’
Verse 4
व्याहृतो दैवदैः सर्वैर्देवदेवो महेश्वरः / ददाह बाणस्य पुरं शरेणैकेन लीलया
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಬಾಣನ ಪುರವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು.
Verse 5
दह्यमाने पुरे तस्मिन् बाणो रुद्रं त्रिशूलिनम् / ययौ शरणमीशानं गोपतिं नीललोहितम्
ಆ ಪುರವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಾಣನು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ರುದ್ರ—ಈಶಾನ, ಗೋಪತಿ, ನೀಲಲೋಹಿತ—ಅವರ ಶರಣಕ್ಕೆ ಹೋದನು।
Verse 6
मूर्धन्याधाय तल्लिङ्गं शांभवं भीतवर्जितः / निर्गत्य तु पुरात् तस्मात् तुष्टाव परमेश्वरम्
ಆ ಶಾಂಭವ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಪುರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।
Verse 7
संस्तुतो भगवानीशः शङ्करो नीललोहितः / गाणपत्येन बाणं तं योजयामास भावतः
ಇಂತೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಗವಾನ್ ಈಶ—ಶಂಕರ, ನೀಲಲೋಹಿತ—ಭಾವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಗಾಣಪತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 8
अथाभवन् दनोः पुत्रास्ताराद्या ह्यतिभीषणाः / तारस्तथा शम्बरश्च कपिलः शङ्करस्तथा / स्वर्भानुर्वृषपर्वा च प्राधान्येन प्रकीर्तिताः
ನಂತರ ದನುವಿನ ಅತಿಭೀಷಣ ಪುತ್ರರು ತಾರಾದಿಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಖ್ಯರೆಂದು ತಾರ, ಶಂಬರ್, ಕಪಿಲ, ಶಂಕರ, ಸ್ವರ್ಭಾನು ಮತ್ತು ವೃಷಪರ್ವಾ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।
Verse 9
सुरसायाः सहस्त्रं तु सर्पाणामभवद् द्विजाः / अनेकशिरसां तद्वत् खेचराणां महात्मनाम्
ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ! ಸುರಸೆಯಿಂದ ಸರ್ಪಗಳ ಸಹಸ್ರವು ಜನಿಸಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮ ಖೇಚರರಿಗೂ ಅವಳು ಜನನಿಯಾದಳು।
Verse 10
अरिष्टा जनयामास गन्धर्वाणां सहस्त्रकम् / अनन्ताद्या महानागाः काद्रवेयाः प्रकीर्तिताः
ಅರಿಷ್ಟಾ ಗಂಧರ್ವರ ಒಂದು ಸಹಸ್ರವನ್ನು ಜನಿಸಿದಳು; ಅನಂತಾದಿ ಮಹಾನಾಗರು ಕದ್ರೂಪುತ್ರರಾದ ಕಾದ್ರವೇಯರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು।
Verse 11
ताम्रा च जनयामास षट् कन्या द्विजपुङ्गवाः / शुकीं श्येनीं च भासीं च सुग्रीवाङ्गृध्रिकां शुचिम्
ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ತಾಮ್ರಾ ಆರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಜನಿಸಿದಳು—ಶುಕೀ, ಶ್ಯೇನೀ, ಭಾಸೀ, ಸುಗ್ರೀವಾ, ಆಂಗೃಧ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಶುಚಿ।
Verse 12
गास्तथा जनयामास सुरभिर्महिषीस्तथा / इरा वृक्षलतावल्लीस्तृणजातीश्च सर्वशः
ಹಾಗೆಯೇ ಸುರಭಿ ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಮಹಿಷೀ-ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಜನಿಸಿದಳು; ಇರಾ ಎಲ್ಲ ವಿಧದಲ್ಲೂ ವೃಕ್ಷ, ಲತೆ, ವಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ತೃಣಜಾತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದಳು।
Verse 13
खसा वै यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा / रक्षोगणं क्रोधवशा जनयामास सत्तमाः
ಖಸಾ ಯಕ್ಷರನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಅಪ್ಸರಸರನ್ನೂ ಜನಿಸಿದಳು; ಕ್ರೋಧವಶಳಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸಗಣವನ್ನೂ ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದಳು—ಓ ಸತ್ತಮಾ!
Verse 14
विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ प्रख्यातौ गरुडारुणौ / तयोश्च गरुडो धीमान् तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् / प्रसादाच्छूनिलः प्राप्तो वाहनत्वं हरेः स्वयम्
ವಿನತೆಯಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರರು—ಗರುಡ ಮತ್ತು ಅರುಣ. ಅವರಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತನಾದ ಗರುಡನು ಅತಿದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಈಶ್ವರಪ್ರಸಾದದಿಂದ, ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯ ವಾಹನತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 15
आराध्य तपसा रुद्रं मह्देवं तथारुणः / सारथ्ये कल्पितः पूर्वं प्रीतेनार्कस्य शंभुना
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹಾದೇವ ರುದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ ಅರುಣನನ್ನು, ಅರ್ಕನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಂಭು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು।
Verse 16
एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः / वैवस्वते ऽन्ते ह्यस्मिञ्छृण्वतां पापनाशनाः
ಈ ರೀತಿ ಕಶ್ಯಪನ ಸಂತತಿಗಳು—ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆ ಕೇಳುವವರ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 17
सप्तविंशत् सुताः प्रोक्ताः सोमपत्न्यश्च सुव्रताः / अरिष्टनेमिपत्नीनामपत्यानीह षोडश
ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಪುತ್ರಿಯರು ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ)ನ ಸುವ್ರತ ಪತ್ನಿಯರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿಯ ಪತ್ನಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹದಿನಾರು ಸಂತಾನಗಳು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 18
बहुपुत्रस्य विदुषश्चतस्त्रो विद्युतः स्मृताः / तद्वदङ्गिरसः पुत्रा ऋषयो ब्रह्मसत्कृताः
ವಿದ್ವಾನ್ ಬಹುಪುತ್ರನ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ‘ವಿದ್ಯುತ್’ಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅಂಗಿರಸನ ಪುತ್ರರು ಋಷಿಗಳಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸತ್ಕೃತರಾದರು।
Verse 19
कुशाश्वस्य तु देवर्षेर्देवप्रहरणाः सुताः / एते युगसहस्त्रान्ते जायन्ते पुनरेव हि / मन्वन्तरेषु नियतं तुल्यैः कार्यैः स्वनामभिः
ದೇವರ್ಷಿ ಕುಶಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರು ‘ದೇವಪ್ರಹರಣ’ರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಸಹಸ್ರಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Frequently Asked Questions
The narrative holds both together: Śiva’s arrow demonstrates sovereign corrective power, while Bāṇa’s refuge, liṅga-devotion, and praise show that sincere bhakti can secure protection and reorientation even amid consequences.
It situates all moving and unmoving beings within a manvantara framework, showing cosmic order as lineage-based and role-based, where tapas and grace determine offices (e.g., Garuḍa as Viṣṇu’s vāhana; Aruṇa as Sūrya’s charioteer) and where certain functionaries recur across yuga cycles.